Trong mấy ngày
giáp tết At Dậu, ông Nguyễn Khoa Điềm làm
một việc xưa nay một ông Trưởng ban văn
hoá tư tưởng của Đảng chưa bao giờ làm là tới tận nhà riêng chúc tết một số…
nhà báo. Và cũng tháng 11 năm 2004, trong một cuộc Hội thảo về công tác phê
bình lý luận tại Hà Nội ông Nguyễn Khoa Điềm có những phát biểu mới mẻ xưa nay các ông Trưởng ban văn hoá tư tưởng
của Đảng chưa từng dám nói bao giờ .
Nói thế nào thì nói, dẫu sao qua những hành động đó người
ta thấy một sự cải thiện hình ảnh ông trùm văn hoá văn nghệ Việt Nam xưa nay
vốn vẫn bị coi là một “ông kẹ” luôn luôn
cầm roi uốn nắn tư tưởng khắp bàn dân thiên hạ.
Ay vậy mà đã xảy ra một việc động trời cũng chưa bao giờ
thấy “trên mặt trận văn hoá và tư tưởng “,
một nhà “phê bình lý luận “ nổi tiếng Mao-ít ở TP Hồ Chí Minh là Giáo sư Trần Thanh Đạm, trên tạp chí “Văn”
số Tết At Dậu của Hội nhà văn TP Hồ Chí Minh vừa mới phát hành đã viết một bài
nảy lửa đả phá một số quan điểm mới mẻ của ông Nguyễn Khoa Điềm làm người đọc
bật ngửa về sự mạo phạm cấp trên, cả gan vuốt râu hùm, công khai phê phán lãnh
đạo Đảng ngay trong dịp kỷ niệm 75 năm ngày thành lập Đảng.
Ong Nguyễn Khoa Điềm đã phát biểu những gì và ông Trần
Thanh Đạm đã đả phá lại như thế nào ?
Ngay trong phần mở đầu dài dòng đầy những nguyên tắc cứng
nhắc của Đảng, ông Trần Thanh Đạm đã khen xỏ đồng chí Trưởng ban văn hoá tư
tưởng :
”Diễn giả (tức NKĐ) không chỉ nói lên các ý kiến của
mình với tư cách một nhà thơ, một người nghệ sĩ, ngoài các tư tưởng có tính
cách chỉ đạo , còn có những ý tưởng riêng có tính cách cá nhân…làm bài
phát biểu bớt đi tính áp đặt mà tăng thêm tính gợi mở , khuyến
khích suy nghĩ và thảo luận…”
Như vậy có nghĩa rằng phàm đã là lãnh đạo Đảng trên bất cứ
trận địa nào, khi phát biểu trước quần
chúng lúc nào cũng phải mang tính cách huấn thị và chỉ được nói những
quan điểm của Đảng mà thôi, sao “đồng chí” dám phá lệ gài “ý kiến cá nhân” vào
đó ? Thật là một câu phê bình chết người đối với lãnh tụ Đảng và chính vì lo
cho Đảng, vì “bảo vệ Đảng” nên một quần chúng cách mạng như Giáo sư Trần Thanh
Đạm phải “thí mạng cùi” nhảy ra vạch trần “ những ý kiến cá nhân sai trái” của
đồng chí Trưởng ban tư tưởng văn hoá để bảo vệ đường lối mác xít của Đảng. Tinh
thần của Giáo sư Trần Thanh Đạm thật dũng cảm ghê gớm chưa ?
Trong bài phát biểu của mình, ông Nguyễn Khoa Điềm thẳng
thắn thừa nhận :
“ Đúng là lý luận văn học của ta còn nhiều bất cập và
thiếu hụt . Do hệ thống lý luận văn học này được sản sinh trong môi trường của
các nước xã hội chủ nghĩa trước đây…”
Trần Thanh Đạm cãi lại thủ trưởng :
“ Đúng là lý luận văn học của chúng ta trước đây chịu
ảnh hưởng của các thành tựu lý luận văn học từ các nước xã hội chủ nghĩa (
trước hết là Liên xô)…song nói rằng lý luận văn học của ta sản sinh ra trong
môi trường đó thì chỉ đúng có một phần…”
Rồi ộng ta cho rằng :
“ Nền lý luận văn học của ta…sản sinh ra từ đường lối
lý luận và thực tiễn của cách mạng dân tộc , dân chủ và xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam từ 1930 và sớm hơn, từ đầu thế kỷ 20, thể hiện trong các
văn kiện của Đảng : Trường Chinh , Lê Duẩn,, Phạm văn Đồng, Tố Hữu qua các đại
hội văn nghệ và đại hội nhà văn , các tác phẩm lý luận của các nhà văn, nhà thơ
lớn của chúng ta trong thế kỷ 20 như : Hải Triều, Tố Hữu, Nguyễn Đình Thi, Chế
Lan Viên, Đặng Thai Mai, Hoài Thanh…và các nhà lý luận ưu tú khác …”
Trưng ra các cây đa cây đề trong “ nền phê bình lý luận
