nhà văn NHẬT TIẾN : NHẤT LINH năm tháng cuối đời (kỳ 3 )

Giai  Phẩm   VĂN HÓA NGÀY NAY

  

Năm 1951 nhà văn Nhất Linh từ bỏ cuộc sống lưu vong ở Hồng Kông để trở về Hà Nội. Một năm sau, tức năm 1952, Ông thành lập nhà xuất bản Phượng Giang, sau đổi tên thành Đời Nay rồi Ngày Nay. Nhà xuất bản này trong những năm đầu hoạt động hầu như chỉ chuyên tái bản các tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn, mặc dù cũng in một số tác phẩm của vài cây viết mới như Nguyễn thị Vinh với Thương Yêu, Hai Chị Em, Linh Bảo với Gió Bấc, Duy Lam với Gia đình tôi, Tường Hùng với Gió Mát. Năm 1961, cuốn Thềm Hoang của tôi được ông ấn hành dưới tên nhà xuất bản Đời Nay (xin coi hình)

             Tập 1 (Tháng 6-1958)                                 Tập 11- (Tháng 4-1959)

                           Số  đầu                                                      Số cuối

Năm 1958, Nhất Linh chủ trương Giai Phẩm Văn Hóa Ngày Nay mà số đầu ra mắt vào ngày 17-6-1958, một ngày mà theo nhà báo Hiếu Chân thì Nhất Linh cố ý lựa chọn vì 17-6-1930 là ngày mà những liệt sĩ Nguyễn Thái Học và 12 đồng chí bị Thực dân Pháp đưa lên đoạn đầu đài  xử trảm tại Yên Bái.

Văn Hóa Ngày Nay (VHNN) không được chính phủ đương thời coi là một tờ báo. Nó chỉ được gọi tên là một Giai Phẩm. Theo dịch giả Trương Bảo Sơn, một đồng chí thân cận của Nhất Linh  thì  vì  chính quyền lo ngại tên tuổi của Nhất Linh nên VHNN không được phép xuất bản như một tạp chí được phát hành có định kỳ. Ngoài ra, theo ông thì  tờ báo còn bị Cơ quan kiểm duyệt Bộ Thông Tin cố tình giữ lâu mới trả bản thảo để mang in, gây tình trạng báo ra chậm trễ nên không thể có hạn kỳ nhất định cho ngày ra báo.

Trong bài “Văn Hóa Ngày Nay với Văn Hóa Việt Nam” mở đầu cho số ra mắt, coi như một “tuyên ngôn về văn hóa”, nhà văn Nhất Linh nhận định:  

“Văn Nghệ Việt Nam hơn mười năm nay vẫn ở trong tình trạng ngưng đọng, chưa tìm được lối đi. Một số lớn bình luận gia và văn nghệ sĩ cho rằng văn nghệ chậm tiến vì không biết phụng sự thời đại; họ cố bắt mạch cho được  ý thức công cộng của nhất thời để khơi xúc động trong lòng độc giả. Thế rồi nhiều tác phẩm ra đời để ướm thử, thăm dò dư luận nhưng chỉ ít lâu sau đều chìm trong lãng  quên !” (VHNN tập I- trang 17)

Để khắc phục tình trạng bế tắc này, Văn Hóa Ngày Nay đề  ra chủ trương :

“ Không đề cập đến vấn đề chính trị, kinh tế, khoa học : tập san của chúng tôi sẽ nặng về phần tìm sống hơn về phần tìm  hiểu”(VHNN tập I- trang 18)

 ( phần chữ in nghiêng là của chính  tòa soạn VHNN muốn nhấn mạnh).

Hẳn cũng đã có nhiều độc giả thấy khó nắm vững được ý tưởng của tòa soạn trong chủ trương này, vì hiểu như thế nào là tìm sống ? Và tại sao lại gắn chuyện tìm sống với chuyện tìm hiểu để có chủ trương tìm sống sẽ đặt nặng hơn tìm hiểu. Mà nếu coi nhẹ việc tìm hiểu thì thành quả của sự tìm sống sẽ có được tốt đẹp không ?

Tuy nhiên, suy nghĩ kỹ thì ý nghĩa của hai chữ “tìm sống” hình như đã được giải thích thêm trong đoạn dưới của bài nhận định :

“Về tư tưởng, chúng tôi sẽ giải quyết những thắc mắc thời đại và cố đi đến một nhận định đúng đắn về vũ trụ, về đời người; đã đến lúc loài người phải giở sổ soát lại vốn tư tưởng quá khứ để định hướng đi tương lai, tìm chân lý làm kim chỉ nam cho người đời giữa biển khơi sóng gió”  (VHNN -Tập I-trang 19)

Đoạn văn này cho người đọc cái cảm tưởng như đấy là một chủ trương của một tổ chức tôn giáo hơn là đường lối chỉ đạo cho nội dung của một tờ báo. Nhưng ở nhiều trang  khác, nhà văn Nhất Linh lại đã luôn luôn nhấn mạnh đến quan điểm nghệ thuật của Văn Hóa Ngày Nay là: “Văn chương phải có giá trị vượt thời gian và không gian”.

Quan điểm này không có gì phải thắc mắc. Trong gia tài văn hóa dân tộc đã có đầy dẫy những tác phẩm có giá trị “vượt không gian và thời gian”. Nhưng trong sinh hoạt chữ nghĩa, dù là sách hay báo, nhiều khi những vấn đề nhỏ nhặt thời sự hàng ngày - hay nói theo ngôn từ  của Giai phẩm Văn Hóa Ngày Nay là ý thức công cộng của nhất thời -  sẽ cũng vẫn là những nhu cầu của độc giả. Nhất là trong bầu không khí khởi sắc của những năm cuối thập niên 50’s, dân chúng miền Nam bắt đầu tạo dựng cho mình một đời sống tự do khác biệt với miền Bắc CS.

Ở thời điểm đó, sau cuộc chia đôi đất nước mới chỉ vài ba năm nên có thể coi như một vết chém chia lìa dân tộc chưa ngưng rỉ máu. Cuộc di cư khổng lồ với cả triệu con người từ Bắc vô Nam tất gây xáo trộn trong cả nước và như thế  thì hẳn đời sống có rất nhiều vấn đề thời sự nóng hổi bầy ra trước mắt. Vậy thì việc từ bỏ ý thức công cộng của nhất thời để chỉ đi tìm những đề tài vĩnh cửu sẽ có khiến cho người sáng tác quay lưng lại với thực tế hay không ?

Nói thế không phải tôi phủ nhận quan điểm làm báo của VHNN. Thế giới chữ nghĩa là cả một rừng hoa với nhiều mầu sắc. Văn Hóa Ngày Nay đương nhiên là một tạp chí tô điểm thêm cho sinh hoạt báo chí thời đó vốn đã vô cùng sôi nổi với nhiều tờ báo danh tiếng khác như Đời Mới, Vấn Đề, Sáng Tạo, Bách Khoa, Văn Hóa Á Châu, Quê Hương..v..v..  

Tuy nhiên, sau vài số đã phát hành, có vẻ như Văn Hóa Ngày Nay đã hiện diện như một bông hoa tuy nhiều hương sắc nhưng lại có vẻ như lạc lõng giữa dòng đời đang trôi đi hối hả. Đọc những trang chính Nhất Linh trả lời thư độc giả ở những số đầu, ta thấy hầu như Ông chưa nhận ra được sự lạc lõng này. Ông vẫn bộc lộ sự chủ quan qua những lời lẽ như nhận mình là con voi nằm thù lù trong sở thú, hay trách độc giả sao bắt ông làm việc quá nhiều trong khi ông cũng chỉ có 24 giờ như mọi người...

Mặt khác, Nhất Linh lại là một nhân vật nổi tiếng với nhiều thành tích văn học quá lẫy lừng. Phải chăng chính sự nổi tiếng này đã trở thành một yếu tố bất lợi cho chính ông bởi vì các độc giả đã kỳ vọng ở nơi ông quá nhiều. Cứ nhìn số báo ra mắt Văn Hóa Ngày Nay được đón nhận thế nào thì đủ thấy. Theo học giả Đoàn Thêm trong cuốn “Hai Mươi Năm Qua, việc từng ngày”, thì VHNN số đầu tiên đã bán hết tới 10 ngàn số, và Thế Uyên, người cháu gọi Nhất Linh bằng Bác còn tiết lộ trong cuốn “Chân Dung Nhất Linh” do tạp chí Văn ấn hành, rằng :

“Trước khi phát hành Văn Hoá Ngày Nay số 1, Nhất Linh dự đoán sẽ bán được năm ngàn số. Duy Lam lạc quan hơn, đưa con số tám ngàn. Tất cả đều đoán sai. Tám ngàn là con số bán hết trong mấy ngày đầu, sau đó phải in đi in lại nhiều lần.”

Nếu đúng như thế thì đây là một kỷ lục mà sau đó chưa có một tạp chí văn nghệ nào theo được bén gót. Nó cũng nói lên rằng độc giả đã quý trọng và đón chờ công trình văn hóa mới của Nhất Linh như thế nào sau biết bao nhiêu biến cố lớn lao của đời sống, cả chính trị lẫn văn học.

 Ta hãy thử xem trong VHNN số đầu tiên đã chứa đựng những gì ?

Điểm sơ qua thì thấy Nhất Linh dành tới 6 trang để trả lời thư độc giả xa gần ở nhiều tỉnh từ Huế vào Sài Gòn, từ Biên Hòa, Vũng Tầu xuống  Mỹ Tho, Trà Vinh ....Báo chưa phát hành mà đã có nhiều độc giả gửi thư về tòa soạn đến thế.  Họ có thể là những độc giả tò mò hay hối hả gửi thư chất vấn ông ngay cả khi tờ báo chưa ra số đầu chăng ?

Ngoài phần trả lời thư độc giả, Nhất Linh còn viết 4 bài khác, trong đó có 2 sáng tác gồm truyện ngắn Bắn Vịt Trời và truyện dài Xóm Cầu Mới, cộng 1 bài nghị luận “Văn Hóa Ngày Nay với Văn Hóa Việt Nam” như đã nhắc ở trên và thêm một bài khởi sự cho tập biên khảo “Viết và đọc Tiểu Thuyết”.

Nhà giáo Nguyễn Thành Vinh, một đồng chí của Nhất Linh trong lãnh vực chính trị, viết 1 bài bình luận nêu cao chủ trương “Văn chương phải có giá trị vượt thời gian và không gian”, Trương Bảo Sơn dịch Một Bản Đàn của Leon Tolstoї,  Nguyễn thị Vinh có truyện dài Cô Mai,  Duy Lam, một cây viết mới có tới 4 bài, và Tường Hùng cũng là một cây viết mới có 2 bài, hầu hết là loại văn vui. Sau cùng là những truyện ngắn của các tác giả, cả mới lẫn cũ như Khái Hưng, Đỗ Đức Thu, Bình Nguyên Lộc, Linh Bảo, Quỳ Hương.

Một nội dung như thế, có thể gây đôi chút cảm giác ngỡ ngàng cho người đọc sau những ngày chờ đợi. Gọi là ngỡ ngàng vì Giai phẩm VHNN hầu như không đáp ứng được nhu cầu đọc sách của độc giả lúc đương thời. Hàng triệu con người vừa di cư vào Nam, trước cuộc sống mới vô vàn khó khăn, bỡ ngỡ, với biết bao nhiêu nhu cầu đặt ra trước mắt và biết bao nhiêu vấn đề phải đối phó, tất nhiên nội tâm của họ phải sôi động, tâm tình phải gắn bó với cuộc sống đang dồn dập thay đổi xẩy ra từng ngày, từng giờ ở chung quanh. Sống trong một hiện trạng xã hội như thế, hẳn độc giả rất muốn được nghe tiếng lòng của Ông, hoặc nghe ông kể về  những kinh nghiệm dầy dạn trong sinh hoạt cả về Văn Chương lẫn Chính trị khi họ tuyên xưng Ông vừa là một Văn gia, lại cũng vừa là một Chính trị gia lão thành.

Vậy mà trong những trang sáng tác mới, những nhân vật vượt không gian và thời gian của Ông như Cô Mùi, như Ông Năm Bụng, như Bà mẹ Lê..v..v.. tuy vẫn là những hình tượng vĩnh cửu, nhưng lại thiếu ngọn lửa hừng hực của cuộc sống đương thời và đó không phải là những nhu cầu mà  người đọc đã  nôn nóng chờ đợi như khi vừa nghe tin “nhà văn Nhất Linh xuống núi, ra báo trở lại”.

Cảm nhận này không chỉ ở phía đa số độc giả mà ở ngay cả những người trong nhà, lại là những người cũng đã trở thành nhà văn sau này. Tôi muốn nói đến hai nhà văn Thế Uyên và Duy Lam, những người có họ hàng ruột thịt với Nhất Linh và cũng đã tiếp cận với ông khi VHNN đang được chuẩn bị ra số đầu. Duy Lam thực sự là một cây bút chủ lực của VHNH, nhưng Thế Uyên thì lại không thấy xuất hiện bài nào. Trong cuốn “Những Ý Nghĩ Của Bọt Biển”, nhà văn Thế Uyên đã thuật lại rằng khi chủ trương ra tờ Văn Hóa Ngày Nay, Nhất Linh đã nói với ông rằng : “ cháu viết được nhưng kiểm duyệt không cho đăng đâu.”

Khi VHNN đã ra được vài số, cả Duy Lam lẫn Thế Uyên cũng đều có cảm nhận giống như tôi đã trình bầy ở trên. Trong tập “Chân Dung Nhất Linh” do tạp chí Văn ấn hành, Thế Uyên đã viết trong bài “Người Bác’  như sau:

“ Cả hai đứa đều không chịu nổi những bài khảo luận linh tinh, những bức thư Nhất Linh viết trả lời độc giả. Đọc loạt bài này đôi khi thấy cũ kỹ và lẩm cẩm. Về văn, tuy vẫn phục nghệ thuật phân tích tâm lý, nghệ thuật trình bày nhân vật, nhưng tôi đã cảm thấy Nhất Linh không còn là nhà văn của thế hệ trẻ. Trường giang tiểu thuyết Xóm Cầu Mới có những nhân vật đặt trong một không gian thật xa cách.”

Điều này hầu như cũng là nguyên do khiến cho chỉ sau vài số, số lượng báo VHNN bán ra đã sút giảm dần.

                                           (còn tiếp)

YÊU THỜI ĐỒ ĐỂU ( KỲ 75 )

                                                   (tiếp theo)

 “ Vậy anh tìm ở đâu ?”

“ Tôi chắc nó đi “đánh quả” với ông Thuộc ở Sàigòn chứ chẳng sai…”

Cô tiểu thư sợ hãi :

“ I mèn ơi, lại giết người cướp của ? Thôi thôi, đừng tìm nữa. Tốt nhất cho hắn đi luôn. Ba má tôi là cán bộ sao lại quan hệ với xã hội đen…”

Gã thư ký bật cười :

“ Ngày nay xã hội đỏ với xã hội đen có khác chó gì nhau.  Thế cái thằng bạn cằm bạnh của cô là xã hội đen hay xã hội đỏ ? “

Cô tiểu thư la lên :

“ Í chết…? Ảnh con ông lớn đó…”

“  Vậy phải rồi…vừa con ông cháu cha vừa trùm mafia, làm cha thiên hạ rồi…”

Cô Kim Anh đỏ mặt vì hãnh diện. Con gái Chủ tịch tỉnh quen con trai Uỷ viên Bộ chính trị, môn đăng hộ đối quá rồi . Chỉ buồn gã chơi trò “cặp đôi”, bên này  Kim Anh bên kia Tuyết Nhi, đi chơi Phú Quốc thuê có một phòng, cùng lúc kéo cả hai cô lên giường. Kim Anh chưa quen kiểu  “tay ba” , chối đây đẩy :

“ Chịu thôi, em chịu thôi, kỳ lắm…”

Tuyết Nhi cười nhạt :

“ Kỳ thì thôi , thuê phòng khác mà ngủ…”

Gã cằm bạnh chẳng nói chẳng rằng tát bốp vào mặt Kim Anh , lôi sấn cô lên giường. Tuyết Nhi không bênh bạn thì chớ, còn mắng thêm :

“ Đã chấp nhận đi chơi còn bày đặt…tay đôi hay tay ba có gì khác nhau …”

Kim Anh đành chịu trận, vài ba đêm thành quen, tham gia trò chơi tay ba tới mức thành thạo làm Tuyết Nhi phải khen :

“ Con nhỏ này tiến bộ nhanh ghê. Thôi mai mốt tớ với cậu lấy chung một thằng chồng cho vui…”

Kim Anh bĩu môi :

“ Giỡn hoài, chơi bời thì được, còn chuyện chồng con phải nghiêm chỉnh, đâu có tay ba, tay tư được ?”

Gã cằm bạnh cười hô hố :

“ Một chồng ba bốn vợ cũng được chớ sao ? Ong già anh đó, một bà Sàigòn, một bà Hà Nội, một bà mãi trên Cao Bằng…ba bà chung sống hoà bình đâu có sao ?”

Tuyết Nhi cười cười :

“ Giờ thì vậy đó, mai mốt ông già anh nằm xuống, mấy bà mới xúm vào uýnh lộn đòi chia gia tài …”

Gã cằm bạnh trừng mắt, nghiến răng trèo trẹo :

“ Sức  mấy, đứa nào gây sự với mẹ anh, anh cho nó đi theo bố anh liền…”

Hoá ra thằng cằm bạnh cũng chỉ là con bà Hai ở Hà Nội thôi, vợ cả của đồng chí  tuốt mãi trên Cao Bằng, quê hương cách mạng. Sau năm 1975 vào chỉ đạo cách mạng miền Nam, đồng chí cưới thêm bà Ba ngay Sàigòn công khai trước mắt bàn dân thiên hạ mà chẳng ai dám ho he. Bà Ba được  cấp hẳn một ngôi biệt thự có vườn, có bể bơi, có điện ưu tiên ở khu trung tâm thành phố mà sang thời kinh tế thị trường giá trị của nó không dưới 10 ngàn cây vàng. Gã cằm bạnh tức ói máu mà sợ bố không dám động tới, tuy trong thâm tâm gã dự định một mai bố gã nằm xuống, nhất định gã sẽ nhảy vào ngôi biệt thự đòi ăn chia chứ không để bà ba ăn cả được . Ong cán bộ cấp cao là người chu đáo cả việc công lẫn việc tư. Bà vợ cả trên Cao Bằng được “đầu tư” trên trăm  tỷ  xây biệt thự theo kiểu  nhà sàn người dân tộc. Ngôi nhà chót vót trên đồi được dựng bằng toàn gỗ lim cổ thụ, đồ đạc trong nhà cũng toàn bằng gỗ quý để mỗi khi có dịp lên thăm bà Cả, ông tạm xa  thế giới mạ kền bóng loáng nhà bà Hai,  tức mẹ gã cằm bạnh ở Hà Nội. Ngôi nhà này ở khu Ba Đình, có lính gác, có dẫy nhà phụ giành cho đám phục vụ và lẽ dĩ nhiên bên ngoài kín cổng cao tường, bên trọng sang trọng vào bậc nhất nhì Hà Nội. Thực ra ngôi biệt thự này trước kia là của một ông Bộ trưởng được cấp từ hồi Đảng và chính phủ về tiếp quản Hà Nội năm 1954. Từ khi ông Bộ trưởng về hưu, bố gã cằm bạnh lên thay, ngôi nhà đã lọt vào tầm ngắm của ông ta. Nhưng phải chờ tới khi ông tranh được ghế cao hơn , Ban quản trị tài chánh trung ương mới đẩy được ông Bộ trưởng hưu đi nơi khác giành  ngôi nhà cho ông kịp lúc ông cưới bà Hai đẻ ra gã cằm bạnh sau này.

Bà Hai nguyên là một nữ văn công được “vinh dự” vào hát phục vụ ông . Mới nghe chưa hết một bài ông đã quát tả hữu lui ra khỏi phòng và đè nghiến ngay cô  xuống đất. Từ hôm đó cô từ bỏ nghiệp cầm ca để làm vợ hai đồng chí lãnh đạo đầu ngành kính mến. Sau này mỗi lần nhìn thấy bố xuất hiện trên ti vi, gã lại cười thầm. Ong thường nói rất hăng về về đạo đức của bác Hồ, con đường Bác đã chọn cho dân tộc, về người cộng sản  lo trước thiên hạ, hưởng sau thiên hạ, về quyết tâm của Đảng đẩy lùi quốc nạn tham nhũng…. Quả thực bề ngoài, ai cũng tưởng bố gã là vị lãnh tụ mẫu mực, chỉ biết lo cho dân cho nước, ngờ đâu ở bên trong, gã cằm bạnh thừa biết bố gã là người “làm ăn lớn”, chỉ nhận những phi vụ tiền “phong bì” phải 100 ngàn đô la trở lên. Gã có thể biết bố gã có bao nhiêu bất động sản, ở những đâu, đứng tên ai, riêng tài khoản của ông ở nước ngoài thì gã chịu. 1 tỷ…2 tỷ …10 tỷ đôla hoặc hơn thế nữa chỉ bố gã biết . Tuy nhiên số vốn của bà Hai , tức mẹ gã được  ông chồng cho cũng thừa cho gã ăn tiêu phè phỡn hoặc mua đi bán lại đất  đai và bất động sản.

Mấy hôm ở Phú Quốc gã được một cán bộ huyện uỷ đưa đi  coi mấy lô đất  ven biển. Mỗi lô chừng 2000-3000 mét vuông, có bãi tắm, có rừng thông, dựa lưng vào đồi soai soải , thật lý tưởng để xây nhà nghỉ. Biết gã là thành phần 4C, “con cháu các cụ”, ông cán bộ huyện uỷ xúi :

“ Cậu mua đi, chỉ vài năm nữa giá đất sẽ tăng lên mấy chục lần…Cầm chắc lời  lớn…”

Gã gọi điện cho bà mẹ ngoài Hà Nội gửi tiền vào nhưng bà xui gã :

“ Việc gì phải mua. Không lẽ người ta không biếu bố anh được một lô ư ? Đại hội Đảng sắp tới rồi, gợi ý cho tụi nó “chạy chức” dần đi là vừa…”

Gã phản đối :

“ Bố không nhận lộ liễu thế đâu , bố chỉ nhận tiền rót vào tài khoản mật thôi, mẹ còn lạ gì…”

Tuy vậy bà vẫn khăng khăng không chịu dốc hầu bao mua đất ở nơi đảo xa cực Nam đất nước, dẫu sau này lời gấp bội. Thấy gã suốt mấy ngày liền bỏ đi từ sáng đến tối , bỏ mặc hai cô nằm chỏng chơ,  Kim Anh tức quá rủ bạn chuồn về, Tuyết Nhi cười khảy :

“ Cậu về trước đi,  tớ ở lại …”

Kim Anh sốt ruột :

“ Sao bảo ra đây tìm mua đất giá bèo ? Đất cát chẳng thấy đâu cứ nằm suông như vầy chán thấy mồ tổ…”

Vừa lúc đó gã cằm bạnh lò lò bước  về phòng. Gã đang buồn rười rượi vì bà mẹ không chịu bỏ tiền mua đất, nghe Kim Anh than thở, gã reo lên :

“ Rồi, có rồi, anh đã tìm ra được  3 lô đất ven biển giá  bèo cho mỗi người mua một lô rồi. Chịu không ?”

Bà Phu nhân cho phép cô tiểu thư đi chơi Phú Quốc cũng là nhằm kiếm mua miếng đất mà theo lời đồn chỉ vài năm nữa là có lời bạc tỉ. Bởi vậy nghe tin có đất cô Kim Anh  rối rít :

“ Đất ở đâu ? Anh cho em mua với…”

Ngay hôm sau gã cằm bạnh đưa hai cô đi coi mấy lô đất gã đã coi trước và đòi  mỗi cô phải điện về gia đình gửi  ra đảo 30 ngàn đô la đặt cọc. Ong Chủ tịch nghe điện giãy nảyvới vợ :

“ Con Kim Anh đòi gửi cho nó những 30 ngàn đô đặt cọc mua đất ngoài đảo Phú Quốc kìa. Bộ nó điên chắc ?”

Bà Phu nhân điềm nhiên :

“ Thì tôi với ông đã thống nhất cho nó ra đó cùng mua với con Tuyết Nhi và thằng bạn nó mà. Mình ăn theo cái lộc con trai ông Uỷ viên Bộ chính trị nhất định sẽ thắng to, sau này Phú Quốc thành đảo du lịch thì mình lời lớn…”

“ Nhưng đã biết đất cát, giấy tờ ra sao mà đã đòi gửi ra những 30 ngàn đô la ?”

Bà Phu nhân cũng phân vân , giá như đích thân bà đi một chuyến ra đó xem cụ thể thì yên tâm hơn. Nhưng lúc này bà mới cặp được thằng Bành Trọc, không muốn dứt ra, viện lý do mắc công chuyện nhà không đi được.

“ Hay mình sai thằng thư ký ra đó coi tình hình sao , nếu nó báo về là mua được mình sẽ gửi tiền cho con Kim Anh…”

Ong Chủ tịch lắc đầu :

“ Không được, nó đang chạy việc uỷ ban, đi đâu được, thôi bỏ qua vụ này đi…”

Bà Phu nhân tròn mắt :

“ Ua … Đại hội Đảng sắp tới rồi, sao ông không tận dụng cơ hội qua thằng cằm bạnh tiếp cận ông Chín sau này còn nhờ cậy ?”

Ong Chủ tịch ngẩn ra nghĩ ngợi.  Ong biết cái ghế ông đang ngồi sắp  hết thời hạn, muốn ngồi tiếp ông phải chi tiền, theo thời giá hiện nay, chức Chủ tịch tỉnh giá không dưới 50 tỷ. Tuy nhiên tiền bạc là một chuyện, cốt lõi đặt cửa nào cho  chắc ăn. Khoá trước khối  anh đặt tiền vào cửa một ông kễnh, “chạy chức”  nào Bộ trưởng, nào Chủ tịch tỉnh, nào Trưởng ban… Nào ngờ tới phút chót cha này bị chính phe cánh mình “ phản thùng” lật đổ, vậy là bao nhiêu anh đặt tiền vào cửa của kễnh  coi  mất trắng.

Nếu biết chắc ông Chín, bố thằng cằm bạnh giữ vững cái chức Uỷ viên Bộ chính trị ngay trong khoá tới, ông chẳng ngại ngần gì đặt cọc vài trăm ngàn đô la vào đó. Nhưng khác hẳn đại hội trước, mấy cha chửi nhau như hát hay, lần này cứ thấy êm ru  giống như họ hoà hoãn với nhau, ai ngồi đâu cứ ngồi đó cùng toạ hưởng kỳ thành cũng nên. Trong trường hợp đó , ông Chủ tịch có thể yên tâm vững ghế tới 70 % , tuy nhiên vẫn còn 30 % …phải chạy. Ong quyết định nắm ngay lấy cơ hội này , điện cho Kim Anh mời thằng cằm bạnh về nhà nhận tiền .  Thằng này nghe cô tiểu thư báo lại, mừng rơn trong bụng, đã tới mùa làm ăn rồi đây, cứ mỗi mùa bầu cử, tranh thủ trấn lột chục quan chức cấp tỉnh như bố con nhãi Kim Anh này cũng trúng cả triệu đô la.

                                                        (còn tiếp)

BÁC BA PHI ĐI THĂM MỸ (KỲ 54)

                                   (tiếp theo)

Buổi biểu diễn bắt đầu. Bác Ba Phi trố mắt nhìn . Chèn đéc ôi , cha sinh mẹ đẻ chưa bao giờ  thấy những cảnh tượng rực rỡ, tráng lệ đến vậy. Cũng những ngai vàng, những bậc rồng, những xiêm y cung nữ, những ngự bào, những quan văn quan võ...mà cứ y như thực vậy . Chẳng bù  ở  nhà, thỉnh thoảng hát bội, cải lương về xóm dựng rạp đàn hát ầm ĩ, trẻ con bu đầy ; bác cũng đi coi nhưng sao bằng được thế kia. Đèn đóm  chạy máy nổ vàng khè, micrô rột rẹt, bục bệ đơn sơ, đào kép xiêm áo cũ xì, hom hem hốc hác. Cũng tuồng tích ấy, cũng lời ca điệu hát ấy mà chèn đéc ôi...sao ở đây người ta diễn nguy nga, hoành tráng hút hồn vậy. Bác cứ trố mắt, giỏng tai nghe quên phứt xung quanh.

Sang phần tân nhạc, kèn trống ỏm tỏi một dây các cô bên trong mặc hai mảnh, bên ngoài khoác hờ một mảnh toan mỏng chạy ùa ra dang tay dang chân vây xung quanh cô váy yếm đỏ rực được hai chàng trai lực lưỡng đóng khố công kênh lên cao, xoay tít rồi đặt xuống cho cô cất giọng hát . Quái, không thấy cô ta cầm mi-cờ- rô nhỉ ? Không giống ở quê , bất kỳ ai dù hát hay nói đã lên sân khấu đều cầm cái mi-cờ-rô to tổ chảng. Khán giả vỗ tay rào rào . Ở đâu đó có tiếng huýt gió . Cả khán phòng như đang nhập đồng. Chị Kelly Thi quay sang bác Ba Phi vui vẻ :

“Bác có biết cô này không ? Ca sĩ Sàigòn mới sang đấy...”

Bác Ba Phi giật mình, trố mắt :

“ Ca sĩ Sàigòn ? Ca sĩ Sàigòn sao ăn mặc hở hang quá vậy ?”

Chị Kelly Thi cười cười :

“ Thế bác tưởng người Sàigòn ăn mặc kín đáo hả ? Xưa rồi cụ, mấy cô thuộc loại sao bây giờ còn “quậy” tưng bừng hơn cả ca sĩ ngoài này ấy chớ ? Bởi vậy cát xê của mấy cô mới cao ngất ngưởng ...”

Bác Ba Phi phân vân :

“ Không biết ra đây biểu diễn vậy khi về nước có bị phê bình kiểm điểm không ?”

Chị Kelly Thi ngạc nhiên :

“ Múa hát nhạc tiền chiến có gì phải kiểm điểm ?”

Bác Ba Phi lúng túng :

“ Là tôi nói vậy thôi. Lúc nãy khi mới mở màn tôi thấy cái cô ca sĩ Sàigòn này  cũng đứng nghiêm chào cờ Mỹ với cờ vàng ba sọc đỏ đấy...”

Chị Kelly Thi bĩu môi :

“ Oh My God...chuyện đó có gì, nhỏ quá mà..Nhập gia tuỳ tục chớ. Không lẽ sang đây lại đòi chào cờ đỏ sao vàng ?”

Bác Ba Phi lắc đầu :

“ Tất nhiên không ai cho cổ chào cờ đó rồi, nhưng chào cờ vàng cán bộ trong nước nó biết thì cũng nguy. Tốt hơn hết nên tránh ...”

Chị Kelly Thi cười nhạt :

“ Tránh đi sao kiếm được tiền. Muốn kiếm được nhiều tiền phải sán vào đó chớ lảng ra ai  cho cô hát ? Nhưng nói vậy thôi. Tôi chưa thấy cán bộ trong nước bắt lỗi cô ca sĩ nào chào cờ vàng . Chắc mấy cha chưa biết đó thôi...”

“Lão già” lúc này mới quay :

“ Mấy cha trong nước sao biết mà làm lơ hay không . Chào cờ có phải tiết mục biểu diễn đâu. Ai đứng đâu cứ đứng đó, bụng dạ nghĩ sao có ma biết . Có khi đứng nghiêm đó, mắt dán vào cờ nhưng đầu óc tận đẩu tận đâu, ai kiểm tra ?”

Trên sân khấu bắt đầu diễn nhạc cảnh anh lính cộng hoà chia tay người em gái hậu phương  ra chiến trường. Cái cảnh này ngày xưa từ thời trước 1975 bác Ba Phi đã được coi diễn trên sân khấu. Bẵng đi mấy chục năm tưởng nó đã chìm mất vào quá khứ ngờ đâu hôm nay bác ba Phi lại được coi  ngay trên đất Mỹ. Chỉ có điều ngày xưa, coi cảnh này bác thấy xúc động lắm. Trên người anh lính cộng hoà dường đang vương mùi khói súng, người em gái hậu phương diễn xuất trong tâm trạng chia ly, phấp phỏng thực sự. Bây giờ cũng cảnh chia ly ấy đang diễn ra trên sân khấu, nhưng bác Ba Phi chẳng thấy xúc động chút nào. Phần vì nó đã lùi quá xa vào quá khứ, phần vì quần áo anh lính cộng hoà và cô gái hậu phương dẫu có mầu rêu và mầu nâu sồng nhưng nom vẫn còn sang trọng quá khiến nhìn biết ngay là của giả. Lại thêm lời ca và tiếng nhạc được thể hiện qua âm thanh điện tử nên dường như đã mất hương đồng cỏ nội vào thời chiến tranh.

Chị Kelly Thi bất chợt vỗ vai bác Ba Phi :

“ Kìa kìa...bác có nhận ra ai không ?”

Bác Ba Phi lắc đầu :

Chị Kelly Thi cười hóm hỉnh :

“ Cô ca sĩ Thanh Tâm nổi tiếng Sàigòn đó...Oh My God...cô lột tả vai người em gái hậu phương chia tay anh lính cộng hoà mùi mẫn chưa kìa. Phen này quay lại Sàigòn nó thu hộ chiếu đừng hòng xuất ngoại biểu diễn..”

“ Lão già” trề môi :

“ Sức mấy...nó đút phong bì cho có mà đóng “thiên nga” bắn chết Việt cộng cũng chẳng hề hấn gì .Như  nữ diễn viên Bạch Tuyết đấy. Ngày xưa ký tên cả vào quả bom Mỹ ném xuống miền Bắc mà cách mạng về sau năm 1975 đâu có sao đâu ? Được anh Năm, anh Sáu...”đỡ” đầu rồi chắc “đỡ” cả mình nữa . Sau này vẫn là nghệ sĩ ưu tú, “cải lương chi bảo” lại được cấp cả bằng tiến sĩ nữa đó...”

