tôi có thể vẽ bà già lam lũ
nhưng cô người mẫu thì …không
VƯÀ Ở MỸ TRỞ VỀ SAU 6 THÁNG VẼ,
BÀY TRANH,GẶP GỠ…NOM SUỐI HOA RẮN RỎI,ĐIỀM TĨNH VÀ CỞI MỞ HƠN.CHỊ CHỈ NHỮNG
KHOẢNG TRỐNG TRÊN TƯỜNG :”TÔI VƯÀ BÁN BA BỨC ĐƯỢC 5000 USD,ĐỦ TIỀN NUÔI CON,MUA
SƠN TOAN,YÊN TÂM SỐNG ĐƯỢC TỪ GIỜ TỚI CUỐI NĂM ĐỂ … NGỒI VẼ…
Nhật Tuấn : Như vậy có thể nói:cây cọ cuả chị đứng về phiá những người nghèo khổ ?
Suối Hoa : Không hẳn
vậy,đơn giản chỉ vì các cô người mẫu thời trang không gây cho tôi một cảm hứng
nào , tôi lại không thể vẽ khi không cảm hứng.
NT:Cảm hứng ? Nó từ đâu tới ?
SH: Từ cuộc sống với muôn vàn lo toan,vui buồn,sung sướng và
khổ đau,cuộc sống đó gieo mầm vào khát vọng nghệ thuật và cảm hứng sinh ra từ lúc đó.
NT : nhưng giả dụ tôi đặt chị vẽ một bức tranh với số tiền
rất lớn…
SH: Nếu không cảm hứng
thì cũng chịu ,không vẽ được.Có lần có người hỏi mua một bức tranh cuả tôi,tiếc thay tôi đã bán
đi,tôi thử vẽ lại nhưng không được, cái việc chép tranh dẫu là tranh cuả chính
mình không hề gây nên một cảm hứng nào,đành phải bỏ …
NT:Tôi có anh bạn Việt kiều khoe mua được một bức tranh cuả một hoạ sĩ trẻ khá
nổi tiếng ở trong nước,vài tháng sau trở lại Việt Nam anh phàn nàn có người bên
đó cũng mua được một bức y như thế và cũng do chính hoạ sĩ đó vẽ.Như vậy anh
bạn hoạ sĩ kia có “phạm luật” không ?
SH: Có lẽ chưa có luật nào quy định chuyện đó,nhưng tôi cho
rằng tác phẩm hội hoạ thường là ‘độc bản”,nhân cách nghệ thuật không cho
phép “phôtô” thành nhiều bản như thế.
NT :Vậy cốt lõi vẫn là cảm hứng, phải chăng cảm hứng càng
lớn thì nghệ thuật càng cao ?Ví dụ bức tranh “Tan vỡ” chị vẽ năm 1992 sau “sự cố gia đình” : một
ngôi nhà đổ nát,một ngưòi đàn bà nằm sõng soài xung quanh những vệt đỏ tung toé như máu và bên ngoài cưả sổ một mảnh trăng nhìn vào như một con mắt lạnh…
SH: Trường hợp này lại khác,lúc đó sự đau khổ dâng cao,con
người muốn bùng vỡ,tôi vẽ hối hả,vội vã như một
giải thoát,quả nhiên sau khi vẽ xong,tôi lắng lại,cân bằng để bình thản
đón nhận biến cố như một tất yếu cuả đời sống.
NT: những bức tranh mang đầy kịch tính như thế chị vẽ có
nhiều không ?
SH : Năm 1991 tôi vẽ bức “barie” khi do những hạn định cuả chế
độ bao cấp,tranh chưa bán được,sinh hoạt
rất khó khăn,túng thiếu,tôi vẽ những hàng rào bít kín từ trái sang phải
như những phiền muộn lớp lớp cuả đời sống.Tôi sử dụng những chuyển động cuả màu
và cuả nét không giống nhau tạo nên cảm giác vùng vẫy,muốn thoát ra khỏi cảnh
ngộ.Năm 1992 tôi vẽ bức “Ngôi nhà dang dở” sử dụng bố cục rất táo bạo bằng
những khoảng trắng đè xuống khoảng đen.Năm 1993 vẽ “Phận đàn bà” với cô gái
ngồi bên con thuyền mắc cạn,trời, mây, nước ngổn ngang,tan tác.Rồi “Những đưá
trẻ không nhà” đi lang thang giưã trời mưa,ven đường có một con chim chết…
NT : Như vậy liệu có thể nói “vẽ nỗi đau” phải chăng là cái
tạng cuả chị ?
