ĐỖ QUYÊN - Trung-Việt Việt-Trung - Truyện - KỲ 9

                                   (tiếp theo)

Hãy chiêm ngưỡng lại hai bức biếm họa của Charlie Hebdo - một tờ báo trào phúng lừng danh ở Paris.

Các nhà hí họa của xứ ấy có truyền thống thính nhạy với mọi sự tức cười, ngược đời, bất công, phi lý trên trái đất, nhất là về thời sự, chính trị, tôn giáo, đàn bà, v.v... Vụ nào càng nhạy cảm, càng ngu xuẩn thì càng khoái khẩu Charlie Hebdo. Đúng phong cách Phú Lang Sa: bông phèng để triết lý; hóm hỉnh, cay nghiệt tới mức quá đáng, vô giới hạn. Chẳng thế, năm bảy năm nay, sau nhiều lần châm chọc thánh Mohammed, tòa soạn Charlie Hebdo bị thiêu cháy bởi cánh khủng bố theo đạo Hồi cực đoan, còn chính Chủ bút Charb thì bị hăm dọa mạng sống đến mức lúc nào chàng độc thân ấy cũng cần một cảnh sát hộ vệ. ‘Tự do trào lộng hay là chết!’ Charb tuyên bố với các thế lực đe dọa. Giáng sinh vừa rồi, những đệ tử tận tụy của nhà tiên tri Mohammed bèn gửi thông điệp đầy tính tiên tri: ‘Nếu còn chống Mohammed, vào ngày 7 tháng Giêng năm 2015 cả bộ sậu ‘Tự do trào lộng’ sẽ phải chết chùm tại chính địa chỉ trào lộng của mình.’ Thôi, bỏ đó chuyện riêng của Mohammed với Charlie Hebdo, nhưng chúng ta cứ chống mắt lên xem đầu năm tới nhà tiên tri có tiên tri hay không.

Bức biếm họa với lời ‘Allez les jaunes!’ (Cắn nhau đi, những người da vàng!) xuất hiện trên trang bìa tuần báo Charlie Hebdo số 433, ngày 1 tháng Ba năm 1979, đúng hai tuần sau khi Chiến tranh biên giới Trung-Việt 1979 đỏ lửa. Ý là mấy nước da vàng cứ tưởng bở hòa bình đuề huề nhưng rồi lại xâu xé nhau chí tử. Đau nhất là ở chỗ họa sĩ dùng chính hình ảnh huyền thoại ‘môi hở răng lạnh’: Trung tâm bức họa là các đường nét môi và răng đang lồng trong nhau, ngoạm nhau chí chóe. Kẻ điên tiết, người khốn khổ. Nền vàng hai khuôn mặt. Nền nâu quân phục với chiếc mũ Quân giải phóng Trung tốc ngược lên trời. Nền đen người dân Việt tội nghiệp trong chiếc nón lá… Xem chưa hết, không kịp cười đã phải khóc!

Còn nơi bìa số 67 ra ngày 28 tháng Hai năm 1972 là biếm họa có lời ‘Mao - Nixon, les amours célèbres’ (Mao và Nixon - Những cuộc tình tăm tiếng) vào lúc Hòa đàm Ba Lê đang dai dẳng, quyết liệt. Mấy ai biết sự thực đích thân Mao đã ‘hôn hít’ Nixon tại Bắc Kinh, trong khi không lực Hoa Kỳ cứ việc xả láng oanh tạc Đại Việt, nhất là trên miền Bắc và tại chính thủ đô Hà Thành. Tình hữu nghị dỏm bị lật tẩy qua nét trào phúng hết cỡ ở hai thân hình (nhìn là biết ai là ai) trịnh trọng đứng chắp tay sau đít, mắt nhắm tít với hai cái miệng chu ra chụm lại mà hôn mà hít. Nụ hôn đểu mang tầm thế kỷ dính nhau đến mức nước miếng của hai ông đực rựa cùng bết lại, rỏ xuống ròng ròng thành những trái bom! Tài, tài đến thế là cùng! Tiên sư anh… Charlie Hebdo!”

Tiếp theo, dưới đây là một số trao đổi lẻ hoặc thành bài, từ trước ngày 2 tháng Năm đến ngày 2 tháng Tám - ngày cuối cùng trước khi hai người mất liên lạc.