Bác Ba Phi tròn mắt :

“ Còn có chuyện đó nữa kìa. Mà dân chúng sao biết được chuyện cung đình. Cứ thấy cổ ca mùi mẫn là vỗ tay rần rần, đâu ai để ý chuyện trăng sao gì ở trên trời...”

Chị Kelly Thi lại cười :

“ Bởi vậy mấy cô ca sĩ Sàigòn sang cũng biểu diễn búa xua có khi cả màn chống cộng, tố cộng cũng đâu có sao ? Thời buổi kinh tế thị trường có tiền mua gì chẳng được ...”

Vừa lúc đó “lão già” đập vai chị Kelly Thi chỉ tay hàng ghế trước nói nhỏ :

“ Nhìn kìa...”

Bác Ba Phi căng mắt nhìn mà chẳng thấy gì. Bác thắc mắc :

“ Chuyện gì đó...”

Lão già nhỏ giọng :

“ Bác không nhìn thấy gì à ? Thằng cha kia nó đang cầm máy quay phim quay lén các tiết mục trên sân khấu kìa...”

Bác ba Phi ngạc nhiên :

“ Quay vậy đâu có sao ?”

“Lão già” trợn mắt :

“ Sao lại không sao ?”

Rồi “lão già” giảng giải cho bác Ba Phi về bản quyền. Các buổi biểu diễn ca nhạc thế này rồi sẽ được nhà sản xuất thu vào đĩa DVD bán rộng tãi khắp thế giới. Bởi vậy họ sợ nhất buổi biểu diễn bị quay lén rồi sản xuất thành đĩa tung ra thị trường trước cả nhà sản xuất nên quy định bất kỳ ai vào khán phòng cũng tuyệt đối không được mang theo máy quay phim . Bác Ba Phi gật gù :

“ Hoá ra là vậy. “

Bác nhìn anh chàng ở hàng ghế trên đang cầm một cái máy quay phim nhỏ xíu bí mật giương lên sân khấu. Mọi người xung quanh ai nấy đều đang gián mắt vào cảnh đang diễn nên không ai để ý. Bác nhìn thấy “lão già” ghé tai chị Kelly Thi thì thào chuyện gì đó nghe không rõ chỉ thấy chị này gật gật ra vẻ đồng tình lắm. Sau đó chị Kelly Thi đứng dậy xin lỗi mọi người đi ra ngoài.Chắc chị ta đi vệ sinh, bác Ba Phi nghĩ vậy rồi đứng dậy né người cho chị Kelly Thi bước ra.

Lát sau, chị Kelly Thi quay lại ghế ngồi, ghé tai “lão già” nói nhỏ :

“ Xong rồi…”

Bác Ba Phi giật mình, quái, chuyện “đi vệ sinh” cũng phải báo cho người khác biết sao. Không thấy ”lão già” nói gì, chỉ thấy lão gật gật, mắt vẫn chăm chú nhìn lên sân khấu. Lúc này hai MC , một nam một nữ, rất nổi tiếng đang bàn thảo đề tài “tuổi yêu” của đàn ông và đàn bà khác nhau ra làm sao . Thỉnh thoảng khán giả lại rộ lên những tràng vỗ tay và cười ầm ĩ làm bác Ba Phi nhớ lại hồi còn nhà cũng đi coi sân khấu hài “ Những người thích đùa”.

Một lần cả bác lẫn vợ chồng thằng Đậu đi coi vở diễn một ông cán bộ cao cấp về hưu nổi tiếng là liêm khiết không ăn của đút. Ông vốn là cán bộ cách mạng đã được  trui rèn trong lửa đạn, luôn ghi nhớ lời bác Hồ dậy “ cần kiệm liêm chính, chí công vô tư” , bởi vậy ông thường răn dậy cấp dưới cấm không được hối lộ và nhận hối lộ, chỉ  được nhận quà  “dưới  mức tình cảm” . Cái đó là  tình đồng chí, đồng nghiệp ông không cấm. Chỉ trừ hối lộ tiền, vàng , hạt xoàn  lập tức ông lập biên bản đuổi cổ thẳng cánh.

Mặc dầu quyết liệt không ăn của đút, nhưng chỉ với số quà “dưới mức tình cảm”,  tức là mỗi dịp tết nhất, ngày lễ , ngày kỷ niệm, ngày sinh nhật...cả ngàn nhân viên dưới quyền ông mỗi người chỉ tới biếu ông một chai rượu tây cũng đủ cho bà mang bán đi thu về bạc tỉ thừa tiền  tậu nhà lầu, xe hơi , sâm nhung quế phụ, tấp nập kẻ hầu người hạ, con cái du học Hoa kỳ.

Sau khi rời ghế, chẳng còn ai lui tới biếu xén, hết rượu tây, hết cả quà cáp dù là dưới mức tình cảm, hết cả bổng lộc, ông lui về sống với bà vợ trong bốn bức tường lạnh chẳng bù cho hồi đương chức rầm rập kẻ lui người tới. 

Lạ thay với số lương hưu hàng tháng rất eo hẹp mà bà vẫn tạo cho ông mức sống khá dư dả. Ngày hai bữa ông vẫn có rượu tây , cua hấp, tôm nướng. Tẩm bổ cho ông vẫn có mật gấu, cao hổ cốt. Ngạc nhiên quá, ông mới hỏi bà tiền đâu ra xài sang dữ vậy, có khi còn hơn cả thời ông đương chức.

Bà nhìn ông bán tín bán nghi vì bà vẫn tưởng chuyện này lâu nay ông đã biết rồi ? Bà nói :

“ Vậy ra ông không biết hả ? Nguyên cái hồi ông ký giấy chỉ định thầu cho thằng Đài Loan nó mới hỏi tôi tuổi ông, cầm tinh con gì ? Tôi cũng thật thà khai ông tuổi Tý. Thế là đúng sinh nhật ông nó mang tới một con chuột bên trong bằng vàng bên ngoài sơn màu lông chuột, nhờ đó hàng tháng tôi mới xẻo ra bán dần chi phí hàng tháng ?”

Ông cán bộ hưu vội hỏi :

“ Vậy nó làm con chuột nhắt hay con chuột cống ?”

Bà thở dài :

“ Chắc nó sợ mình  không nhận nên chỉ làm con chuột nhắt thôi...”

Ông đập bàn la lớn :

“ Bà ngu thế ? Sao bà không bảo nó là tôi tuổi Sửu cho nó làm cả con trâu ...”

Tuồng tích hài kịch chỉ có nhiêu đó, vậy mà chèn đéc ôi, cả một rừng người  vỗ tay ào ào, cười nói nghiêng ngả, các bà các cô chẳng còn giữ ý giữ tứ,  há cả miệng ra cười ha hả, ông bà già đứng cả dậy vỗ đến rát cả tay, con nít cười đến hoác cả miệng hở cả răng sún. Ôi chao ôi là cái dân mình...chỉ mới chọc ghẹo quan tham một tí thôi đã sướng như  lên cung trăng, cười nói ầm ầm, huơ chân múa tay , nhẩy choi  choi chẳng còn biết  văn minh lịch sự là cái gì. Thật chẳng bù cho ở đây, cặp diễn viên hài Phi Nhung và Hoài Linh chọc cười khán giả hết cỡ mà mọi người cũng vẫn chỉ cười và vỗ tay trong vòng..lịch sự. Đó, người văn minh lịch sự thì đến cười cũng phải có văn hoá, đâu cứ hố hố, há há như cái dân mình. Rõ đúng là dân miệt vườn.

                                                (còn nữa)

nhà văn NHẬT TIẾN : HÀNH TRÌNH CHỮ NGHĨA (KỲ 7)

           Thời điểm Sài Gòn Sau 30-4-75

                    và Hải ngoại sau 1980

                      HOÀN CẢNH  SÁNG TÁC

                            của anh chị em văn nghệ sĩ ở quê nhà

     ( Tạp chí KHAI PHÓNG, xuất bản ở Los Angeles – tháng 12-1981)

 Sau năm 1975 , văn nghệ sĩ ở quê nhà đã phải trải qua nhiều thời kỳ sống trong một bầu không khí đe dọa thư­ờng tlực. Trư­ớc hết là đợt tảo thanh sách báo cũ do chi Đòan Thanh Niên và Ban Thông Tin Văn Hóa thuộc các Phư­ờng, Quận tự ý tiến hành coi nh­ư một nhiệm vụ đư­ơng nhiên. Đó là thời kỳ phải nói là "quân hồi vô phèng " nhất, bởi vì trong công việc tiến hành tảo thanh sách báo, không có một  chỉ thị nào rõ rệt, không có một tiêu chuẩn nào được đề ra, thậm chí cũng không có một quy định nào ­minh bạch để chỉ định những thành phần nào được quyền xông vào nhà các t­ư gia để khám xét. Chỉ cần một toán thanh niên, bất cứ là từ đâu tới, đeo trên cánh tay trái một sợi băng đỏ và một người trong đám tự xư­ng là đại điện cho Chi Đòan Thanh Niên Phư­ờng, không cần xuất trình giấy tờ chứng minh là cũng đủ khiến cho gia chủ phải mở rộng cửa cho họ ùa vào lục lọi khám xét, không chỉ ở trên kệ sách tr­ưng bầy những sách báo mà cả ở gậm gi­ường, hộc tủ, các xó kẹt, ở phòng ngoài, trong nhà trong, thậm chí đến cả phòng ngủ riêng tư­ cũng bị xộc vào bới lộn lung tung đủ thứ.

Chính căn nhà của tôi đã chịu một cảnh khám xét như­ thế năm 1975 vào khoảng hơn một tháng sau khi miền Nam hoàn toàn rơi vào tay Cộng Sản. Họ đã ùa vào nơi trú ngụ của tôi, theo cung cách  nh­ư  tôi đã trình bày ở trên, với nhân số 25 người và trong suốt một buổi tối kéo dài từ 6 giờ chiều đến gần 12 giờ đêm. Mấy căn phòng trong căn nhà của tôi trong phút chốc bịến thành một đống rác tràn ngập hồ sơ, giấy tờ, sách báo vứt ngổn ngang bừa bãi, trên nền nhà, giữa lối đi, trong bếp, ngòai sân, không còn thiếu nơi nào là không vư­ơng văi những thư­ từ, tài liệu ghi chép và những bản thảo của những cuốn sách đã in hoặc đang viết dở dang ch­ưa hòan tất. Cuối cùng họ rút đi và mang theo của tôi trên 2000 cuốn sách đủ loại (chất trên một dẫy xe ba gác đậu sẵn ngoài cổng), kể cả những cuốn tự điển Bách Khoa bằng Anh ngữ hay Pháp ngữ. Nhưng tiếc xót nhất là toàn bộ những tác phẩm của giới văn nghệ miền Nam, toàn bản quí có chữ ký và triện son đề tặng của các tác giả, trong số đó có cả những thủ bút của Nhất Linh, Đông Hồ, Vi Huyền Đầc, Vũ Hoàng Ch­ương, Thanh Lãng, Hồ Hữu T­ường và nhiều nhà văn, nhà thơ khác.

Cuộc khám xét và tịch thu một cách trắng trợn và vô luật pháp đó đã đem lại cho tôi một nỗi ám ảnh trong suốt những năm sau này khi còn sống dưới chế độ Cộng Sản. Nó dạy cho tôi một bài học bằng kinh nghiệm sống rằng không có gì có thể gọi là an toàn trong đời sống của một ngừơi dân dưới chế độ Cộng Sản. Đối vói giới văn nghệ sáng tác thì điều đó lại càng cần ghi nhớ hơn để không chủ quan khinh th­ường. Chỉ cần sơ sẩy ở một hành vi nhỏ, bỏ v­ương một bài thơ, một đoạn văn, một mẩu nhật ký có t­ư tư­ởng chống đối chế độ thì cuộc đời đang yên lành, trong một sớm, một chiều có thể qua một ngã rẽ đen tối mới với tù đầy, khổ sai lao động dễ như­ người ta thay đổi một tấm áo.

Tiếp theo đó là chiến dịch ruồng bắt các văn nghệ sĩ, ký giả được thực hiện vào đầu năm 1976. Đây là thời kỳ khủng bố gắt gao nhất đối với anh chị em văn nghệ sĩ. Một bầu không khí nặng nề đến nghẹt thở bao trùm trong giới cầm bút. Hôm nay gặp nhau mỉm c­ười gư­ợng gạo, ngày mai đã có tin về nhau, kẻ này bị bắt ban đêm, kẻ kia bị chận bắt ở đầu phố giữa ban ngày. Nhiều cuộc lục soát tại nhà các văn nghệ sĩ lại được tung ra, lần này không còn có tinh chất tự phát ở Quận, ở Ph­ường n­ữa mà do những bàn tay chuyên nghiệp của Sở Công An cấp Thành ( do Thành Uỷ chỉ đạo ). Ký Giả Lê Văn Vũ Bắc Tiến đã t­ường thuật lại tỉ mỉ một cảnh khám xét này qua một hồi ký đăng tải trên một báo Việt ngữ ở hải ngoại gần đây. Kịch tác gia Minh Đăng Khánh, sau ngày ở tù ra cũng đã mô tả lại cho bạn bè nghe về xen Công an ùa vào nhà khám xét từ mảnh giấy nhỏ bằng 2 ngón tay trở đi cho đến những tập hồ sơ dầy cộm không bỏ sót một chi tiết nào. Chính lần ấy Nhà văn Nguyễn Thụy Long đang ngồi chơi trong nhà Minh Đăng Khánh, không hiểu do linh tính cách nào, mà mới chỉ thoáng nhìn ra cổng thấy lố nhố vài ba ng­ười, Nguyễn Thụy Long đã nhảy băng qua chiếc bàn kê ở bộ salon, chạy tuốt xuống nhà bếp rồi lọt qua cổng sau và vầt giò lên cổ .... chạy thoát !

Sau này ngồi nhắc lại với nhau về kỷ niệm đó, chúng tôi vẫn mỉm c­ười khâm phục Trâu nư­ớc ( bịệt hiệu trong làng văn nghệ của Nguyễn Thụy Long ) về cái thành tích nhanh như­ điện xẹt này. Vậy mà bọn công an Thành cũng mau lẹ không thua. Minh Đăng Khánh kể lại rằng vừa

thoáng thấy bóng ng­ười vụt chạy qua bếp, mấy tên Công an đã đổ xô vào nhà và xộc thẳng ra sân sau. Chúng gặp chị Minh Đăng Khánh đang đứng ở đó.

Một tên hỏi : "Đứa nào vừa chạy qua đây ?".

Chị Khánh điềm tĩnh lắc đầu:

“Làm gì có ai !".

" Rõ ràng chúng tôi thấy có bóng người ở  đây vụt ra !".

Chị Khánh nhún vai :

“ Vậy là các ông lầm rồi,đó là ông bán ve chai vẫn ghé qua đây hỏi mua đồ cũ trong nhà "

Không nắm được bằng cớ chinh xác mấy tên công an hậm hực quay lên và khởi sự một  màn khám xét, bới tung tất cả nhữ­ng chỗ mà chúng nghi ngờ. Cuộc lục soát cũng kéo dài tới 4 tiếng đồng hồ ! Còn gì có thể cất giấu được ?

Một yếu tố khác cũng cần phải ghi nhận là ở quê nhà, ai thoát khỏi cuộc ruồng xét kỳ này thì không có nghĩa là sẽ được buông tha mãi mãi. Ai đã bị bắt, bị giam cầm và rồi được thả ra cũng không có nghĩa là từ đó sẽ được yên thân dù sau đó không có thêm một hành động nào gọi là chống đối chế độ.

Nh­ư vậy tình cảnh của anh chị em văn nghệ sĩ ở quê nhà là tình cảnh cúa một đờí sống bị đe đọa bắt bớ thư­ờng trực, đêm đêm không bao giờ được nằm yên giấc, một tiếng chó sủa, một giọng nói to, một lời kêu cửa hay có tiếng động cơ xe hơi từ xa vọng lại gần rồi đi ngang qua trước nhà, tất cả đều có thể khiến anh chị em choàng tỉnh lắng nghe, có khi ngồi dậy tính toán dặn dò ng­ười thân để sẵn sàng ứng phó nếu qủa như­ lần đó chính là lần công an Thành đã tới đập cửa. Trong nhà mọi ngư­ời, lúc nào cũng để sẵn một cái túi xách tay, trong đựng một bộ đồ thay đổi, một cái áo ấm, một cái khăn mặt, một cục xà bông và một bộ đồ chảí răng. Có tiền nữa thì thêm vài gói thuốc lá.  Ngần ầy đồ dùng sẵn sàng để đó, khi cần tới là có thể xách đi,  khởi sự một cuộc đời phả rời bỏ gia đình yên ấm để nếm mùi khổ nhục của lao tù. Chuẩn bị xong thì chờ đợi. Ngày này qua ngày khác, đêm này qua đêm khác. Có lắm lúc mọi người đã chán ngấy cái cảnh phải choàng tỉnh, ngơ ngác thức dậy vào ban đêm khi nghe tiếng chó sủa, hoặc cân não đã quá căng thẳng về sự đợi chờ. Thôi thì cái gì đến sẽ phải đến, nhiều ng­ười đã cầu mong đàng nào cũng một lần, có bắt thì bắt sớm đi cho rồi, đầu óc sẽ khỏi phải chập chờn sống trong tình cảnh lo âu th­ường trực.

Đó là lý do mà trong suốt 5 năm trời sống dư­ới chế độ C.S. tôi không hoàn tất được một bản  thảo nào, dù chỉ là một truyện ngắn. Trong khi đó, bên ngòai xã hội với tất cả những đổi thay đột ngột và phũ phàng của nó, ng­ười làm văn nghệ có bịết bao nhiêu là đề tài để sáng tác. Thậm chí trong vài năm đầu sau 30 tháng 4 ,1975, những anh em chư­a bị bắt giữ, khi gặp nhau chỉ biết hỏi thăm về tình trạng gia đình của nhau một cách e dè. Trừ phi đã thân thiết, tin cậy nhau lắm thì mới dám bầy tỏ cho nhau về những nỗi niềm khao khát xây dựng một tác phẩm viết về xă hội mới.  Có thể nói, ai cũng mơ ­ước sẽ có một ngày được cầm bút trở lại để nói lên tất cả những tâm tư của mình, nhưng hầu như­ ai cũng còn kiêng dè trong việc viết lách. Không phải vì không có một chỗ kín đáo để ngồi viết mà vì sợ những cuộc khám xét bất thần ụp đến, nếu đốt không kịp bản thảo thì chắc chắn sẽ lãnh những hậu quả vô cùng nặng nề, không chỉ riêng cho mình mà cả vợ con, gia đình đều bị vạ lây nữa.

 Rồi thì thời gian cũng trôi qua, những dữ kiện dầy đặc của đời sống cứ một ngày một chồng chất thêm lên, xô lấn lên nhau, khỏa lấp lẫn nhau, và tôi chợt phát giác ra rằng với trí nhớ ngày càng kém cỏi của mình, tôi không thể ghi gói được hết những biến cố, những trư­ờng hợp, những hoàn cảnh rất cần thiết dùng làm chất liệu cho tác phẩm, nếu không kịp thời ghi chép lại. Như­ vậy dù muốn dù không, tôi vẫn phải cầm bút trở lại không phải để viết một tác phẩm nhưng là để ghi gói những dữ kiện. Tôi ngụy trang cuốn ghi chép tài liệu ấy bằng một cuốn tập soạn bài giáo khoa môn Vật Lý cho học sinh các lớp của ngôi trường mà tôi đang dạy. Tôi chăm chỉ làm công việc ấy mỗi ngày. Có những biến cố tôi ghi lại hàng trang giấy. Có những dữ kiện tôi chỉ viết vắn tắt vài hàng. Lại có những chi tiết mang một nội dung liên hệ đến vấn đề an ninh sinh tử cúa những người khác thì tôi chỉ ghi bằng những ký hiệu riêng. Những công việc này chỉ kéo dài được vài tháng thì vụ đánh t­ư sản bùng nở ra ở Sài Gòn với tất cả những chiến dịch khủng bố qui mô của C.S. Toàn dân Sài Gòn lại sống trong những ngày cực kỳ ngộp thở. Hầu hết những người buôn bán có máu mặt đều bị những toán thanh niên đóng chốt ngay trong nhà và ở lì vài ba, bốn ngày liền. Nội bất xuất, ngoại bất nhập để các toán công tác thi hành nhiệm vụ khám xét, đào bới, và kiểm kê toàn bộ tài sản. Nhiều gia đình tuy không thuộc diện bị kiểm kê nhưng vẫn bị các toán thanh niên ập vào nhà, chỉ giản dị với lý do : "tình nghi chứa chấp đồ tẩu tán tài sản của giới thư­ơng nghiệp tư­ bản, t­ư doanh ". Anh chị em văn nghệ sĩ cũng lại phải đôn đáo tẩu tán sách vở của mình nếu còn cất giữ và các cuộc khám xét lại có thể ùa đến bất chợt, chẳng nhắm vào một đối t­ượng nào duy nhất mà có thể là bất cứ nhà ai.

                                                          (còn tiếp )

HẺM BUÔN CHUYỆN ( KỲ 102 ) : Nói chó không nghe !

                                  

Còn cả tiếng nữa trận banh Arsenal - VN mới khởi cuộc mà quán đã đủ mặt. Do cô vợ trẻ đã  theo Hội Cổ động viên nên ông đại tá hưu cũng rời màn hình khổ lớn có K+ tới quán hò hét cùng bà con cho khí thế . Vui nhất cô Phượng cave, cười nói ríu rít khiến thằng Bảy xe ôm tò mò :

“ Ủa , sao hôm nay chị Phượng vui dữ vậy cà ?”

Cô Phượng cave dẩu mỏ không trả lời, gã K‎y Quèn đỡ lời :

“ Thì sắp coi trận cầu  trăm tỷ ai không vui …”

Tivi bắt đầu chiếu sân Mỹ Đình dầy đặc người. Từ lúc này mặc mọi người cười nói ào ào, cô Phượng cave cứ dán chặt mắt vào màn hình làm thàng Bảy xe ôm lại thắc mắc  :

“ Chưa đá mà chị Phượng đã bị hút hồn dữ vậy ?”

Cô Phượng cave bực dọc :

“ Kệ tao..ai muốn coi gì coi…”

Thằng Bảy xe ôm cười ré :

“ À phải rồi, chị Phượng tìm ông bồ Hànội ngồi trên khán đài danh dự chứ gì  ?”

Cô Phượng cave trề môi :

“ Đoán vậy cũng đòi đoán…”

Lúc này cầu thủ Arsenal vào sân, anh nào anh ấy cao to, trắng trẻo, đẹp trai cô Phượng trợn mắt đến rách cả khóe làm thằng Bảy xe ôm cười ha hả :

“ Hiểu rồi…hiểu rồi…hóa ra chị Phượng ngắm mấy anh Asenal mắt xanh mũi lõ…”

Cô Phượng cave ngu‎yt dài :

“  Bô trai thế kia ai mà không ngắm !”

Mọi người bò ra cười . Còi khai cuộc nổi lên, đội VN cứ chạy nhắng, trong khi Arsenal như vừa đá vừa giỡn. Mới hơn 30 phút đội VN đã xơi 3 trứng , bất chợt gã Ky Quèn đứng dậy đi tới gần màn hình  chắp tay vái lia lịa :

“ Con cắn rơm cắn cỏ lậy trời lậy Phật đại từ đại bi “vọp bẻ” hết mấy thằng Arsenal què lê què liệt cho đội VN thắng một quả lấy thành tích “ lập công dâng đảng”…”

Gã Ky Quèn vừa khấn xong, thằng Bảy xe ôm đã nhảy lên la toáng :

“ Vào rồi…vào rồi…”

Cô Phượng cave cau mày :

“ Đã vào đâu  mà mày la ầm lên thế thằng xe ôm kia…”

Thằng Bảy xe ôm vỗ tay :

“ Tôi có nói đội VN đâu, tôi nói đội Petrolimex…”

Cô Phượng cave cáu kỉnh :

“ Đội Petrolimex là đội quỷ gì …”

Thằng Bảy xe ôm cười cùng cục :

“ Là đội xăng dầu chứ đội gì, nhân lúc người dân sơ hở mải coi đá banh , cầu thủ RON 92 phối hợp ăn ý với đồng đội RON 95 tăng tốc tung cú sút bất ngờ vào túi tiền người tiêu dùng , xăng mới tăng giá lên trên 25 ngàn/lít kìa…”

Ông Tư Gà nướng la lên :

“ Ủa sao báo hôm qua mới đăng chữ lớn “ Tạm thời giữ nguyên giá xăng dầu”, hôm nay đã tăng rồi. Sao nói láo dữ vậy ?”

Gã Ky‎ Quèn cười hề hề :

“ Nói vậy nhằm nhò gì ? Cha Nguyễn Đức Thắng - Vụ trưởng Vụ Thống kê giá còn nói đợt tăng giá xăng này không ảnh hưởng tới túi tiền người dân …he he…”

Chị Gái hủ tíu bức xúc :

“ Chèn ôi…nói vậy mà nghe được à ?”

Thằng Bảy xe ôm cười hô hố :

“ Nói vậy vẫn thua ông Thanh tra. Vừa rồi ổng tổng kết Bộ tài nguyên môi trường và Bộ nội vụ không có tham ô, tham nhũng…”

Cô Phượng cave vọt miệng chửi :

“ Con mẹ nó…thằng tài nguyên môi trường chuyên bán đất, thằng nội vụ chuyên bán chức . Nói tụi nó không tham ô , tham nhũng chó không nghe được…”

Ông đại tá hưu đập bàn quát :

“ Con Phượng cave láo, mày dám bảo lãnh đạo nói chó không nghe được…”

Cô Phượng cave cười ngỏn nghẻn :

“ Í chết quên, chó không nghe được, chỉ có chú Ba đại tá hưu nghe được…”

Cả quán lăn ra cười đúng vào lúc VN ăn 7 trứng.

21-7-2013

nhà văn NHẬT TIẾN : NHẤT LINH năm tháng cuối đời (kỳ 2 )

                                                  (tiếp theo)

Trở lại sinh hoạt của Bút Việt, vào khoảng đầu năm 1959 sau khi tôi đã cho in tác phẩm đầu tay Những Người Áo Trắng do nhà xuất bản Huyền Trân ấn hành thì nhà văn Nhất Linh đã giới thiệu tôi gia nhập Hội. Vào thời gian đó thì danh xưng không còn là Nhóm nữa mà trở thành Hội, Hội Bút Việt, mà công việc tổ chức đã vào quy củ, như có trụ sở riêng, có con dấu riêng, có nhân viên thường trực được trả lương để trông nom trụ sở, hồ sơ, giấy tờ. Việc quản trị mọi thứ được giao cho ông Tổng thư ký Phạm Việt Tuyền khi ấy  đang là Chủ nhiệm nhật báo Tự Do.

Theo nhà báo Nguyễn Hoạt  trong bài “Hoài Niệm Nguyễn Tường Tam” in trên báo Văn số 156, ra ngày 15-6-1970 tại Sài Gòn thì trụ sở đầu tiên của  Hội Bút Việt là ở đường Phan đình Phùng, nhưng khi tôi gia nhập thì Hội đã dọn về số 39 đường Cô Bắc Sài Gòn. Đây là một con phố hẹp, tọa lạc ở ngay khu Chợ Cầu Ông Lãnh, đi khỏi Chợ, tới đường Đề Thám thì có lối rẽ vào.

Căn phố này có 2 tầng, tầng dưới dành cho gia đình ông Nguyễn văn Hinh, là  thư ký của Hội cư ngụ. Vị thư ký này không thuộc giới nhà văn, chỉ là thư ký hành chánh, nhưng cũng đã gắn bó với công việc của Hội bền bỉ cho tới tháng 4 -1975 (tôi đã có dịp nhắc tới công lao của vị này trong một bài viết năm 2009 nói về Trung Tâm Văn Bút)

Tầng trên của trụ sở Văn Bút chỉ kê vỏn vẹn có một cái bàn dài để hội họp, bên vách tường có một tủ kính đựng sách báo và hồ sơ.

Vào thời gian này, việc gia nhập Hội cũng rất giản dị. Tôi cứ y hẹn tới tham dự một kỳ họp của Ban Thường Vụ và được các vị hiện diện hôm đó bắt tay chào mừng. Thế là xong! Tôi đã trở thành một Hội viên của Văn Bút ! Dù vậy, sau buổi họp thì tôi cũng phải điền vào một cái đơn xin nhập Hội, trong kê khai đầy đủ tên, họ, địa chỉ, năm sinh, nơi sinh, bút hiệu, các báo đã từng cộng tác và tác phẩm đã xuất bản.

Theo đúng chủ trương nhận mình là “Một cây cầu vòng nối hai chân trời”, Hội Bút Việt rất chú trọng đến công việc dịch thuật, nhất là việc dịch một số truyện ngắn của các nhà văn VN ra Anh và Pháp ngữ. Truyện dịch xong thì đăng trong tập Kỷ Yếu của Hội. Cũng có vài truyện được gửi đi dự Giải Truyện Ngắn của các nhà văn trong khu vực Á Châu và Thái Bình Dương (Pacific Rim). Hai tác giả VN có tác phẩm được gửi đi dự giải mà tôi còn nhớ là nhà văn Bình Nguyên Lộc ( Ba Con Cáo) và nhà văn Linh Bảo (dường như là Tầu Ngựa Cũ). Về dịch giả thì phải kể tới hai người vẫn tham gia việc phiên dịch bền bỉ cho tới năm 1975. Đó là luật sư Nghiêm Xuân Việt, người chuyên dịch ra Pháp ngữ và dịch giả Lê văn Hoàn chuyên dịch ra Anh ngữ.

Hội Bút Việt cũng tổ chức nhiều buổi nói chuyện về Văn học-Nghệ thuật thí dụ trong năm 1958 có vài buổi như Ông Vũ Huy Chấn, trong ban Chèo Cổ Đào Duy Từ thuyết trình về Chèo Cổ, nhà báo Phạm Việt Tuyền nói về  “Vấn đề nghiên cứu Văn Hóa Á Châu với ý thức hệ Dân tộc”, nhà thơ Vũ Hoàng Chương nói về  “Giấc mộng giải thoát của Thi nhân” . Khi Hội chưa có trụ sở riêng khang trang thì các buổi nói thường được tổ chức tại Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ hay Hội trường của Đại Học Văn Khoa, còn những năm về sau thì các buổi nói chuyện hàng tháng được tổ chức tại trụ sở của Hội ở số 107 Đoàn thị Điểm Sài Gòn. 

Hội Bút Việt về sau đổi danh xưng thành Trung Tâm Văn Bút Việt Nam kể từ nhiệm kỳ Chủ tịch là thi sĩ Vũ Hoàng Chương kế nhiệm nhà văn Đỗ Đức Thu, và Chủ tịch sau cùng là LM Thanh Lãng. Trong những nhiệm kỳ sau này, ban Thường Vụ tăng cường thêm nhân sự, bao gồm Chủ tịch, 2 Phó Chủ tịch, Tổng thư ký và một số Ủy viên như Dịch thuật (Anh, Pháp ngữ), Xuất bản (nguyệt san Tin Sách). Riêng các chức vụ Chủ tịch, Phó Chủ Tịch và Tổng Thư ký thì đều phải thông qua một cuộc bầu phiếu tại Đại Hội Văn Bút được tổ chức cứ 2 năm một lần. Những văn hữu ở xa có thể gửi giấy ủy quyền để tham dự bầu cử. Chương trình hoạt động của Văn Bút do đó ngày càng phong phú với sự tham gia đông đảo của nhiều văn nghệ sĩ trong các hoạt động.

Có thể kể như Hội mở Câu Lạc Bộ Văn Nghệ Sĩ để các nhà văn, nhà thơ, nhà báo lui tới gặp gỡ nhau bàn chuyện văn nghệ riêng tư; rồi tổ chức các buổi nói chuyện hàng tháng, ra tờ nguyệt san Tin Sách chỉ chuyên loan những tin tức về sách hay các bài phê bình sách, các bài nói chuyện trong tháng. Văn Bút còn lập Giải Văn Chương hằng năm, như năm đầu (1970)  dành cho thể Thi Ca (hai nhà thơ Tường Linh với Sầu Tuổi Đá và Hoàng Lộc với Trái Tim Còn Lại chiếm giải đồng hạng), qua năm sau, thể loại Biên Khảo, tác giả Lê Hương với cuốn Lịch Sử Người Việt tại Kampuchea từ năm 1853 đến 1970 đoạt giải, rồi những năm kế tiếp có thể loại Truyện Ngắn (nhà văn Minh Quân đoạt giải với truyện ngắn Những Ngày Cạn Sữa), thể Truyện Dài (nhà văn Nguyễn Mộng Giác đoạt giải với truyện dài Bóng Thuyền Say). Cho đến năm 1975 dự tính trao giải cho thể loại Kịch thì biến cố 30-4 xẩy đến, Hội đã phải hoàn toàn ngưng hoạt động.

 Ngoài ra, Văn Bút còn đề cử Hội viên ứng cử vào Hội đồng Văn Hóa Giáo Dục, một tổ chức cấp Quốc Gia, theo quy chế Hiến Định. Nhiệm kỳ nào của Hội Đồng cũng có thành viên Văn Bút. Như nhiệm kỳ I (1972-1974) có LM Thanh Lãng, nhiệm kỳ II (1974-1976) có Nhật Tiến, cả hai đều đắc cử nhân danh đại diện cho Trung Tâm Văn Bút VN.

  

 

Trong khuôn khổ bài viết chỉ nói về Nhất Linh nhân dịp triển lãm và hội thoại về hai tờ báo Phong Hóa và Ngày Nay, tôi xin tạm chấm dứt phần nhắc tới Hội Bút Việt và xin bước qua phần Giai Phẩm Văn Hóa Ngày Nay do Nhất Linh chủ trương.

                                   (còn tiếp)

                                                    

                                                    *******