Báo công an TP Hồ Chí Minh một thời nổi tiếng về đăng chuyện “hình
sự” cướp giết, hiếp, cũng nổi tiếng về số lượng in cao ngất ngưởng nên tiền vô
như nước Cửu Long. Sau thời Huỳnh Bá Thành tới Hà Phi Long tha hồ vén tay áo xô
đốt nhà táng, ngay các nhà văn lớn như Nguyễn Đình Thi, Tô Hoài, Phạm Tiến Duật,
Nguyễn Khải…và thường là Nguyễn Quang Sáng thỉnh thoảng ghé ký sổ…nhận tiền.
Nghe đồn trưa nào Hà Phi Long cũng xơi một bát cháo yến bồi bổ sức khỏe.
Phú quý sinh lễ nghĩa, Hà Phi Long có con gái là Hà Phương Loan năm đó khoảng 12 tuổi. Một hôm, phát hiện
trong vở học của con gái có mấy bài thơ dạng viết nháp, câu được, câu gạch xóa,
đoạn 4 câu, đoạn chỉ 3 câu, vần chưa chỉnh, câu chưa tròn, ý chưa rõ nhưng Hà
Phi Long sướng lắm nhặt nhạnh thơ con gái rồi gom lại giao cho một số nhạc sĩ
phổ nhạc, đăng thơ Hà Phương Loan lên báo, thuê một số anh thợ thổi đưa cô bé
lên cỡ thần đồng. Than ôi, ngay Giáo sư Lê Đình Kỵ hồi đó cũng phải viết một
bài khen cô bé rối rít. Vài năm sau khi Hà Phi Long về hưu thần đồng Hà Phương
Loan cũng mất hút.
Vài năm sau, cố nhà thơ Dương Kiều Minh cũng viết bài “lăng xê”
nhà thơ thần đồng Đặng Chân Nhân lên mây xanh
TÔI MUỐN TÌM BÍ MẬT
CỦA “HÌNH DUNG”
DƯƠNG KIỀU MINH
Mùa xuân này, tập thơ
đầu tiên mà tôi chăm chú đọc là tập thơ của một tác giả 14 tuổi: Đặng Chân
Nhân. Trước một công trình của một tác giả vị thành niên này, tôi thấy rằng
không thể không tôn trọng và thận trọng đọc đi đọc lại Hình dung (NXB Hội Nhà
văn) thực chất là sự trình bày thế giới của Đặng Chân Nhân, cái thế giới này
được biểu hiện quãng thời gian từ 7 đến 14 tuổi.
Trong đêm trước khi
vào giấc ngủ, tôi có lần lại ký ức của mình, rằng ở 7 tuổi tôi đã nghĩ gì? Tôi
không thể lần tìm được ở 7 tuổi, mình đã nghĩ gì? Dường như tất cả chỉ còn hiện
lên lờ mờ dăm ba hình ảnh thời thơ ấu với vùng quê xa lắc, còn lại tất cả đã
tan biến vào đâu đó. Tôi rất tâm đắc với quan điểm về bảo tồn ký ức trong lĩnh
vực tinh thần, rằng quá khứ của đời sống tinh thần có thể được giữ lại, không
nhất thiết bị xoá hết, có những điều bị quên hoặc bị đồng hoá tới mức dùng cách
nào cũng không khôi phục được nguyên trạng. Việc bảo tồn chúng thường phụ thuộc
vào một số điều kiện, đó là điều có thể xảy ra, nhưng chúng ta chưa biết gì về
điều này. Trong vương quốc tinh thần, cái ban đầu song song tồn tại một cách
phổ biến dưới hình thức đã thay đổi của chính nó, cái gì đã hình thành thì
không thể mất đi được, mọi cái đều được giữ lại ở mức độ nhất định và trong
điều kiện thích hợp, chúng lại tại hiện.
Với Đặng Chân Nhân thì
cái quan điểm bảo tồn ký ức trong lĩnh vực tinh thần có vẻ kém hiệu lực đối với
cá thể người này, bởi Đặng Chân Nhân đã trải nhiệm thời thơ ấu của mình bằng
ngôn ngữ dưới một hình thức tinh túy nhất ở một đẳng cấp cao nhất, đó là thơ.
Những bài thơ của Đặng
Chân Nhân nói gì? Đối với đa số những nhà thơ của ta sẽ cho câu hỏi này là ngớ
ngẩn, bởi đọc bài thơ của cậu bé lúc 7 tuổi thì mất thời gian làm gì để đặt ra
câu hỏi như vậy. Đối với tôi, việc này lại khác, để trả lời câu hỏi đó thật
không dễ dàng chút nào.
Đây là bài thơ Gia
đình của tác giả viết khi 7 tuổi:
Em có một gia đình/
Gia đình
đó gồm có:
Bà bố mẹ chị em
Và bà em khác nữa
Bà là một sao Mộc
Bố là một Trái Đất Mẹ
là một sao Kim
Chị là một sao Thuỷ
Em là sao Diêm Vương
Nhưng vẫn còn 3 em
Ngựa gấu và cánh cứng
Ngựa là sao Thiên
Vương
Gấu là một sao Hoả/
Cánh cứng-sao Hải
Vương
/Đó là một gia đình.
Bài thơ chỉ như vậy
đó. Dưới cách nhìn của người lớn hiện đang được công nhận là đúng, thì gia đình
là một tổ chức xã hội thu nhỏ gồm những người thân thiết ruột thịt, là các
thành viên hợp thành tổ chức đó. Dưới cách nhìn của Đặng Chân Nhân, tôi thấy
cái định nghĩa trên đã bắt đầu phải bổ sung, bởi gia đình còn có ngựa, gấu và
cánh cứng – ba thành viên mang tính đồ chơi này là những nhân vật thực sự không
thể vắng mặt trong quan niệm của Đặng Chân Nhân về gia đình – chúng bình đẳng
và cùng tồn tại trong cái thế giới của cậu bé 7 tuổi đó; vai trò của ba thành
viên đồ chơi này, các thành viên khác trong cái gia đình đó không thể thay thế.
Đó là bí mật thứ nhất của bài thơ. Bí mật tiếp theo thì tôi quả là chưa lý giải
được, không phải là quá suy diễn hoặc quan trọng hóa vấn đề mà tôi nói như vậy.
Đúng là chưa thể lý giải được. Một sự so sánh thường thấy: Bà là sao Mộc, bố là
Trái Đất, mẹ là sao Kim, chị là sao Thuỷ, em là sao Diêm Vương, Ngựa là sao
Thiên Vương, Gấu là sao Hoả, Cánh Cứng là sao Hải Vương. Các thành viên trong
gia đình trong đó có cả 3 thành viên đồ chơi đều được chọn ứng với các vì sao
trong vũ trụ. Tại sao lại ví các thành viên trong gia đình với các vì tinh tú?
Tại sao bà lại là sao Mộc? Bố lại là Trái Đất? Nhiều nhà thơ sẽ cho rằng, việc
gì phải đặt câu hỏi như vậy? Đó chỉ là sự ngẫu nhiên, hồn nhiên của một đứa trẻ
mà thôi. Tôi không phủ nhận ý kiến này, nhưng quả là tôi không dám quả quyết
rằng trong vận hành của trí tưởng tượng của cậu bé 7 tuổi đã diễn ra như thế
nào để hình thành những câu thơ có tính ví von, so sánh, ước lệ đó, vì chính
những thành viên thân thiết nhất của mình. Tôi chưa có được câu trả lời về bí
mật này. Tôi chỉ có thể nương tựa một cách mong manh vào một luận điểm, rằng
khi loài người nhân cách hoá lực lượng tự nhiên thì họ lại thường tuân thủ
phương thức thời thơ ấu.
Bài thơ Trò chơi và
Những linh hồn nhảy nhót đã là sáng tác của một bậc vị thành niên 14 tuổi Đặng
Chân Nhân.
Ở thời kỳ 7-13 tuổi,
Đặng Chân Nhân đã thực sự trình bày thế giới đến sự kiến giải những hiện tượng
qua các bài thơ: Cần phải làm gì, Cùng chơi, Sinh nhật, Cá lớn và cá bé,
Cuộc sống, Trái đất bao la, Thiên nhiên là gì, Điều dễ, Hình dung, Trí tưởng
tượng…
Rất vô tình, tôi đã
cùng tác giả Hình dung trải qua quãng thời gian 7 năm từ lúc 7 tuổi, nay đã là
14 tuổi. Cái quãng thời gian 7 năm này là cả một hành trình kỳ vĩ trong đời
sống tinh thần của một con người. Nếu ví von không quá thì nó là sự kỳ bí không
kém cuộc thám hiểm đi vòng quanh trái đất. Những nghiên cứu về giai đoạn này
các nhà tâm lý học đã có những kết quả sáng tỏ.
Những linh hồn này/ Họ nhảy/ Họ được tự do/
# / Thoát khỏi sự lo lắng về cách sống sót/ Thoát khỏi áp lực/ Thoát khỏi các
luật lệ/ Thoát khỏi cuộc sống/ # /Họ nhìn thấy Chúa trên đó/ Và họ nhảy (Những linh hồn nhảy nhót).
Từ sự trình bày thế
giới một cách hồn nhiên, có trình tự (khi 7 tuổi) giờ đây nhà thơ 14 tuổi đã
trình bày thế giới bằng những khái niệm và đã chạm đến một lĩnh vực còn nhiều
khó khăn trong thế giới triết học – đó là siêu hình học với những hình ảnh khá
tiêu biểu: Chúa, thiên đàng và những linh hồn. Sự đột khởi mạnh mẽ và nhảy vọt
trong thế giới tinh thần thể hiện qua tư duy ngôn ngữ của Đặng Chân Nhân, quả
có làm cho tôi hơi choáng. Cái vương quốc tinh thần của tuổi vị thành niên đã
vắt kiệt tâm sức của hàng ngàn nhà khoa học tâm lý trên thế giới, là một sự
thật.
Đặng Chân Nhân là một
hiện thực của sự thăng hoa nguồn năng lượng tiềm ẩn. Từ hai bài thơ trên, cho
thấy tác giả đã nếm trải những trải nhiệm ban đầu của một con người xã hội.
Chắc những trải nhiệm đó không ra ngoài niềm vui, nỗi buồn, hy vọng, thất vọng
và đã chớm khát khao sự công bằng, công lý trong cuộc sống. Trong xã hội loài
người, điều khiến người ta cảm thấy khát vọng tự do là việc người ta chống tệ
bất công hiện hành, nó được chứng minh là có lợi cho việc phát triển hơn nữa
của nền văn minh, nó có khả năng thống nhất với nền văn mình. Hai bài thơ ở
tuổi 14 này, đoạn kết của bài thơ đầu xuất hiện hình ảnh của Chúa. Dưới ánh
sáng của phân tâm học thì Chúa là hình ảnh thần thánh của tôn giáo đã được loài
người nhân tính hoá xuất phát từ ấn tượng đáng sợ về sự đơn độc thời thơ ấu
khiến con người nảy ra nhu cầu được bảo vệ - đây là sự bảo vệ được thông qua tình
thương yêu - sự bảo vệ này do người cha thực hiện. Do nhận thức rằng sự trơ
trọi này sẽ tồn tại suốt cả cuộc đời nên phải dựa vào sự tồn tại của một người
cha nhưng lần này là người cha lớn mạnh hơn (Chúa là hình ảnh người cha tối
thượng).
Thế là, sự thống trị
nhân từ của vị thần thượng đế sẽ giảm bớt nỗi lo đối với những hiểm nguy trong
đời sống của chúng ta, sự xây dựng trật tự đạo đức để đảm bảo nhu cầu công bằng
thường không được thực hiện. Sự tiếp nối của tiếp sau đối với kiếp này lại tạo
ra khuôn khổ cụ thể của kiếp này để thoả mãn những nhu cầu sẽ nảy sinh.
Bài thơ Những linh hồn nhảy nhót là biểu hiện
của khát vọng tự do, một sự chối bỏ thoát ra ngoài những áp lực của xã hội hiện
đại, thoát khỏi quan niệm sống - chết, hằng lần khuất trong tư tưởng của con
người. Tình cờ bài thơ đã chạm đến những quan niệm căn bản của Lạt-ma Tây Tạng
về cuộc sống là một sự chuyển kiếp không ngừng và cái chết chỉ là giai đoạn
chuyển kiếp trong cái nhân quả, luân hồi đó
Đầu xuân, đọc tập thơ
của một tác giả đang độ tuổi vị thành niên với 17 bài thơ ngắn gọn, súc tích,
được sáng tác từ năm 7 tuổi đến 14 tuổi. Những ý tưởng từ những bài thơ của
Đặng Chân Nhân gợi ra nhiều vấn đề hóc hiểm về nhận thức cũng như lý luận. Đi
qua tập thơ Hình dung quả là không dễ
dàng mấy. Đó là dấu hiệu rất khả quan của nhà thơ tương lai. Đến đây,
tôi chợt nhớ tới ước ao của một nhà tư tưởng lớn nhất thế kỳ 20. Sinh thời, ông
từng bộc lộ tin tưởng rằng những ai được nuôi dưỡng, lớn lên trong tình yêu
thương, được giáo dục bằng những nhận thức tự giác cao và từ nhỏ đã được hưởng
những điều tốt lành của nền văn minh, họ sẽ có thái độ khác hẳn đối với nền văn
minh. Họ sẽ thấy văn minh là của cải của bản thân họ. Xin được kết thúc bài
viết ở đây và xin được chúc mừng tác giả Đặng Chân Nhân.
D.K.M.
Xin miễn bàn về thơ “thần đống”, chỉ biết tập “Hình Dung” năm
đó không qua được Ban giám khảo giải thưởng thơ của Hội nhà văn. Và cho tới nay,
dường như “thần đồng” cũng đã …mất hút đẫu rằng nhà thơ Dương Kiều Minh viết
rất vô tư không chịu áp lực như các cây bút “phò” Hà Phi Long thủa nào………
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét