Từ “hạt
bụi” ngày xưa tới…”hạt cỏ” bây giờ…
Theo quy định của Ban tổ
chức trung ương , cứ 5 năm các Hội văn học-nghệ thuật của trung ương và địa
phương lại tổ chức đại hội để “ tập trung đánh giá tình hình hoạt động “ và “bầu ra Ban chấp hành mới” . Và các
đại hội “phải thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ và phải đảm bảo sự
lãnh đạo của Đảng”.
Vậy là thực hiện Thông tri
thành uỷ , Hội nhà văn TP Hồ Chí Minh gồm 316 hội viên đã long trọng tổ chức
đại hội lần thứ 5 vào hai ngày 10 và 11 tháng 3 năm 2005 tại Hội trường thành
uỷ TP Hồ Chí Minh.
Ngày thứ nhất được coi là “họp nội bộ” để các nhà văn “đấu đá nhau” giành ghế trong Ban chấp hành mới.
Đây là phần sôi nổi nhất đại hội vì dẫu rằng bổng lộc giành cho một Uỷ viên
chấp hành chẳng là bao nhưng vẫn là “một miếng giữa làng” khối anh thèm. Mở đầu
cho phe đòi “thay máu Ban chấp hành” là nhà văn Xuân Hoà, ông hò hét :
”
Theo tôi, những người đã có tuổi trên 70 thì không nên ứng cử vào BCH nữa,
vài năm sau tuổi cao sức yếu làm sao đủ sức để làm. Những hội viên già không
nên tham quyền cố vị. Các hội ngành khác đều dùng người trẻ để thay thế, tại
sao Hội Nhà văn không thể?".
Ngay lập tức đại diện cho phe chọn ông Vũ Như
Cẫn ( là ‘vẫn như cũ”) là nhà thơ Đặng Hấn cũng xông lên diễn đàn quát tháo :
”
Loại trừ những nhà văn trên 70 tuổi ra khỏi BCH là xúc phạm đến những cây
bút lão thành. Không nên phân biệt chuyện tuổi tác già trẻ ở đây. Nếu người
trên 70 mà vẫn còn nhiệt huyết, năng lực thì vẫn được tham gia”.
Than
ôi, phe này phe kia đấu đá hăng hái vậy mà họ đâu có biết việc bầu bán bỏ ai,
giữ ai đều đã được đồng chí Trang Phượng, Phó ban tư tưởng văn hoá thành uỷ,
người thay mặt đảng trực tiếp chỉ đạo đại hội đã dự kiến cả
rồi. Nói chung, để bảo đảm ổn định chính trị, tránh xáo trộn, tốt nhất là bầu
lại người cũ vào khoá mới. Trên đã “định” thế rồi, vậy nên nhà văn Trần Thanh
Giao đã ngoài 73, đại hội đã vỗ tay đề nghị “khoá tới đồng chí nên nghỉ”, khi
bầu lại được rất ít phiếu , ấy thế mà vẫn “trúng cử” ngon lành.
Cuộc
bầu nhìn bề ngoài rất căng thẳng, phải bầu lại tới lần thứ hai, vậy nhưng kết
quả lại rất “như xưa“: toàn bộ Ban chấp hành mới đều là…người cũ, duy nhất có
nhà phê bình Huỳnh Như Phương là người mới được bầu, chắc
để cho Hội nhà văn có vẻ ta đây cũng có sự thay đổi chút chút đấy chớ.
Một ngày để các nhà văn họp
nội bộ thì bầu bán, đấu đá đã mất quá nửa ngày, thời gian để 120 bản tham luận
đăng ký xin đọc tại đại hội còn lại chẳng là bao. Chủ tịch đoàn cứ cố ý cò cưa
cho thời gian tham luận càng ít bao nhiêu càng làm hài lòng thành uỷ bấy nhiêu.
Mở đầu phần tham luận , nữ
văn sĩ Nguyễn Thuý Ai thú nhận “Năm qua, tôi chỉ sáng tác có 3
truyện ngắn nhưng viết đến hơn 300 bài báo!". Nữ sĩ ví von hàng loạt
các tác phẩm của các nhà văn TP Hồ Chí Minh xuất bản trong mấy năm vừa qua thật
chẳng khác gì…"Như từng viên đá cuội rớt vào lòng biển khơi…" mượn theo câu hát của Trịnh Công Sơn .
Những tiểu thuyết, tập truyện ngắn, tập thơ…được nhà xuất bản bù lỗ, được Nhà
nước tài trợ hoặc do người viết tự móc túi ra in …dẫu theo hình thức nào, đại
đa số hầu như có cùng một số phận: Mất hút nhanh chóng trong biển chữ nghĩa,
không một tiếng vang, không chút xao động. Nữ sĩ mạnh dạn nhận định:
“Hoạt động văn học chưa bao giờ mờ nhạt như hiện nay,
nhất là ở TP.HCM. Nếu nói nhà văn là “trái tim của xã hội” thì trái tim ấy hiện
đang đập quá yếu ớt, chậm chạp… “
Nói như vậy cũng chưa thật chính xác, “trái tim xã
hội” – tức các nhà văn VN, đang đập rất mạnh mẽ và nhanh chóng, chỉ có điều nó
đập theo nhịp của…đảng , chẳng thế mà mỗi kỳ kỷ niệm như ngàn năm Thăng Long, chiến thắng Điện Biên, 40
năm giải phóng Sàigòn…các nhà văn đều hưởng ứng rất sốt sắng và rất nhanh nhậy.
Trong bài tham luận của mình, nữ sĩ
Nguyẽn Thuý Ai viết tiếp :
“Các nhà văn cứ như đang đi trên chín tầng mây, trong
khi cuộc sống bên dưới cứ diễn ra thật mạnh mẽ, khốc liệt. Được tự do sáng tác
nhưng các nhà văn không biết dùng tự do ấy trước bao điều trông thấy…”.
Hoàn toàn sai, nhà văn ngày
nay không hề đang “đi trên chín tầng mây”, ngược lại họ rất tỉnh táo,
rất khôn ngoan để viết sao cho sản phẩm
của mình được các cơ quan đầu tư, đặt hàng “nghiệm thu” nhanh chóng và muốn
vậy, họ phải tránh né đủ điều. Nhà văn hiện nay hoàn toàn phụ thuộc vào “túi
tiền” của “đầu nậu” – gọi cho sang là “ nhà đầu tư” , phần lớn văn hóa “lùn” ra
sách sao bán chạy và tránh cho xa các vấn đề “nhạy cảm” , bởi vậy lấy đâu ra tự
do mà viết “biết bao điều trông thấy” như nữ sĩ Thuý Ai đòi hỏi.
Sang ngày thứ hai, ngày 11
tháng 3, Đại hội nhà văn TP HCM mới họp
chính thức – có các khách mời quan trọng như Phó Bí thư thành uỷ Lê Hoàng Quân
– mà có trắc nghiệm cam đoan ông chẳng biết Hugo, Balzac là ông tây nào , có
báo cáo tổng kết của Tổng thư ký Hội khoe thành tích của ban chấp hành 5 năm
qua :
“thường xuyên liên hệ để
được sự chỉ đạo của ban văn hoá-tư
tưởng, tham gia học chính trị , nghị quyết của Đảng bộ và Uỷ ban …”
Ong cũng bộc bạch :
“Trong hai năm
2002-2004, Hội nhà văn TP nhận được tiền tài trợ sáng tác của Uỷ ban nhân dân
mỗi năm 300 triệu đồng. Hội đã dùng tiền đó hỗ trợ toàn phần in 30 đầu sách và
hỗ trợ một phần in 100 đầu sách…hàng năm Hội cũng được Nhà nước cấp kinh phí mở ba trại sáng tác ở Nha Trang,
Đà lạt, Vũng tàu…”
Ong đề nghị :
“Chúng ta rất mong tiếp tục nhận được sự tài trợ ấy…”
Quả thực nhà nước Việt Nam quá chu đáo và hào phóng
với các nhà văn, tới mức làm họ nảy sinh tâm lý đi thực tế thì Nhà nước phải
chi tiền, chỉ viết khi được Nhà nước đầu tư, Nhà nước phải in sách cho các nhà
văn VN, công ty phát hành sách phải tập trung nâng cao số lượng sách phát hành
cho nhà văn VN, các thư viện phải mua sách của nhà văn VN…?
Được Nhà nước đầu tư , bao tiêu sản phẩm như vậy, nhưng các
nhà văn đã sản xuất ra các mặt hàng như thế nào ?
Như là “những viên sỏi
vứt vào lòng biển khơi”, không tạo được một mảy may dư luận, tức là những tác phẩm chẳng có mấy
giá trị văn chương . Ngay trong bản báo cáo
của ban chấp hành, dù kể ra rất nhiều chuyện làm được trong nhiệm kỳ qua vẫn
không hề nêu được cái tên của một nhà văn là hiện tượng trên văn đàn hoặc một
tác phẩm nổi đình nổi đám nào. Mà những chuyện làm được ấy là gì? Hằng năm tổ
chức trại sáng tác , in được một số đầu sách cho hội viên, tổ chức một số đợt
đi thực tế ở các tỉnh, một số cuộc hội thảo…, dĩ nhiên tất cả đều bằng tiền chu
cấp của Nhà nước. Và như vậy trên thực tế từ bao năm nay Nhà nước Việt Nam vẫn bảo hộ
cho một nền sản xuất hàng giả trong lĩnh vực văn học. Liệu rồi tình trạng này
có còn không khi các “nguyên thủ quốc
gia” cứ “gạ” Mỹ công nhận VN là nước
kinh tế thị trường ???
“ Liên tục trong nhiều năm, những bộ phim được làm
bằng tiền nhà nước mà có kết quả thảm hại về cả chất lượng nghệ thuật lẫn doanh
thu đã bị dư luận phê phán mạnh mẽ đến mức chính Nhà nước cũng phải điều chỉnh
bớt sự hào phóng vô ích của mình. Thế thì những trại sáng tác cấp phát tiền vô
tư, những cuộc đi thực tế vui chơi là chính, những cuốn sách in từ tiền tài trợ
bị đóng bụi trên kệ các nhà sách… có nên cứ mãi được tiếp tục không? “
Nhân danh người
đọc, bạn Thành Trung đòi hỏi :
“ Người đọc đã quá sốt ruột chờ đợi những tác phẩm văn
học hừng hực chất sống, thở cùng họ và chiến đấu cùng họ. Lẽ nào các nhà văn cứ
mãi kêu gọi sự trợ giúp từ các nơi mà không biết tự kêu gọi chính mình? Lẽ nào
cứ mãi làm… những viên đá cuội? Chúng tôi đọc sách hiện nay với niềm mong muốn
xem con người trong xã hội chuyển từ bao cấp sang cơ chế thị trường của mình
được phản ánh qua nhãn quan của nhà văn như thế nào? Tôi đọc sách để còn thấy
tôi trong đó, còn thấy hành vi sống của tôi ở ngoài đời hiện có đang chuẩn
không. Nói chung đọc sách thì phải rút ra một điều gì đó có ích cho cuộc sống.
Nhưng những nhà văn hiện nay ít khi thấy đề cập những vấn đề đó, cho nên tôi
không đọc văn trong nước nữa” –
Nhưng người có ý kiến độc
đáo nhất phải kể đến nhà văn trẻ Nguyễn Danh Lam khi anh cho rằng văn chương ở nước
ta hiện nay cũng giống như những hạt cỏ nằm trong đất vậy. Chỉ cần một cơn mưa
khắp, thế là hạt cỏ nẩy mầm, không lo thiếu hạt cỏ mà chỉ
lo mưa không đủ thấm. Anh nói :”“Ở nước ta cũng không thiếu những đề tài rất
“hot” như đề tài cách mạng văn hoá của văn chương Trung
Quốc hiện nay, nhưng có được viết không?”.
Đây lại là vấn đề... cơn
mưa và hạt cỏ.
Ngày xưa, từ những năm
1980, nhà văn Nguyễn Đình Thi đã ví von “nhà văn giống như những hạt bụi lấp
lánh ánh sáng của Đảng”, đến bây giờ, một nhà văn trẻ lại tự nhận ‘văn
chương như những hạt cỏ…” . Các nhà văn Việt nam đã qua một cuộc hành trình
hơn 20 năm từ hạt bụi đến hạt cỏ mà xem ra văn chương nước nhà cũng chẳng tiến lên được mấy tý….
NT
Thật thấm thía...
Trả lờiXóa