cách mạng” theo cái lối mang ngoáo ộp ra doạ con nít , Trần Thanh Đạm có ý hạch
tội rằng nói như Nguyễn Khoa Điềm thì còn đâu là tính sáng tạo và tính độc lập
tự chủ của Đảng ta xưa nay vẫn được tuyên truyền rầm rĩ ra cả thế giới nữa…
Trích dẫn ý kiến phát biểu khá mới mẻ của lãnh đạo Đảng là
ông Nguyễn Khoa Điềm về lý luận văn học :
“ Hệ thống lý luận văn học của ta do phải tập trung cho
thắng lợi của chủ nghĩa xã hội mà phần nào bỏ quên hoặc tránh đi những đặc
trưng văn học, những vấn đề rộng lớn của văn chương và của con người …”
ông Trần Thanh Đạm dám lên giọng “xách mé” :
“ Có lẽ khó quan
niệm một chủ nghĩa xã hội gì mà văn học lại bỏ quên hoặc tránh né các vấn đề
rộng lớn của văn chương và con người ?… Một chủ nghĩa xã
hội như vậy còn xứng đáng được gọi là chủ nghĩa xã hội được hay không ?…Thực tế
nước ta mới quá độ lên chủ nghĩa xã hội, còn phải “ tập trung cho giải phóng
dân tộc, đánh thắng đế quốc xâm lược “ không thể phát triển và xây dựng một nền
văn học như trong hoà bình”…thế nhưng nói rằng chúng ta né tránh hoặc bỏ quên
các vấn đề đó thì không đúng…”
táo tợn hơn, Trần
Thanh Đạm phê phán sếp lớn :
“ Tôi cho rằng lý giải các yếu kém thiếu hụt của lý
luận văn học chúng ta như diễn giả đã làm là có phần hời hợt , sơ lược, chủ
quan , không trên cơ sở một
nhận thức lịch sử thật chu đáo , thận trọng…”
rồi cả doạ nạt :
“ Kết cục của diễn biến hoà bình trong lĩnh vực tư
tưởng văn hoá là bạo loạn lật đổ trên lĩnh vực chính trị xã hội.
Những người cầm cờ , cầm lái không thể mơ hồ trong nhận thức của mình…”
quả thực xưa nay , chưa ai dám công khai dạy dỗ “lãnh đạo
Đảng “ trên phương tiện báo chí của Đảng nặng nề thế này. Trong bài phát biểu
của Nguyễn Khoa Điềm có một luận điểm khá mạnh dạn, mới mẻ :
“ Lâu nay trong quan hệ giữa nội dung và hình thức
chúng ta chỉ chú trọng những mặt nội dung mà xem nhẹ yếu tố hình thức , như vậy
là chúng ta mới mặt xã hội của văn chương mà chưa thấy yếu tính của văn học là
ngôn ngữ nghệ thuật …”
Sự thực, đây là một sự thừa nhận rất đáng biểu dương đối
với một nhà lãnh đạo văn hoá văn nghệ cộng sản . Tuy nhiên đối với các lý luận
gia “mác xít đến chiều” như Trần Thanh Đạm thì sự thừa nhận
đó là đi chệch đường lối văn hoá văn nghệ của Đảng cần kéo
còi báo động :
“ Diễn giả đã “vơ đũa cả nắm” khi dùng đại từ “chúng ta
“ ở đây, nếu nói “một số người trong chúng ta “ thì còn nghe được. Đó là những
kẻ cơ hội, giáo điều , thậm chí ngu dốt trong văn học nghệ thuật …”
Ô hô, nói vậy khác nào chửi sếp lớn là cơ hội, giáo điều,
ngu dốt ? Truy kích tới cùng, quyết không tha, Trần Thanh Đạm hạch tội Nguyễn
Khoa Điềm :
“Có lẽ chưa nhận thức rõ về mặt lý luận cũng như thực
tiễn trong truyền thống của chúng ta nên tác giả đã tiếp cận các sáng tác của
Nguyễn Huy Thiệp một cách siêu hình, máy móc tách rời nội dung và hình thức…”
Thực ra ông Nguyễn Khoa Điểm đã đưa ra những luận điểm khá
mới mẻ so với cái vốn có của “đảng ta “ khi đánh giá Nguyễn
Huy Thiệp :
“ Tôi rất mừng khi nhận thấy những dấu hiệu đổi mới về
ngôn ngữ nghệ thuật ở sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp…Về mặt nội dung , có những
điều anh Thiệp sai nhưng về mặt đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật
thì anh Thiệp lại là người có nhiều đóng góp…Ở vào thời điểm mang tính chuyển
đổi thì nhiều lúc hình thức lại mang tính cách mạng của nó…
Vớ được câu này, Trần Thanh Đạm mừng rỡ chẳng khác hải
quan khám ra hàng lậu…
(còn nữa)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét