Lưu Công Nhân - muà thu cuả
trưởng lão
NHẬT TUẤN
“Lưu
Công Nhân đấy ư ?”
Tôi
vừa đi xa về, ghé thăm họa sĩ. Mấy năm trời gặp lại, trần trụi trước mắt tôi
trong chiếc quần đùi. Nhăn nheo, chảy nhão từ cổ xuống . Chứng Parkinson làm
những cử động trở nên cơ giới. Tuy nhiên cặp mắt vẫn rất sáng , cái miệng rất
tươi trên cái đầu còn đầy sức xuân...
Chụp ở nhà Nhật Tuấn vài tháng trước khi ông mất
Tôi nói rằng tôi vưà ghé triển lãm “không gian xanh” và mấy cái bình hoa anh
mới vẽ thật …bậc thày,màu rất đẹp,sang
trọng và xem ra chứng Parkinson lại làm đôi tay cuả anh trở nên…phù thuỷ hơn.
Lưu
Công Nhân bật cười ha hả :
“ Càng ngày tớ vẽ chỉ đẹp hơn,siêu hơn…”
“ Thế còn đàn bà ?…”
LCN liếc vào trong yên tâm lão phu nhân
đã lên lầu mới khẽ khàng :
“ Đàn bà hả ? Thì vẫn…vẽ đấy thôi…”
“ Có khi chỉ…vẽ thôi thì vẽ mới đẹp..”
“ Đúng đúng , tớ tính bày 18 cái
khoả thân nhưng vưà rồi mấy thằng vẽ tệ quá bị dẹp làm ô nhiễm môi
trường nên ‘em” lại cất đi chờ dịp khác…”
“ Còn những dịp khác nưã ư ?”
“ Còn chớ …cậu có biết triển lãm là cái gì không ? Là sự hoàn tất một periode , một thời kỳ nào đó, là sự
khoái ngất trong một cuộc giao hoan - xong một cuộc triển lãm phải biến cho
nhanh tìm một periode khác,một “người
đàn bà khác”. Cụ Picasso nó nói một câu đại ý “ hoạ sĩ không bày triển lãm cũng giống như ngừời đàn bà đẹp không chịu lộ thể cho thiên hạ ngắm vậy…”.Riêng
mình,bày triển lãm không nhằm bán tranh,không
nhằm lên báo lên truyền hình…
“ Vậy thì ông nhằm cái gì ?’
“ Cậu hỏi ngu bỏ mẹ…thế cậu in tiểu thuyết nhằm cái gì ?”
Đến lượt tôi cười ha hả :
“ Thì cũng phải cho thiên hạ nó coi chớ,có em gái nào trang điểm xong
chỉ ru rú ngồi nhà soi gương tự ngắm
mình đâu.Nhưng sao ông lại không bán, chê tiền hả ?” ”
“Tớ nói thật , giả dụ kỳ này bán được vài ngàn đô, kỳ sau lại phải nghĩ
lui nghĩ tới coi bán được mấy ngàn.Đầu óc cứ bấn lên vì giá tranh như thế thì
còn vẽ cái nỗi gì ?Với lại tớ nói thật,thiên hạ nó cứ ngoáy cọ bán một bức chỉ
50 đô thôi là đã lãi,còn LCN vẽ cái gì là phải đi tới tận nơi,có biạ được
đâu,tốn kém lắm, nào tiền xe cộ,máy bay,ăn ở,thuê mẫu… bán một bức 1000 đô vẫn
cứ lỗ,tốt hơn hết là không bán.”
“ Ông sướng hơn thiên hạ ở chỗ đó, mọi chuyện đã có bà xã “bù lỗ’ ,nhưng
mà cũng có cái chỗ không may là thiếu douleur,tức
là thiếu “cay đắng mùi đời” thì tranh
ông liệu có thiếu màu trần gian không ?”
Lưu Công Nhân trợn mắt :
“ Cái đó tớ thưà.Này nhé đi chiến dịch biên giới 1951 có tranh ,giải
phóng Laokay vẽ hoa đào, chiến dịch Điện Biên Phủ vẽ địch vận , rồi bình dân
học vụ,cổng làng,cụ Hồ đến thăm công nhân,rồi buổi cày…tớ nói cậu biết riêng về
công việc nhà nông như cấy,gặt,đập,phơi vân vân tớ đã vẽ tới 600 bức , trần
gian ở đó chứ còn đâu nưã ?”
“ Ông cứ nhăm nhăm vẽ cho thực thì rồi liệu có biến thành thợ vẽ ?”
Lưu Công Nhân lại trợn mắt :
“Thợ thế nào được.Cậu cứ trông hình hài tớ coi.Người tớ lúc nào chẳng
toát ra chất nghệ sĩ.Khắp các tỉnh các huyện ở cái xứ Việt Nam
“ Ông vẽ thực thì hay rồi…”
“ Tất nhiên…nguyên cái cổng làng tớ đã vẽ số tranh đủ cho một cuộc triển
lãm…thưà cho giới nghiên cứu làng thôn Việt Nam
“ Vậy có thể nói ông là người theo chủ nghiã hiện thực ‘nghiêm nhặt”
“ Đúng đúng,tớ là người theo đến cùng đường lối sáng tác cuả đảng ,nếu
có dịp nào viết về tớ cậu nhấn mạnh chỗ này, tớ không phải loại “nuôi ong tay
áo”,ăn lộc cuả Đảng mà lại vẽ lăng nhăng,bậy bạ,dứt khóat tớ không thuộc loại
đó..tớ đéo chơi chính trị…à cậu bảo có thằng họa sĩ nào nói câu gì ấy nhỉ ?”
Tôi cười :
“ Thằng Lê Huy Quang – “cứ em mà
giã …”
“Phải rồi …cứ …em mà giã…”
“Nhưng ông đã ra khỏi biên chế từ mấy mươi năm nay…”
“ Đúng thế,năm 1957 từ Điện Biên trở về,tớ được phân công làm Phó hiệu
trưởng Trường mỹ thuật công nghiệp,tớ mới xin gặp đồng chí Tố Hữu báo cáo :” Em xin trả lại các anh chức tước,em đi vẽ
đây”.Và thế là tớ đi vẽ …hợp tác xã…”
“ Nhưng…nghe nói có thời kỳ ông vẽ toàn tranh trừu tượng…”
“ Ừ…thì cũng tại mấy cha “maitre”
thế giới vẽ thế thì mình cũng vẽ thử coi.Thế là tớ lên rừng nhập định ,vưà vẽ
vưà lo ngay ngáy sợ…công an bắt.Vẽ xong rồi mới thấy mình…rởm.Trừu tượng là sản
phẩm cuả một xã hội hậu công nghiệp,có đường cao tốc,có công trình kiến trúc
vật liệu mới.cấu trúc mới…Mình mới xã hội nông nghiệp lạc hậu,”con cò bay lả bay la….”,trừu tượng thế
đéo nào được.Chẳng qua vẽ “người’ khó quá nên vẽ “ma” để loè thiên hạ đó thôi…”
“ Khối bức tranh trừu tượng nội điạ bán được cả ngàn đô đấy thôi..”
“ Thế cậu tưởng những thằng lắm tiền không dễ bịp à ? Mà tụi nó nói làm
gì,mua đi bán lại ấy mà.Năm 1985 tớ đi thăm Ba Lan,vào bảo tàng coi hơn 30 bức
trừu tượng chẳng nhớ được bức nào.Tay Giám đốc bảo tàng nghệ thuật hiện đại mới
hỏi :
”Xin ông Lưu cho biết cảm tưởng về
tranh trừu tượng BaLan,xin ông nói thực đừng khách sáo.”
Tớ mới bảo:
”Đã vậy tôi xin nói,xem tranh trừu
tượng cuả các ông tôi chỉ thấy Kadinsky với Mondrian chứ chẳng thấy các hoạ sĩ
Ba Lan đâu…”
Ông Giám đốc gật gù :
”Đồng chí nói có lý,nghệ
thuật phải ra đời từ mảnh đất cuả chính nó…”
Từ đó tớ chỉ vẽ cái gì tớ sống.Còn vẽ trừu tượng ? Vợ con đéo hiểu
gì,triển lãm chẳng ai coi,chỉ mấy anh nhà báo,mấy anh trong nghề tâng bốc
nhau,chữ nghiã đại ngôn rút cuộc dắt
nhau vào chỗ ‘trừu tượng” ngay
cái anh được khen cũng chẳng rõ được khen cái gì,anh tâng bốc cũng chẳng biết
mình tâng bốc cái gì.”
“ Bỏ hẳn mảng trừu tượng,liệu ông có tự làm…nghèo mình đi không ?”
“ Có một tay vẽ trừu tượng,ông Schneider,nói rằng :
” Con người ta có lúc nhìn
thấy những vật “không có tên”,tôi vẽ những cái đó.Riêng Lưu Công Nhân chỉ nhìn
thấy toàn những “cái có tên” nên không vẽ trừu tượng là như thế…”
Tôi thở dài :
“ Vậy ông thiên về trường phái nào ?”
“ Qua năm chục năm cầm cọ,xem cả 100 ngàn bức tranh cả trong nước lẫn
thế giới,tớ rút ra rằng ‘chủ nghiã ấn
tượng” mãi mãi sống,mãi mãi tồn tại…”
“ Tức là ông muốn nói tới Monet ?’
“ Không nên bó hẹp như thế,nó là cảm xúc là ấn tượng cuả nghệ sĩ trước
hiện thực.”
Tôi cười cười:
“ Xem ra bố vẽ hay hơn bố nói…”
LCN cười ha hả :
“ Đúng là như thế…bốc phét là nghề cuả mày.Tao chỉ vẽ thôi…”
Tôi cảm động nhìn đôi bàn tay Lưu Công Nhân.Chứng Parkinson làm run tay
run chân quả đã cản trở ông biết bao trong điều hành cây cọ.Ông co ruỗi những ngón
tay khô,bực tức :
“ Vẽ cũng như muá vậy,phải khổ luyện,có thằng tập khí công để vẽ,có
thằng ôm vợ trong tay vẫn cầm cây cọ.Đó là một công việc cực kỳ khó,như cái lá
sen kia chẳng hạn,để vẽ được cái lá sen cho ra cái lá sen phải mất cả một đời…”
Dẫu sao tôi cũng mừng cho ông,những bức tranh ông đã vẽ là tặng phẩm
xứng đáng cho những nỗ lực vót nhọn đời sống trên ngòi cọ ,là những năng lượng không bao giờ bị mất
đi ,bõ công cho một đời tận tuỵ.Khép lại triển lãm “không gian xanh”,Lưu Công
Nhân lại đang chuẩn bị cho những chuyến đi mới,lên Đàlạt,xuống Hội An,ra
HàNội…ông vẫn còn rất tất bật,vẫn còn rất xuân,dẫu rằng đã vào thu cuả trưởng lão…
N.T.
"tớ là người theo đến cùng đường lối sáng tác cuả đảng". Nghe mac oi.
Trả lờiXóa