CHUYỆN XƯA-NAY MỚI NÓI - KỲ 82 - HỘI NHÀ VĂN CỦA NƯỚC TA - KỲ 21

       “Cấp trên” không cho yêu nước (!)

Hội nhà văn Việt Nam cho dù trong cơn chợ chiều của ý thức hệ cộng sản vẫn rùm beng chuẩn bị đại hội toàn quốc mặc kệ  dư luận khắp nơi la ó chê trách . Xin ltrích đăng ý kiến của một nhà báo và một nhà thơ trong nước về sự kiện này.

        VIẾT TRƯỚC ĐẠI HỘI NHÀ VĂN  

                                                                              Trương Duy Nhất

Giả sử nếu ai đó hỏi nhà nào tham quyền cố vị nhất, tôi sẽ không ngần ngại rằng: đó là mấy ông nhà văn.   Miệng thì lúc nào cũng oang oảng tao không tham quyền cố vị, đây chỉ chăm chút sáng tạo cho thiên hạ đọc, nhưng trong bụng trăm ông thì có tới hai phần ba ganh ghe ghế này đít nọ.

          Hội Nhà văn là cái gì ? Đó là một thứ hội nghề nghiệp. Cái ghế đít nhà văn cũng có cơm cháo chi đâu? Vậy mà vẫn ganh ghe, hậm hẹ, vẫn đánh đấm tranh giành ỏm tỏi- thế mới kinh cho các ông bà nhà văn khả kính.

          Không có thứ hội nào mà đấu tranh chí chóe để vào, thậm chí (nghe đồn) có người dùng cả cái vốn tự có cho mấy ngài ủy viên để kiếm phiếu (?) Cũng vì thế mà nhiều khi nghe ông này bà nọ vào Hội mà cứ phải quay mặt nhổ nước bọt. Chưa bao giờ chất lượng nhà văn và cái danh Hội Nhà văn Việt Nam bị phỉ nhổ như mấy năm gần đây.

          Không hiểu cái danh nhà văn có hấp lực đến đâu mà có lão được vào xong lên đồng làm lễ hôn thẻ. Lại có lão thuê người gồng gánh cờ xí tổ chức lễ rước thẻ về làng.

          Có lão năm lần bảy lượt chầu chực xin vào mãi không được, say lên chửi bậy “Hội nhà văn của các ông như cái...l. ”. Hay ở chỗ luôn mồm chửi “hội nhà văn như cái...l. ”, nhưng đến giờ thì chính anh ta lại tỏ ra hoan hỉ khi vừa chui được vào... cái ấy!

          Cũng không thấy đại hội nào rối rắm, ầm ĩ như đại hội của mấy ông bà nhà văn. Gần hai tháng nữa mới đại hội, nhưng những chiến dịch lobby, đánh đấm, đi đêm đã inh ỏm khắp ba miền Bắc Trung Nam. Đến như đại hội Đảng cũng không tổ chức đại hội vùng. Vậy mà đại hội nhà văn phải xẻ ra đại hội từng cụm. Riêng khu vực miền Trung có một húm cũng xẻ thành 2 đại hội. Có gì đâu, chỉ để rủ rỉ lobby từng lá phiếu, bàn tính bầu ông này đánh ông nọ. Đêm đêm nhậu về điện thoại í ới: tao bỏ phiếu cho mày đó, thằng kia đánh bỏ mẹ nó đi!

          Không đại hội nào, thậm chí cả đại hội đảng mà chuyện nhân sự mệt như đại hội nhà văn. Không có thứ hội nào mà các ngài lại tự bỏ phiếu bầu cho chính mình nhiều như Hội Nhà văn. Mỗi kỳ đại hội luôn có không dưới vài trăm ứng viên để chỉ chọn ra không quá 10 người. Thậm chí có người không phải hội viên cũng được giới thiệu ứng cử. Đại hội khu vực miền Trung vừa rồi, nhiều nhặn chi đâu, vậy mà nghe nói khi kiểm phiếu có tới 10 ứng viên đạt 1 phiếu. Mấy ông trong cuộc ai nấy đều hiểu rằng đó là 10 lá phiếu họ tự bỏ cho mình.

          Vì cái trò bỏ phiếu kiểu nhà văn như thế mà xảy ra nhiều chuyện nực cười. Cuộc bỏ phiếu cho các ứng viên tại khu vực miền Trung nhưng có phiếu ghi tên 2 người ở Hà Nội, 1 Sài Gòn, đó là: Hữu Thỉnh, Nguyễn Quang Thiều và Phan Thị Vàng Anh. Rồi có năm nghe nói ông Tế Hanh đang hấp hối nhưng vẫn được đề cử vào Ban chấp hành. Có ông suốt 5 kỳ ứng cử không đủ phiếu trúng, ra ngoài hậm hực chửi bới lung tung. Người thương tình khuyên nhủ: 5 kỳ ứng cử, tuy chưa trúng nhưng mỗi kỳ chú tăng 5 phiếu. Vậy nên với đà tăng 5 phiếu mỗi kỳ như vầy, chú cố gắng ứng thêm 10 kỳ nữa chắc chắn sẽ vào. Vậy mà tay này vẫn tin tưởng quyết liệt, kỳ này nghe đâu vẫn ứng.

          Đại hội của các nhà văn nhưng có tham luận không phải bàn chuyện văn chương, mà là mượn văn chương đả kích, chửi bới nhau với những thứ ngôn từ mà người ngoài nghe được phải… kinh sợ!

          Không cần nhắc thì bạn đọc hẳn nhớ trong suốt một năm qua, tỉnh này thành nọ inh ỏm chuyện các ông nhà văn đấu tố nhau. Mà đâu phải chuyện văn chương, toàn mấy thứ quản lý linh tinh vài đồng xu gọi là hỗ trợ sáng tác. Vỗ ngực xưng danh nhà văn nhưng quanh năm suốt tháng chả viết được tác phẩm nào ra hồn, chỉ chúi đầu vào hàng núi đơn kiện tụng, tranh giành, đấu đá, chửi bới nhau với thứ câu chữ hàng chợ.

          Cũng không có thứ hội nào mà cứ đại hội là đòi phải ngồi Hội trường Ba Đình. Mấy năm trước, khi đại hội Hội Nhà văn đúng dịp Hội trường Ba Đình bận. Định chuyển sang chỗ khác, cũng là nhà khách Chính phủ hẳn hoi. Nhưng các ngài nhà văn không chịu, quyết chí đòi: nhà văn thì phải ngồi Hội trường Ba Đình. Vậy mà sau đó trung ương cũng phải xuống nước, dàn xếp cho các ngài nhà văn kéo vào Hội trường Ba Đình đại hội.

        Gần 2 tháng nữa là đại hội. Hội trường Ba Đình thì đã đập bỏ rồi. Chưa biết lần này các ngài sẽ chịu ngồi chốn nào.

          Xem ra, cái ghế đít của mấy ông nhà văn quá… kinh hoàng!

          Mà nghe nói kỳ này đại hội có người định ôm chức Chủ tịch… suốt đời! Mô Phật! Chắc không có chức Chủ tịch nào rắm rối và khôi hài như cái chức Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam.

          Trưa nay ngồi nhậu mừng cho một ông bạn (nhà thơ) vừa lọt vào danh sách ứng cử “trung ương ủy viên” (tức ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam). Chỉ mới lọt vào danh sách ứng thôi mà một buổi sáng gần trăm cuộc điện thoại nhắn tin chúc mửng ỏm tỏi. Phan Bùi Bảo Thi (nhà thơ trẻ) nóng mặt, nhưng cũng ra chiều xum xoe cưng nựng khiếp, điều hẳn một chiếc xe cho lão ra Huế. Trước lúc xe chạy, Thi dặn mỗi một câu: Ngồi trên xe nói chi cũng được, miễn đừng xưng nhà thơ, thằng lái xe điên tiết đến giữa hầm Hải Vân nó tống cổ xuống đó!

          Nghe mà cứ thấy… tội mấy ông nhà văn nhà thơ quá!

          Lại nhớ câu slogan của Nguyễn Thế Thịnh “ở mô mần chi cũng được trừ thơ”, ngẫm đến mấy ông nhà văn nhà thơ đang rậm rịch chuẩn bị ghế đít trước đại hội mà không biết cười hay… nhổ nước bọt!

          Tất nhiên trong hội ni vẫn còn nhiều người đáng kính. Nhưng dường như số đó đang ít dần đi. Cứ nhìn vào mỗi mùa đại hội, đủ biết nền văn học nước nhà đang ở mức nào và sẽ đi đến đâu.

          Ai đó đã rất đúng khi bảo: nhà văn là lớp người nhạy cảm nhất. Vì thế khi có chiến tranh họ xung phong trước nhất, khi đổi mới họ đổi mới trước nhất, và khi xã hội suy đồi thì chính họ cũng suy đồi trước nhất.

ĐỐI THOẠI VỀ TỰ DO SÁNG TÁC CỦA NHÀ VĂN…

( Trích tham luận của nhà thơ Bùi Minh Quốc tại Đại hội tại đại hội nhà văn khu vực Miền Đông Nam Bộ và Đồng bằng SCL tổ chức ngày 16/6/2010 tại Bến Tre)

                                                                      BÙI MINH QUỐC

 Hội nhà văn Việt Nam của chúng ta thoát thai từ Hội Văn hóa Cứu quốc do  Đảng chỉ đạo hình thành trước Cách mạng Tháng Tám 1945.Đó là tổ chức của  những chiến sĩ văn hóa chiến đấu để xây dựng một nền văn hóa mới.Tháng 6  năm 1945, hai chiến sĩ cách mạng Nguyễn Hữu Đang và Nguyễn Đình Thi được giao nhiệm vụ viết bản báo cáo mang tên “Một nền văn hóa mới” trong đó có  đoạn hừng hực hào khí của một dân tộc nô lệ vùng lên giành lấy độc lập và  tự do như sau:

“Ban bố triệt để quyền tự do tư tưởng và tự do ngôn luận  chính là cởi mở cho văn hoá dân tộc trở nên sầm uất và đem một luồng sinh  khí mạnh mẽ thổi vào cái văn hoá đã bao lâu phải sống trong những phòng ngục chật hẹp, thiếu ánh sáng, thiếu hơi nóng của mặt trời. Sách vở và báo chí được xuất bản tự do, nền văn nghệ của ta mới có thể dồi dào, phong  phú.”

( “Một nền văn hoá mới”- Hội Văn hóa cứu quốc xuất bản năm 1945).

 Các  quyền thiêng liêng ấy -  tự do tư tưởng và tự do ngôn luận - đã lập tức       được hiến định trong Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1946  và vẫn duy trì tại Hiến pháp hiện hành.

      Thế nhưng, nhiều năm qua, các quyền thiêng liêng ấy chỉ tồn tại trên  giấy.Đã có biết bao tác phẩm giá trị bị cấm, bị nghiền, biết bao nhà văn phải chịu khổ nạn chỉ vì kiên quyết thực hiện chủ trương nhìn thẳng vào sự  thật, nói đúng nói rõ sự thật, dân biết dân bàn.Bởi vì có một thế lực sợ  sự thật trong tổ chức Đảng và cơ quan nhà nước đã dùng bạo quyền thay cho lẽ phải để dập vùi đầy đọa những nhà văn trung thực trung kiên nói tiếng nói của sự thật của lẽ phải.

 Vụ cuốn tiểu thuyết “Chuyện kể năm 2000” của nhà văn Bùi Ngọc Tấn bị cho  vào máy nghiền là một bằng chứng điển hình khiến tất cả những ai có lương tri không thể không đau lòng và phẫn nộ.Ấy vậy mà Hội nhà văn của chúng ta, Hội của những nhà văn chiến sĩ yêu dân yêu nước yêu tự do lại im lặng trước hành vi man rợ đó.Thật phi lý.Sự im lặng này thật phi lý.Và thật xấu hổ, thật nhục nhã.

 Nếu bây giờ tôi hỏi anh Hữu Thỉnh : anh có phải là một nhà văn chiến sĩ  yêu dân yêu nước yêu tự do không, chắc chắn anh sẽ trả lời : tôi luôn luôn  là một nhà văn như thế.Và vẫn câu hỏi này, tôi đưa ra hỏi anh Lê Văn Thảo, anh Nguyễn Trí Huân, anh Hồ Anh Thái, anh Trần Đăng Khoa, chị Phan Thị Vàng Anh , thì chắc chắn cũng sẽ nhận được câu trả lời tương tự.Vậy tại sao các anh chị lại im lặng trước hành vi ngang ngược của thế lực bành trướng trong giới cầm quyền Bắc Kinh đối với chủ quyền biển đảo của Tổ  Quốc ta, ngang nhiên cướp bóc hành hạ ngư dân ta ? Tại sao các anh chị lại im lặng  trước tình cảnh các thanh niên, các nhà báo bị bắt bớ tù đầy, bị  hành hạ sách nhiễu khi họ chỉ làm một việc rất bình thường là xuống đường bày tỏ lòng yêu nước, khẳng định Hoàng Sa Trường Sa là của Việt Nam ?

Tại  sao các anh chị lại im lặng trước việc các công trình nghiên cứu, sáng tác về cải cách ruộng đất, về cuộc  chiến đấu chống bọn diệt chủng Pôn-pốt trên biên giới tây nam, trên đất Cam-pu-chia và giặc bành trướng trên biên giới  phía bắc, trên biển Đông không được xuất bản và tái bản, thậm chí trong  dịp kỷ niệm 30 năm các sự kiện lớn ấy cũng không một mẩu tin, một dòng thơ  tưởng niệm các liệt sĩ trên báo Văn Nghệ ?

Tại sao các anh chị lại im lặng  trước việc tác phẩm của đồng nghiệp mình bị cấm, bị nghiền ? Các anh chị       là chủ tịch, phó chủ tịch, là ủy viên Ban chấp hành Hội, vậy thì Hội ta có  còn là Hội yêu nước không, có còn là Hội yêu dân không, có còn là Hội yêu tự do không ? Câu trả lời của tôi là : Hội ta đã là và vẫn luôn luôn là Hội của những nhà văn chiến sĩ yêu dân yêu nước yêu tự do, nhưng các anh  các chị thì thực chất đã không đại diện cho lòng yêu dân yêu nước yêu tự do của toàn thể hội viên, mà chỉ là những công chức hành chính thực thi mệnh lệnh của một thế lực sợ sự thật dùng bạo quyền bóp nghẹt quyền tự do tư tưởng tự do ngôn luận của các nhà văn trung thực.

Tuy vậy, tôi tin rằng về mặt cá nhân, các anh chị vẫn luôn là nhà văn chiến sĩ yêu dân yêu nước  yêu tự do như tất cả mọi hội viên, nhưng về mặt tổ chức, khi ngồi vào chiếc ghế chức quyền thì các anh chị lại phải tự hủy cái tư cách yêu dân yêu nước yêu tự do ấy đi.Nếu không tự hủy thì tại sao lại im lặng ?

Vậy là chúng ta thấy hiện ra một sự thật hết sức đau lòng : từ Hội Văn Hóa  Cứu Quốc trước 1945 đến Hội nhà văn hiện nay là nột quá trình thoái hóa khủng khiếp về tổ chức, càng phát triển số lượng thì chất lượng càng đi xuống thảm hại; sự thoái hóa về tổ chức làm thoái hóa con người, những nhà văn cách mạng tiêu biểu nhất như Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Khải v..v…cuối đời cũng phải tự buộc mình trải lòng lên trang giấy thổ lộ phần nào sự tha hóa của bản thân;  Nguyễn Khải viết “Đi tìm cái tôi đã mất” , Nguyễn Đình Thi  viết “Gió bay” :

“Người tôi còn nhiều bùn tanh

/Mặt tôi nhuốm xanh nhuốm đỏ

/Tay tôi vướng nhiều đồ bỏ

/Nhiều dây nhợ tự buộc mình…”

(đã in trong Tuyển tập Nguyễn Đình Thi trước khi ông mất ít tháng, NXB Văn Học, 2001).