SH : Không phải,tôi chẳng có cái tạng nào hết,tôi sống trong đời sống một cách chân thành,say
mê,quyết liệt và khi cảm hứng tôi vẽ.
NT : và chị vẽ cái “cảm hứng “ đó ?
SH: Tôi không vẽ “cảm hứng”,tôi vẽ cái hồn cuả những con
người,những vật thể tôi nhìn thấy vào khoảnh khắc đó…
NT: Phải chăng đó cũng là ý nghiã cuả triển lãm “Khoảnh khắc
trong thiên nhiên “ chị mới trưng bày ở Washington DC (My) ?
SH: Đúng thế,những bức tranh đó tôi vẽ ngay ở bên ấy và triển
lãm ngay sau đó.
NT: cầm cọ bên xứ người chị có thấy khác khi cầm cọ ở quê
nhà ?
SH : Tôi không thấy có sự khác nhau bởi lẽ tôi vẽ trong một
thời gian không dài,sức lực,cảm hứng có sẵn từ nhà,phần lớn lại vẽ mẫu ở trong
phòng.Tuy nhiên nếu ở hẳn bên đó thì chắc là
không vẽ được bởi vì sống bên đó tôi cảm thấy lạc lõng,cô đơn…
NT : vậy nhưng như nhà văn Mỹ Henry Miller đã viết : “cô đơn
là điều kiện thiết yếu để sáng tạo” ?
SH : Không,tôi chỉ cần sự cô đơn trong lúc suy nghĩ ,sáng tác
thôi,còn trong đời thường vẫn cần có bạn bè,gia đình,làng xóm…không,tôi không
sống ngoài đất nước mình được…
NT : Nghe nói sống ở Mỹ tốn tiền lắm,vậy mà chị đã sống được
những…6 tháng,đó là bằng tiền túi hay có
ai tài trợ ?
SH : Không ai tài trợ hết.Tôi có một người bạn ở bên đó,chúng
tôi “hợp tác’ với nhau theo phương thức : “ Bên A bao ăn ở,sơn,toan,chi phí
triển lãm.Bên B vẽ.Khi bán được tranh chia đôi…”
NT: những “người bên B “ như chị ở trong giới hội hoạ có
nhiều không ?
SH : Tôi không rõ,chắc là không nhiều .
NT: Chị có thấy các hoạ sĩ cuả ta,nhất là hoạ sĩ trẻ đang bị
dẫn dắt bởi mãi lực cuả thị trường ?
SH: Tôi không quan tâm tới nhiều người,tôi thích tranh cuả
Nguyễn Thân (TP Hồ Chí Minh),Đặng Việt Hoà (Hà Nội)…và tôi thấy họ chẳng bị dẫn dắt bởi cái gì ngoài ý thích cuả
chính họ.
NT: Nhưng họ vẫn là những người bán được nhiều tranh…
SH : Sự thực khoảng 10 năm nay tranh Việt Nam mới bán được ra
nước ngoài và bây giờ đang trở nên có giá.Giá cao nhất vẫn là các tiền bối
trong trường phái “Mỹ thuật Đông Dương”
như Nguyễn Gia Trí,Bùi Xuân Phái v…v…Sotheby là hãng buôn tranh lớn nhất
thế giới đã bắt đầu để mắt tới tranh Việt Nam,mới đây hãng Christie‘s đã tổ
chức bán đấu giá tranh Việt Nam ở Singapore trong đó có tranh cuả Lê Phổ,Suối
Hoa…Tranh cuả Lê Phổ đã bán được tới giá 40 ngàn USD.
NT :Ở trong thơ,có lúc,có người đã đòi “chôn’ thơ mới,đòi
“đổi gác”,”chuyển giao thế hệ”,thế còn trong hội hoạ ? Liệu có xảy ra chuyện đó
?
SH : Theo tôi thì không,mỗi hoạ sĩ là một gương mặt riêng,một
thế giới riêng ,song hành với nhau,chẳng ai muốn “chôn” ai và cũng chẳng ai nghĩ tới “đổi gác” hoặc chuyển giao
“thế hệ’cho ai…
NT : Vậy nhưng khi
nhắc tới thế hệ “mỹ thuật Đông Dương” người ta có thể nhắc tới hàng loạt những
tác phẩm tiêu biểu ,chẳng hạn “Hoa huệ” cuả Tô Ngọc Vân,”Chơi ô ăn quan” cuả
Nguyễn Phan Chánh,”Chiều Tây Bắc “ cuả Phan Kế An,”Kết nạp Đảng ‘ cuả Nguyễn
Sáng,”Đêm giao thưà” cuả Nguyễn Tư Nghiêm….Thế còn các hoạ sĩ trẻ hiện nay
,liệu ta có thể chọn ra những tác phẩm còn lại với thời gian như thế ?
SH : Cái đó xin giành cho các nhà phê bình mỹ thuật…
NT : Các nhà phê bình mỹ thuật ? Chị có đọc một số bài viết “phê bình mỹ thuật” trong đó “mỹ thuật” chẳng thấy đâu,chỉ thấy
các “mỹ tự” ?
SH : Có,tôi có đọc vài
bài,chỉ thấy rối mù những từ ngữ ‘nội quan””ngoại giới’’phóng chiếu”…tôi là
người trong nghề đôi khi cũng chẳng hiểu họ viết cái gì,nên thôi chẳng đọc …
NT : Tất nhiên tôi không
phải là nhà phê bình mỹ thuật ,bởi thế chị có thể cho tôi biết những
tranh tiêu biểu cuả chị chứ ?
SH : Tôi chỉ có thể kể những bức tranh tôi thích .Trước hết tôi
phải nói với anh rằng tôi không vẽ con người chung chung,con ngưòi “phạm trù”
mà vẽ con người cụ thể đang sống trong khoảnh khắc cụ thể.Lúc đó tôi chìm đắm
trong vẻ đẹp bình dị cuả họ và tôi vẽ.Mới đây tôi vẽ “ Khoảnh khắc trong thiên
nhiên”,”Những mảnh đời thường”,”Cuộc sống bình dị”.Còn những năm trước,tôi
thích “Người miền núi” (1991), “Đi cấy”(1992) rồi tới loạt tranh chèo.Anh thử
nhìn những người nữ trong tranh chèo cuả tôi,ai cũng như bất an,xô dạt,nghiêng
ngưả,thăng trầm…tôi vẽ “người đó đang biểu diễn trên sân khấu ” và tôi cũng vẽ
“người đó đang sống trong đời ”.Một phóng viên Pháp đã nhận xét hai bức “Sân
khấu” (1994)”Tiếng đàn Trương Chi” (1995) cuả tôi :”Cô ấy đã kết hợp một cách
tài tình nghệ thuật cổ truyền cuả người châu Á với nghệ thuật hiện đại cuả châu
Au…”.
NT : Thế còn tranh trừu tượng ?
SH : Có chứ,tôi đã vẽ hàng trăm bức và có những bức tôi thích
chứ.Vẽ trừu tượng với tôi là một giải thoát khỏi những bức bối gây nên do sự
giới hạn cuả hình hoạ.Lúc đó đầu óc
buông thả,không dự tính gì,tràn đầy
tinh thần ,tôi như bị cây cọ dẫn dắt nên những nét bâng quơ không định
trước,lúc đó có thể nói “tôi không
dùng màu
mà chính là màu nó…dùng tôi”.Vì thế tranh trừu tượng của tôi thưòng gây
bất ngờ,chông chênh,bất ổn…”bắt mắt” người xem đòi họ phải dừng chân ngắm nghiá
,nghĩ ngợi và tưởng tượng.Phần lớn tranh tôi đã được bán đi,có bức hiện nằm ở
Bảo tàng Thuỵ Sĩ,Bảo tàng nghệ thuật hiện đại châu Á Singapore….
NT : Nghệ thuật hiện đại châu Á ? Thế còn ở Mỹ,chị thấy cái
“hiện đại” ấy,nó ra sao ?
SH : Tôi may mắn có dịp vào thăm nhà bảo tàng nổi tiếng Guggenheim ở Newyork.Toàn bộ 6 tâng lầu chỉ
trưng bày tác phẩm có một người : hoạ sĩ Robert Rauschenberg,năm nay 70
tuổi,thực ra gọi ông ta là nhà tạo hình thì đúng hơn bởi lẽ ông trưng bày đủ
thứ : tranh,tượng,nghệ thuật xếp đặt (installation),điện ảnh v…v..Tóm lại đó là
một thứ tổng hợp nhiều thể loại.Có “bức tranh’ bằng đồng to bằng cả bức tường
chỉ khi người đi qua mới thấy hiện lên (chắc
được các thiết bị điện tử điều khiển) những…chiếc ghế,có cái giống như
bể cá luôn sục sôi,cuộn chảy một thứ dung dịch gì đó màu gris xám…Tôi cảm phục
về sự đồ sộ,khoẻ khoắn,rất Mỹ cuả nhà nghệ sĩ hiện đại này…
NT : Năm trưóc đi thăm các bảo tàng châu Au chị có ý nghĩ
:”hãy trở thành chính mình”,trong chuyến đi này,thăm các bảo tàng Mỹ ,chị có ý
nghĩ gì ?
SH : Tôi chỉ thấy buồn
vì trong tất cả các bảo tàng lớn trên thế giới chưa nơi nào có tranh cuả người
Việt Nam .
NT : Theo chị tới bao giờ chúng ta sẽ có mặt ở đó ?
SH : Làm sao tôi biết được,chỉ biết con người Việt Nam rất nhạy
cảm và sâu sắc, đất nước lại đang có những biến chuyển to lớn,đó là điều kiện để chúng ta có một nền
hội hoạ phát triển.Tôi nhớ có một nhà sưu tầm tranh Malaxia đã từng đi tìm
tranh khắp thế giới,khi tới nước ta,ông nhận xét :” Ở Việt Nam có hai thứ đặc sản : một là hội hoạ và hai là
…trái Thanh Long.Tranh Việt Nam vưà phong phú,đa dạng lại…quá rẻ,quả Thanh Long
vưà đẹp mắt vưà ăn lạ miệng.”Bằng vào
nhận xét đó ta có thể tin vào tương lai hội hoạ Việt Nam .
NT: Thế còn người Mỹ,họ đã triển lãm tranh cuả chúng ta chưa
?
SH: Chỉ mới đây thôi,tháng 11/1997,lần đầu tiên người Mỹ mới triển lãm tranh Việt Nam với chủ đề “Dòng sông uốn
khúc”(A Winding River) do Meridian International Center quy tụ 48 hoạ sĩ Việt
Nam ở các độ tuổi,sẽ kéo dài trong hai năm tại các nhà bảo tàng ở khắp nước
Mỹ.Cùng với Bùi Xuân Phái và Nguyễn Quân,tôi được chọn 4 tranh trong triền lãm
này.
NT : Sắp tới chị dự tính bày tranh ở những đâu ?
SH : Một gallery cuả Mỹ khá lớn ở Connecticut (Mỹ) mời tôi
triển lãm vào tháng 10/1998.Nhưng vưà rồi tôi được tin triển lãm sẽ khai mạc sớm hơn vào tháng
6/98,lúc đó cậu con trai cuả tôi thi tốt nghiệp phổ thông và vào đại học.Tôi
đang lưỡng lự,thật khó rời con mà đi
trong dịp đó ?
NT : Tôi rất đồng tình với chị, người phụ nữ,nhất là phụ nữ
Việt Nam
3/1998
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét