NHÀ GIÁO một thời nhếch nhác ( kỳ 11)

                          

                      ( tiếp theo)

                                                     NHÀ VĂN NHẬT TIẾN

 

Vào thời điểm này, hai chữ "tư sản' giống như vi khuẩn của một căn bệnh hiểm nghèo. Thứ vi khuẩn này xuất phát từ các cơ sở làm ăn tư nhân như nhà in, nhà  máy, tiệm sửa chữa xe hơi, xe máy, các xưởng làm thủ công nghiệp, các cửa tiệm buôn bán kể cả các tiệm tạp hóa bán nhũng loại hàng hóa lặt vặt. . .v. . .v. . .Tất cả đều nằm gọn trong một chiến dịch gọi là "Cải tạo Tư sản", trong đó người đứng chủ phải kê khai tài sản. rồi cơ sở vật chất bị niêm phong để sau đó có thể bị tịch thu hay trưng mua.

Nhưng đã có nhiều người mau mắn xin tự nguyện dâng hiến để đổi lấy chuyện khỏi bị tống xuất ra khỏi thành phố để "đi kinh tế mới". Vì thế, mới chỉ nghe thấy cán bộ Phường  hăm dọa liệt mình vào loại có hình thức làm ăn kiêu Tư sản là ông phó cạo xóm tôi đã xanh mặt nhăn nhó:

- Tôi có mỗi cái góc làm ăn cỏn con này. Tém dẹp nó đi làm sao tôi sống ?

 Viên cán bộ phường mới giảng giải :

- Thì vào Tổ hợp đi ! "Tổ hợp " là cung cách làm kinh tế theo kiểu có nhiều người tham gia cùng một ngành nghề. Nó không mang tính tư sản nên không có tính bóc lột. Vậy hãy đi kiếm vài ba tay hớt tóc rồi xin đứng chung một tổ hợp thì có thể đợc chấp thuận cho tồn tại. Nhưng cũng chỉ tạm thời thôi. Mai mốt tình hình ổn định hơn thì tất cả đều phải đi vào "Hợp tác xã". Phải Hợp Tác Xã thì mới gọi là tiến lên Chủ Nghĩa Xã Hội, biết chưa ! ! !

 Ong thợ hớt tóc cười toe rồi reo lên :

- Tưởng gì , chớ cái đó thì . . . dễ ! Để tôi rủ vài anh em xin lập cái tổ hợp. Mà nếu cần thì tôi xin lập Hợp Tác Xã ngay cũng được, đâu cần chờ đợi gì. Mình tiến mạnh tiến mau lên Chủ nghĩa Xã hội mà!

Rõ ra là ông thợ này chả hiểu gì về những hình thức kinh tế trong chế độ mới. Tuy nhiên cũng chỉ sau đó hơn một tuần, vừa đóng cửa tiệm vừa lo đi chạy giấy tờ và trang bị thêm cho cơ sở vật chất, ông thợ hớt tóe xóm tôi đã trương lên biển hiệu mới. Đó là một tâm các-tông khá lớn, có kê nguệch ngoạc dòng chữ " Tổ Hợp Hớt Tóc". Ơ dưới lại có tên riêng nghe rất kêu, đó là cái tên "Chiến Thắng" viết theo kiểu chữ in bằng loại sơn nhìn thấy đỏ lòm. Ông ta cười khà khà :

- Hai chữ Tổ Hợp nghe thế mà "oai" ! Mà cái tên "Chiến Thắng" cũng lại rất hợp thời. Cả nước chẳng đang ca om sòm bài hát " Như có bác Hồ trong ngày vui đại thắng" đó sao ?

Vừa nói xong miệng ông cất tiếng theo bản nhạc như để mừng khai trương tiệm mới của mình: .

" Te té te tè ... te tè te tè té. . . ....

Quả không sai, vào thời kỳ đó, đâu đâu cũng thấy bài hát này cất lên, nhất là ở những cái loa Phường:

“Như có Bác Hồ trong ngày vui  đại thắng

Lời Bác nay đã thành chiến thắng huy hoàng. .”

Riêng tôi thì ngẫm nghĩ không biết với cái tông-đơ cũ kỹ và bộ dao kéo cùn mòn của ông thì chiến thắng được cái gì, mặc dù "quân số" của tiệm ông nay đã thêm 2 người. Một người cũng làm nghề hớt tóc ở đâu đó quanh vùng, còn một người nữa là thằng cháu của ông, tuy chưa bao giờ cầm tới cái tông-đơ nhưng lo việc "quản trị kế toán" và hồ sơ lý lịch công nhân viên". Rõ ra là một Tổ hợp rồi còn gì !

                   

                                  ***

.  

Tuy nhiên sôi nổi nhất về lao động thì phải kể tới cái lễ xuất quân đi lao động xã hội chủ nghĩa của Văn Nghệ Sĩ thành phố được tổ chức ở ngay khuôn viên  trước bậc thềm của tòa Quốc Hội VNCH cũ.Cả một rừng cờ, rừng biểu ngữ trên có câu " Văn Nghệ Sĩ thành phố Hồ Chí Minh hưởng ứng phong trào Iao Dộng Xã Hội Chủ Nghĩa", trên ve áo của mỗi người tham dự còn có gắn một phù hiệu hình đuôi nheo, trên có vẽ hình 1 cái xẻng, 1 cái cuốc để xéo nhau với dòng chữ : văn Nghệ Sĩ TP Hồ Chí Minh" và ghi ngày phát động là ngày  27-7-1977.

Thật tình tôi không hiểu các ông các bà văn nghệ sĩ vốn xưa nay chưa biết cầm cái xẻng, cái cuốc bao giờ thì sẽ làm ăn được gì khi rầm rộ kéo nhau ra ngoại ô  thành phố để đào đào, xới xới trên những lớp cỏ khô cằn.

Họ đang làm ra "của cải vật chất" đó chăng, hay là chỉ sau vài ba hôm trình diễn ai nấy đều trốn biệt. Duy có điều ai nấy cũng đều hân hoan, phấn khởi ra mặt khiến cho bà con đi trên đường phố nhìn vào đội ngũ của biết bao nhiêu là tên tuổi của làng ca nhạc kịch, cải lương hay văn nghệ báo chí, đã phải tự hỏi : "Các ông các bà này sao mà đóng kịch khéo thế ? Cầm cuốc, cầm xẻng đâu có gì hay ho hơn là cầm bút mà biểu tình hoan hô rầm rộ như thế ? "

Riêng trường tôi thì bầu không khí lao động lại náo nhiệt theo một kiểu khác.

Ở đám học trò thì Chi đoàn Thanh Niên phát động đủ thứ sinh hoạt: Nào chiến dịch "Tiêu diệt tàn dư văn hóa đồi trụy, phản động", nào kế hoạch "Dũng sĩ kế hoạch nhỏ", nào công tác lao động mài trúc, cắt trúc để làm mành mành trúc..v. . .v..

Trong chiến dịch tiêu diệt tàn dư văn hóa đồi trụy, nhiều em đã được cắt cử ra đứng ở ngã tư đường phố, nhắm anh nào quần loe, tóc để dài thì chặn xe lại, lấy kéo sớt cả tóc lẫn quần. Chuẩn đích đã được nêu rõ ràng trong quần loe, áo túm, tóc dài .Tàn dư phản động tức thời triệt ngay .

Đấy là chưa kể tới những vụ từng toán, từng đoàn lũ lượt kéo nhau đi tịch thu các sách báo của chế độ cũ còn tàng trữ trong nhiều nhà tư nhân. Như tôi đã nhắc ở phần trên, cái gậm cầu thang lên lầu hai ở trường tôi tràn ngập những sách báo được coi là phản động. Nhiều cuốn đã bị xé tơi tả, nhiều cuốn khác còn nguyên bìa da, mạ chữ vàng. Có những cuốn dầy cộm tới 400, 500 trang, đó là những cuốn tự điển ngoại ngữ cùng những loại sách Y khoa, Dược khoa, Kiến trúc hay Đồ họa máy móc do học sinh gom từ nhà mang tới. ở ngoài sân, nhiều hôm giấy má bị gió thổi bay tơi tả góc này một trang, góe kia vài trang, có trang vẫn còn bay là là hay lơ dửng theo chiều gió cuốn. Trong khi ấy, ở Hội trường, tiếng kèn trống, tiếng vỗ tay râm ran khi Chi đoàn đang trao tặng giấy khen, bằng khen cho những em đã tham gia công tác một cách tích cực.

Vê Kế Hoạch Nhỏ thì cũng có nhiều sáng kiến thần kỳ. Các em được huy động đi nhặt bao nylon, giấy vụn vứt quanh săn trường, trên đường đi họe hay eác khu chợ búa gần trường. Thậm chí có em còn tích cực hơn, đem gom góp những vỏ chai, những lon sữa bò, những mẩu gỗ thừa, bao nhựa cũ để tích dần trong bao tải, đến lúc gom đầy thì lặc lè vác đến trờng nộp cho Chi Đội lớp. Lớp tập trung lại rồi khi nhắm đã nhiều thì sẽ đem lên Thành đoàn giao nộp. Tất nhiên, những em tích cực  như vậy sẽ đợc sớm đeo khăn quàng đỏ, thậm chí còn được mang danh xưng " Dũng sĩ kế hoạch nhỏ" nữa.

Những loại công tác kể trên mới chỉ được coi là những hoạt động của Chi Đoàn, Chi Đội. Nó chưa phải là công tác lao động chính quy, hiểu theo nghĩa là được chính thức đưa vào chương trình hoạt động của lớp học.

Vì thế trong Thời Khóa Biểu của mỗi lớp, nay còn có thêm 1 giờ học nữa mang tên là Giờ Lao Động. Trong giờ này, học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên  Chủ Nhiệm đã kéo nhau đi làm công tác lao động, có khi ở trong thành phố, có khi ở ngoại thành. Công việc tất không ngoài việc đào mương, vét cống, cuốc cỏ, khai vườn..v..v. . .Có nhiều trường xin được một mảnh đất hoang ở đâu đó nhưng hầu hết là ở ngoại thành, thì thầy trò kéo nhau tới đó để lao động sản xuất. Cũng trồng rau, cũng đào ao nuôi cá . . . .tuy nhiên thành quả của những công việc này, Ban Giám Hiệu tuyệt nhiên không bao giờ thông báo lại cho thầy trò đã tham dự để biết thành quả của nó ra sao. Có thể nó chết ngòm sau vài tuần lễ rầm rộ khởi đầu, mà cũng có thể tiền bán rau, bán cá chạy vào túi ai thì cũng chẳng người nào được rõ.

Ở trường tôi, ngay hồi đầu hình như cũng xin được một khoảnh đất ở đâu đó, nhưng từ khi phát kiến ra công việc làm mành mành trúc có thành quả kinh tế rõ rệt hơn thì hầu như học sinh các lớp, trong giờ lao động đã đổ hết công sức vào công việc này.

Mành mành trúc là một thứ mành treo làm bằng gióng những eây trúc, trên có vẽ cảnh trí hay con người.  Các gióng trúc được kết nối với nhau bằng những lỗ khoeo làm bằng dây kẽm nhỏ. Nhờ cách kết nối này mà khi treo lên, khi ở vị trí đứng yên, mành trúc có thể che kín một cánh cửa thông phòng nọ sang phòng kia. Nhưng khi có ai bước qua thì những gióng trúc sẽ uyển chuyển để cho người bước qua dễ dàng trước khi khép lại.

Công tác làm mành mành được chia làm nhiều khâu : Học sinh lớn thì đi chở ùn ùn ở đâu đó những bó cành trúc còn thô sơ, chưa cắt gióng, chưa mài, chưa chuốt cho nhẵn nhụi. Các học sinh nhỏ hơn thì chia nhau đem những bó này ra tước, ra mài, rồi chùi giũa sao cho thành nhẵn bóng. Sau đó là khâu cắt thành từng gióng. .

Không phải gióng nào cũng dài đều nh nhau mà phải theo một thiết kế tỉ mỉ đã đợc nghiên cứu trớc, căn cứ trên hình sẽ vẽ trên tấm mành. Như trong hình có mầu xanh, thì phải có bao nhiêu gióng xanh dài, bao nhiêu gióng xanh vừa, bao nhiêu  gióng xanh ngắn. Mầu đỏ, mầu vàng cũng như vậy. Thế là chia nhau ra, nhóm này cưa trúc thành gióng dài, nhóm kia cưa thành gióng ngắn.

                              (còn tiếp)