Những trao đổi được đan xen nhau không hẳn theo thứ tự thời gian mà để bày tỏ nguyên lý âm dương (dấu “-“ là của Mỵ Châu; dấu “+” Thiết Ngôn):

3.3

+ ”Văn minh, văn hóa hai nước Trung và Đại Việt cùng phân biệt hai miền bắc và nam. Từ triết học tới văn học. Với Trung: triết gia miền bắc là Khổng là Mạnh; nam có Lão, có Trang. Bắc có Kinh thi, Nam có Sở từ. Ngược lại với văn hóa thế giới, đất nước Trung không phân cực đông-tây trong các vụ này. Em viết tiếp về Đại Việt giùm? Anh đang cần ý kiến của Tổng thư ký Hội Văn nghệ sĩ Hà Thành cho một bài tham luận…”

- “Thiển nghĩ Thiết Ngôn dư tư liệu và tâm huyết để làm tuyển tập chân dung, ví như Thập đại văn sĩ Hà Thành trong mắt một người Bắc Kinh. Ký giả Mỵ Châu sẽ thực hiện các mini phỏng vấn. Em dùng bài chạy phơi tông cho tuần báo của Hội em. Anh có sẵn ‘gỗ dựng nhà’. Ôkê đi anh? Văn lệnh như sơn!”

+ “Mỵ Châu hỏi quá kỹ quan hệ của dịch giả Thiết Ngôn với đại văn sĩ Xuân Diêu? Tình cảm trong sáng. Đã nói nhiều lần: ai cũng biết chú ấy thường thích những cậu con giai bô trai thông minh. Ông già anh và chú Diêu là đôi bạn thiết; viết chung pho sách lớn mà dang dở. Mỗi khi từ Hà Thành lên Bắc Kinh công cán hay an dưỡng, đại văn sĩ đều tới nhà anh ít ngày ngơi nghỉ. Dạo ấy anh lớn tướng rồi mà vẫn được chú bế bồng. À, sẽ kể về chú Chế; hay hơn nhiều. Các giai thoại tỏ sáng tầm thiên tài của con người Việt-Chàm ấy mà ít người Hà Thành biết bằng người Bắc Kinh này. Hồi 1960 dịch giả Chế Lan Sơn sang Quế Lâm trị bệnh tim, nhà văn Tứ Kim chẳng có bệnh tật gì cũng tìm tới đó. Hai Thái Sơn kề nhau cả mấy tháng; không tri âm tri kỷ nhưng trọng tài phục tính. Thiết Ngôn  được như hôm nay, âu cũng nhờ các tháng theo thân phụ hầu khách quý và nhiều năm sau giao lưu, học hỏi. Em biết không…” 

- “Anh à… Theo tàu Cảnh sát biển tiếp cận giàn khoan 981. Cái lần cả đoàn chúng em cùng bật cười là lúc nhìn rõ tấm băng rôn căng dọc thân tàu hải cảnh Trung ‘nhà anh’ mang hàng chữ mà Vũ Trọng Phụng hay Lỗ Tấn tái thế cũng không nghĩ ra nổi: ‘Trung-Việt hữu nghị chung sống hòa bình với nhau’.

  

3.4

+ “Tình anh, em viện hai chứng cớ khước từ. Cả hai đều không thuận thiên. Anh chịu cùng; chịu các vết đau cùng em.

Hãy kể cho kẻ thất tình biết thêm về nhân duyên huyền thoại không biên giới của nữ ký giả Pháp Madeleine Meilleur và phê bình gia Đại Việt Nguyễn Định Chi? Và diễn giải cho kẻ chậm hiểu văn học Việt về hai truyện đang gây sốt của nữ văn sĩ Đỗ Quyên; thật tình anh không sao lĩnh hội được cái mà em gọi là sự tình oan nghiệt giữa nữ đại úy tình báo Vương Thúy Kiều và ‘Tôn Ngộ Không’ Lưu Tiểu Tinh Đan?”

- “Đàn ông Trung thâm nho lắm cơ! Ôkê, kể thì kể… Gái nước Nam mà! À, vụ giàn khoan đã phá tan chuỗi mini phỏng vấn của chúng mình rồi. Sếp em vừa ra lệnh hủy, dù nhiều bài đã lên khuôn. Xin lỗi.

Về cặp đôi Vương Thúy Kiều và Lưu ‘Hầu vương’: sẽ đọc và hỏi lại chị Quyên rồi thảo một phóng bút cho anh tùy nghi. Lâu nay truyện Đỗ Quyên vốn không dễ nhá, riêng Chuyện cái mũi khoan và bom dị bào có thể sẽ sinh sự đấy. Khi lâm cảnh ‘chồng chị chồng em’, em mới hiểu chị ấy trong văn cùng ngoài đời.

Còn về Madeleine Meilleur - Nguyễn Định Chi: bài nghiêm túc, tin đồn thổi nhiều lắm và cũng không ít cái nhàm cái nhảm; nay để trung thành và nóng sốt, em dẫn lược bài vừa đăng sáng nay, ngày 19 tháng Bảy trên mạng của họa-văn sĩ Nhật Tuân, bạn hiền của thi sĩ Nguyễn Định Thính - trưởng nam của phê bình gia:

‘… Năm 1951 ông Chi sang dự Đại hội Văn sĩ Toàn cầu ở London, và bị ‘sét đánh’ ngay khi vừa gặp gỡ mỹ nhân tài danh Meilleur; đến 1954 chiến dịch Điện Biên Phủ sắp toàn thắng, bà đến chiến khu Việt Bắc xin chính thức làm dâu đất Việt. Về thủ tục bình thường thì không có vấn đề; họ đều là trai chưa vợ gái chưa chồng. Lãnh tụ tối cao của chúng ta khi đó là người đắc nhân tâm, có nhời rằng nếu vậy Đảng Cộng sản Pháp sẽ mất một cán bộ tốt và rất lo bà ăn ở làm việc lâu dài tại Đại Việt sẽ cơ cực. Dư luận cho rằng hai nhân tài Pháp-Việt dù không thành hôn nhưng vẫn là nhân tình. Tôi chỉ biết họ đi lại, thư giao đều đặn…

Di cảo của ông Chi trao cho tôi là hơn 2.000 lá thư của hai người viết cho nhau từ năm 1951 đến 2004. Sau khi ông Chi tạ thế, bà Meilleur viết ngay cho tôi phong thư dài lắm. Nó dài tới 15 trang giấy lớn, bày tỏ nỗi đau đớn lớn lao trước sự ra đi của ông Chi. Đáng kể, bà còn ngỏ ý như thể muốn xin nhận lại hết thảy ngàn ngàn lá thư thiên thu đó. Chắc bạn đọc muốn biết số phận của Di cảo? Một bạn văn có mẹ cũng là văn nhân lớn, hỏi tôi có theo ý muốn đó không; tôi đáp chỉ làm theo di chúc của ông Nguyễn Định Chi viết riêng cho Nguyễn Định Thính. Có thể bật mí: dự tính của tôi và cũng là thể theo di chúc của ông Chi, trong năm 2014 này toàn bộ di cảo (nguyên văn tiếng Pháp) sẽ được in. Sách hoặc trên mạng, cũng vậy. Và độc giả cũng đừng bất ngờ: có thể tôi sẽ cho thiêu cháy toàn bộ di cảo, bởi chính ông Chi cũng lại dặn tỉ mỉ, chính xác: ‘Nếu như Thính thấy nên đốt đi thì bố nghĩ cũng chớ tiếc một mồi lửa’.

Đừng trách tôi! Là người cầm bút, tôi xin bảo đảm những gì thuộc về giá trị văn học của nhà lý luận - phê bình Nguyễn Định Chi, tất cả đã in thành sách và được công nhận hay bị phê phán như đã từng. Với một tac gia chân chính chỉ những sáng tạo chữ nghĩa mới nên là di sản hậu thế. Di cảo của ông Chi ư? Đó là một kho ẩn mật ái tình của riêng ông thôi mà.’

Chưa ai được biết tâm sự hối lỗi của em. Anh có quyền giữ như của riêng hoặc làm tư liệu khi viết về một phê bình gia cổ thụ trong khuôn viên văn học Việt thế kỷ 20, một huynh đệ tình thâm giới văn nhân Việt-Trung. Phần em, không có nhu cầu thanh minh:

Với kẻ làm thơ hay ngó nghiêng sang phê bình như Mỵ Châu thì Nguyễn tiên sinh là một khối óc lý luận - phê bình không gặp may. Ở một thời đại hòa bình hay bình thường, tệ hơn là dưới thời Pháp thuộc, ông sẽ thành một Belinsky của cả cõi phương Đông mà ngay như đất Trung nguyên chắc cũng chưa có ai sánh ngang.

Em biết anh muốn biết nhiều về chuyện riêng giữa Võ Thị Mỵ Châu và Nguyễn Định Chi. Bình thường thôi. Sẽ kể dần. Tin là anh đã không tin lời bá tánh; chúng như cỏ, không hoa nào sống nổi. (Ừ mà em đâu chỉ là hoa. Là cỏ dại, khi cần.) Hôm nay, đọc bài của Nguyễn Định Thính trên mạng, em đã thắp hương lòng, ngắm ảnh người cố quá, xin tạ lỗi về ‘ly nước hắt thẳng vào mặt’ để đời tiếng xấu trong cuộc họp năm nào. ‘Đồ hèn mạt! Loại trí thức hèn mới tự nhận là ‘hạt bụi lóng lánh tư tưởng’ của người khác!”… Anh biết không? Phần quỷ trong người nổi lên giữa giây phút đen, vì em nhớ ngay đến tượng đài mình từng được mục kích khoảng 20 năm trước đấy.

                                           (còn tiếp)