CHUYỆN XƯA-NAY MỚI NÓI - KỲ 85 - Trái nổ đầu năm .(2)

                 

                           ( tiếp theo và hết)

Hẳn ai cũng biết, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp lâu nay đã trở thành mối căm ghét đối với các nhà cầm bút “quốc doanh” đặc biệt những cụ  lý luận phê bình cả đời kiên quyết chỉ làm cháu ngoan bác Mao, nêu cao tinh thần văn nghệ Diên An một thời vốn được coi là kim chỉ nam cho các nhà văn cách mạng. Trong con mắt các lý luận gia mác xít hơn cả cộng sản như Mai Quốc Liên, Trần Trọng Đăng Đàn, Trần Thanh Đạm…Nguyễn Huy Thiệp như một kẻ có tội, một con chiên ghẻ cần phải rút phép thông công, một kẻ “ngoại tình” , một tên “ăn cơm cộng sản thờ ma Việt kiều”…

Vì sao Nguyễn Huy Thiệp trở thành “một phần tử nổi cộm”, một cái gai trong con mắt giới lý luận bảo thủ cực đoan như vậy ?

Thưa rằng xưa nay Nguyễn Huy Thiệp vốn “ăn lộc” tối đa của Nhà nước, suốt một thời đổi mới cho đến những năm gần đây, cả một bộ máy tuyên truyền của Đảng và Nhà nước  “bốc thơm” Nguyễn Huy Thiệp lên mây xanh, đã trao ‘cây bút vàng” cho Thiệp trên khắp các mặt báo chí, sách, điện ảnh, truyền hình làm lu mờ cả những giá trị văn chương đích thực khác trong nước. An “lộc Đảng” nhiều đến vậy mà xem ra Thiệp không chịu ca ngợi đảng lấy một câu gọi là ghi nhận sự xuất thân của mình cũng là từ cái nôi văn hoá xã hội chủ nghĩa mà ra. Đã không “trả nghĩa” cho sự tuyên truyền rùm beng  “thương hiệu” Nguyễn Huy Thiệp thì chớ, càng ngày Thiệp càng ngoa ngoắt xỏ xiên .

Bỏ qua những lỗi bôi bác lịch sử hoặc bôi đen xã hội như chuyện con dâu ông tướng hưu nhét cả thai nhi nấu cho chó ăn, trong vở kịch “ Suối nguồn êm dịu”  vốn được bà Thuỵ Khuê ở đài RFI “tôn vinh” là “nhà thạch học”, tức sử gia không viết lên giấy mà khắc vào đá, ông Thiệp đã chơi lại cái mẹo “biểu tượng hai mặt’ của các nhà văn Nhân Văn ngày trước, bôi bác các nhân vật lãnh tụ trong một xã hội “toàn trị” và bóng gió đề cao “Ong 2000” dễ thấy là biểu tượng của “ông” “Hiến chương năm 2000” mấy năm trước được làm rầm rộ ở Paris.

Không kể chuyện “đánh võ mồm” như trả lời phỏng vấn ở Pháp “ói mửa vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước”, trong truyện vừa “Tuổi 20 yêu  dấu” , ông Thiệp chửi tuốt luốt cả từ nhà trường tới quốc hội, và  trong “Chuyện trò với hoa thuỷ tiên” , Nguyễn Huy Thiệp  gọi đám nhà văn trong nước là bọn “giặc già” vừa bất tài, vừa tham lam vừa thất học…Bị chửi ông chửi cha vậy mà Hội nhà văn Việt Nam vẫn im thin thít, ngay cả ông Tổng thư ký Hội Hữu Thỉnh vào những dịp đăng đàn diễn thuyết cũng…”ngó lơ”.

Tình trạng nuông chiều , e nể Nguyễn Huy Thiệp như vậy làm các phê bình lý luận gia mao ít ngồi đầy trong các Viện nghiên cứu và các trường Đại học tức lộn ruột chỉ mong một ngày “hoàng đạo” nào đó sẽ tay dao tay thước xúm vào đánh đòn hội chợ. Nào ngờ, ngày ấy chưa thấy đến, đã thấy Nguyễn Huy Thiệp giấu mặt chơi  luôn một tiểu phẩm “ Mổ xẻ nhà văn”  xỏ xiên các nhà phê bình chỉ muốn tiến thân bằng xác chết nhà văn. Hành động đổ dầu vào lửa của Nguyễn Huy Thiệp càng nung nấu thêm “lòng căm thù” của giới lý luận “mác xít tới bến” chỉ chờ cấp trên gật đầu là xúm vào “bề hội đồng ”.

Vậy mà ai học đến chữ ngờ, đồng chí Trưởng ban văn hoá tư tưởng Nguyễn Khoa Điềm chẳng những không phát lệnh “giết chết thằng Thiệp”  mà lại còn khen ngợi Thiệp thì còn trời đất nào nữa hở …trung ương Đảng ?

Lẽ ra là người cầm cân nảy mực giữ gìn , bảo vệ tư tưởng của Đảng, ông Nguyễn Khoa Điềm phải nghiêm khắc “lên án” và vạch ra những tội lỗi của Thiệp, đằng này ngược lại rối rít khen ngợi và có ý “tha bổng” cho NHT khi nói rằng :

” Có người đã nói anh Thiệp đã viết những điều trước nay chưa ai viết . Tôi thấy điều ấy không quan trọng lắm. Về mặt nội dung, có những điều anh Thiệp sai  nhưng về mặt đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật thì anh Thiệp lại có nhiều đóng góp….”

Vậy là những điều Nguyễn Huy Thiệp viết dù xưa nay chưa ai dám viết cũng chẳng là cái gì phải làm ầm ĩ lên, cái chính là Thiệp đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật. Ông trùm văn hoá đã nói vậy tức là đã “tha bổng” Nguyễn Huy Thiệp. Ay thế mà Trần Thanh Đạm dám xổ toẹt quan điểm của  đồng chí Trưởng ban  :

“ Không cần phải là nhà lý luận uyên thâm gì cũng có thể thấy nhận định của tác giả về Nguyễn Huy Thiệp là không chính xác, là tách rời nội dung với hình thức , tách rời ngôn ngữ nghệ thuật với tư tưởng nghệ thuật…”

Và dám lớn tiếng mắng mỏ ông Nguyễn Khoa Điềm là dốt lý luận :

“ Có lẽ do chưa nhận thức rõ về mặt lý luận cũng như thực tiễn nên diễn giả đã tiếp cận các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp một cách siêu hình , tách rời máy móc nội dung và hình thức…”

Rôi bằng một giọng đay nghiến, khinh khỉnh hoàn toàn ngược với giọng cấp dưới với cấp trên, Trần Thanh Đạm tuôn ra liên hồi những lời lẽ đả phá mạnh mẽ ý kiến của ông Nguyên Khoa Điềm :

“ Há rằng “ phi anh hùng hoá “ một ông tướng về hưu , “ phi thần tượng hoá một anh hùng dân tộc vv…chỉ là đổi mới và đóng góp cho ngôn ngữ nghệ thuật hay sao ? “

Táo tợn hơn nữa, đây là lần đầu tiên trong lịch sử  Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam, một ông Trưởng ban văn hoá tư tưởng bị kết tội công khai  trên báo :

“ Trong khi một số nhà văn, nhà phê bình lên án lên án những ngôn luận xằng bậy của anh Thiệp đối với các văn hữu trong Hội nhà văn thông qua các bài như : Hoa thuỷ tiên, Mổ nhà văn, Tuổi 20 yêu dấu v…v…thậm chí xúc phạm đến cuộc kháng chiến dân tộc thì  đồng chí Nguyễn Khoa Điềm  hình như có ý muốn che chắn cho Nguyễn Huy Thiệp …”

Đặc biệt ông Nguyễn Khoa Điềm đã có một bước tiến đổi mới khá xa so với những người tiền nhiệm khi ông phát biểu :

“ Người nghệ sĩ có tư chất và thẩm quyền của họ , không nên buộc họ lệ thuộc quá nhiều vào thực tại…”