Đau xót quá. Những tài năng trác việt, những tâm hồn trong sáng, những trí tuệ sắc sảo từ tuổi thanh xuân phơi phới đi vào Cách mạng để xây dựng “Một nền văn     hóa mới” với một đội ngũ những nhà văn kiểu mới, Nhà văn – Chiến sĩ, lại tha hóa thành những con người như thế, là một thất bại lớn về văn hóa, về  xây dựng Hội phải không các anh, chị ? Đã đành con người ta không ai toàn vẹn cả, nhưng vấn đề ở đây là sự thoái hóa của tổ chức làm thoái hóa con người, từ tổ chức của các nhà văn -  hiến sĩ thành tổ chức của các nhà văn cán bộ, nhà văn công chức, nhà văn quan chức với phần khá đông là các nhà  văn yêu thẻ và số ít các nhà văn yêu ghế, số yêu ghế dựa vào số yêu thẻ để giữ ghế và xin tiền nhà nước ; tức tiền thuế của dân bồi dưỡng để các nhà  văn nâng cao sức chiến đấu cho Tự do nhưng lại biến thành thứ bổng lộc ban phát nhằm  đổi lấy sự im lặng trước những sự thật mà cái thế lực sợ sự   thật trong giới cầm quyền muốn bưng bít.Chúng ta không thể để kéo dài mãi  kiểu tổ chức như thế này nữa. Lâu nay có không ít hội viên, nhất là những hội viên đã trải qua chiến đấu và kiên định theo đuổi con đường giữ vững bản ngã tư duy độc lập, cảm thấy chán Hội, muốn ra khỏi Hội bằng cách lặng lẽ bỏ sinh hoạt.Đấy là một cách lựa chọn, nhưng cách này có một cái gay là tự mình làm ngơ trước tình trạng gương mặt tử tế của mình bị một số quan chức văn chương mượn làm bình phong, làm mặt nạ để thực hiện các mưu đồ vị kỷ của họ.

      Rõ ràng Hội ta đang đứng trước một yêu cầu bức bách là phải đổi mới căn bản về tổ chức.Tôi đề nghị vấn đề đổi mới tổ chức Hội phải là nội dung hàng đầu trong nghị trình đại hội 8 của Hội ta.Xin mạn phép nêu ra một gợi  ý đổi mới, trước hết là xác định lại tính chất của Hội như sau :

Hội Nhà văn Việt Nam là tổ chức xã hội nghề nghiệp của các nhà văn Việt  Nam yêu dân yêu nước yêu tự do.Các nhà văn trong Hội - là những cá nhân với tư duy độc lập tự chịu trách nhiệm trước pháp luật và công chúng về tư  tưởng và ngôn luận của mình -  tự nguyện tập hợp để giúp nhau phấn đấu tạo nên những tác phẩm giá trị nhất trong khả năng mình có, và bảo vệ, bênh vực, cưu mang nhau khi gặp khó khăn hoạn nạn vì ngòi bút.Hội hoạt động theo nguyên tắc tự nuôi, tự quản đồng thời hoan nghênh sự hỗ trợ vô tư công khai minh bạch không điều kiện của Nhà nước và công chúng.  

        
      (Vào cuối phiên thảo luận buổi sáng, nhà thơ Hữu Thỉnh chủ tịch Hội lên diễn đàn có ý kiến lại với nhà thơ hội viên Bùi Minh Quốc)

    HỮU THỈNH : Về việc lên tiếng về Hoàng Sa Trường Sa, tôi đã nghe anh Quốc nói nhiều lần, tôi cũng đã báo cáo cấp trên nhưng cấp trên bảo Hội Nhà văn không lên tiếng.

BÙI MINH QUỐC : À, ra thế…

                                                                                  BMQ
                                        

  Đà Lạt 20.06.2010