Nghĩa là không nên ép uổng nhà văn viết “người thực việc thực”,”người tốt việc tốt”, không nên bắt buộc nhà văn phải “đi thực tế” để dựng nên “bức tranh hào hùng về cuộc sống sản xuất và chiến  đấu của nhân dân ta “ . Vậy là lần đầu tiên Đảng đã “cởi trói’ cái nghĩa vụ “phi sáng tạo “ cho nhà văn, đồng thời còn thừa nhận cái “thẩm quyền” của người cầm bút. Lẽ ra mang danh là nhà nghiên cứu, Trần Thanh Đạm phải nhiệt liệt ủng hộ những tín hiệu đổi mới của ông Nguyễn Khoa Điềm, ngược lại còn đưa ra những phản đối cũ rích :

“ Người nghệ sĩ không phải lệ thuộc quá nhiều vào thực tại , song tôi nghĩ người nghệ sĩ chân chính nào cũng quan tâm đến con người và cuộc sống, có trách nhiệm với thực tại chứ không chỉ biết có tư chất và thẩm quyền của mình…”

nghĩa là Trần Thanh Đạm vẫn đề cao cái “nghĩa vụ xã hội” , cái trách nhiệm  “tổ chức quần chúng của Đảng” vốn là tôn chỉ của Hội nhà văn Việt nam. Nguy hiểm cho ông Nguyễn Khoa Điềm hơn nữa khi ông nói :

“ cần tránh khuynh hướng cực đoan khi xem xét văn học chỉ như một sáng tạo nghệ thuật thuần tuý và văn học chỉ như một vũ khí chính trị …”

ngay lập tức, Trần Thanh Đạm mang cả “lời Bác dậy” ra để dằn mặt :

“ Văn hoá nghệ thuật không ở ngoài mà ở trong kinh tế và chính trị”.

Vậy đừng có tơ lơ mơ, chính trị bao giờ cũng là ‘thống soái” và Trần Thanh Đạm lớn tiếng mắng mỏ ông Nguyễn Khoa Điềm :

“ chưa bao giờ văn học và chính trị rời xa nhau nửa bước, chỉ những kẻ tự lừa dối mình hoặc lừa dối người khác mới không trông thấy hoặc giả vờ không trông thấy …”

Rồi đao to búa lớn, Trần Thanh Đạm khẳng định lại cái “vòng kim cô” vẫn úp trên đầu các nhà văn :

“Khẩu hiệu của Hội nhà văn Việt Nam và của báo Văn Nghệ là :” Vì Tổ quốc , vì Chủ nghĩa xã hội” là một cam kết chính trị trung thực , thẳng thắn và đẹp đẽ. Theo tôi đó là ngọn cờ chính trị và chính nghĩa của văn học Việt Nam hiện đại…”

Và sau hết Trần Thanh Đạm nổi còi báo động :

“ Mưu mô “diễn biến hoà bình “ khởi đầu từ trận địa văn hoá tư tưởng  trong đó có văn học nghệ thuật , truyền bá và thẩm thấu các các quan niệm sai trái về nghệ thuật , nhân danh cái đẹp mơ hồ , trừu tượng để nguỵ trang sự lừa dối , cái ác , cái xấu , nhằm làm hủ bại đạo đức tư tưởng của chúng ta và con cái chúng ta…”

Đọc bài viết của Trần Thanh Đạm mà trong suốt bài không hề nhắc tới chức vụ Uy viên Bộ chính trị, Trưởng ban tư tưởng văn hoá của Đảng của ông Nguyễn Khoa Điềm, người ta không thể không đặt  câu hỏi :” ai đang đứng sau Trần Thanh Đạm và tạp chí Văn của Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh , nhất trong hình hình hiện nay cuộc đấu đá ngày càng gay cấn khi Đại hội Đảng đang tới gần ?

Bất luận thế nào, qua ‘trái nổ đầu năm” này, người ta cũng thấy được cái khó của các “nhà lãnh đạo tư tưởng “ Việt Nam . Giữa một biển cán bộ mênh mông, ý thức hệ còn sặc mùi mao-ít, ông Nguyễn Khoa Điềm có muốn đổi mới, rũ bỏ những cái cũ kỹ và lỗi thời, thực sự ông phải đương đầu với một thế lực bảo thủ ghê gớm ở cả trong Đảng lẫn ngoài xã hội, công việc đó đòi hỏi ở ông một lòng dũng cảm và một tâm huyết thật sự vì dân vì nước.

15-2-05

NT.