(tiếp theo)
Khách văn không chịu nổi các dích
dắc của những trò chơi chữ, các lắt léo nhằng nhịt của liên văn bản, các ma
trận của dụng điển, giai thoại thì không hiểu nổi và dĩ nhiên không cười nổi
cùng Đỗ Quyên. Nhảy cóc. Bỏ cuộc. Là hai loại khách dễ gặp trong phòng văn này.
Xin phép thầy Hoàng Ngọc Hiên cho em nhại lời chúc quen thuộc trước một tác giả
khó là Nguyễn Huy Thiếp hai thập niên cuối thế kỷ trước: Mỵ Châu không chúc
Thiết Ngôn thuận buồm xuôi gió!
+ “Khủng
khiếp, khủng khiếp và khủng khiếp! Tám nỗi sợ đó sẽ tiêu diệt những độc giả
lười biếng. Siêu độc giả như Thiết Ngôn cũng chưa chắc sống sót. Nhưng nếu cần
nhận xét ngắn gọn về mỗi truyện thì sao?”
- “Biết sẽ bị hỏi vậy, em đã đòi Quyên chuyển cho
‘còm’ của các bạn văn và vẫn đợi nhiều ‘còm’ nữa chỉ ra những gì chưa đạt. Đây, chàng
xem…
Độc giả Y., trang mạng V.C.H.
(Tây Nguyên):
Chuyện hay, đậm tính thời sự. Có lẽ do được viết bởi một
hình thức cách tân khá lạ lẫm với thói quen đọc của người Việt, nên không dễ
tiếp nhận nếu không có tính... kiên trì. Hì hì... Mới đọc cứ ngỡ đây là truyện
của các tác giả do bức bối với ‘thời tiết xã hội’ nhưng e dè ‘cơn mưa chính trị’
dội xuống đầu, do vậy thường viết theo lối lấy chuyện xưa hoặc bên Morocco
Congo gì đó làm nền cho chuyện nay. Đọc vào thấy thực ra tác giả viết lộ liễu,
không kiêng dè gì cả; chẳng qua như một thủ pháp tung tẩy nhằm lật mặt mọi bề
hiện thực.’ (Truyện 1)
Ban biên tập trang mạng BoVN (Hà
Thành):
‘Tác giả đặt chúng tôi vào một thế khó khi gửi đến BoVN -
là nơi không đăng truyện bao giờ - một truyện ngắn trào lộng nhằm giễu nhại
những nhân vật và những vấn đề thời sự hiện nay. Đọc truyện ngắn khí dài này
thú thực muốn đăng lắm, hiềm rằng quy chế của BoVN. rất chặt nên khó lòng phá
lệ. Vì vậy xin gợi ý một giải pháp khả thủ để tác giả suy nghĩ: chúng tôi sẽ
chuyển truyện ngắn này sang trang Việt Văn có được không.’ (Truyện 1)
Thi sĩ N. Đ. T. (Vancouver):
‘Truyện 1 đầy tính phúng dụ và tính văn học nhân chứng. Bất
ngờ! Bất ngờ! Bất ngờ! Mạch đi của Truyện 2 OK lắm và có phần sắc sảo hơn Truyện
1. Phần lời đề tặng mở đầu hình như hơi dài. Có lẽ không nên viết bóng gió ẩn
dụ nhiều quá. Đã nhận ra một số vấn đề khác, sẽ nói sau.’
Văn sĩ N.T.H.
(Bình Định):
‘Truyện 1 gọi là tiểu thuyết cũng được, tiểu luận cũng được,
hay là một văn bản lịch sử được văn chương hóa cũng được. Một sự ‘tân hóa’ thật
thú vị. Tất nhiên phải chú hết tâm để đọc mới thấy được những kết hợp nhuần
nhuyễn của người viết. Một câu chuyện
thế sự, một câu chuyện lịch sử, đọc xong cứ thấy ngậm ngùi và căm phẫn. Một ước mơ như một
bi kịch: chẳng bao giờ có chuyện đó đâu, chuyện di dời tổ quốc. Ở Truyện 2 thì là một viễn mơ khoa học, nhưng biết đâu… Biết đâu
lại là một khơi gợi cho khoa học mai sau.”
Văn sĩ Đ. T. (Hà Thành):
‘Truyện 1 và 2 của bác kinh dị đấy! Nhưng cần ‘thâm hiểm’
hơn. Sơ phê thế đã. À, muốn viết cái này hay thì phải viết nhanh, nhịn ăn nhịn
uống, phọt c. ra quần không hề biết, thì sẽ đắc chính quả. Chỉ mới xem tiếp
được một số hồi của Truyện 3, đã thấy tất cả như một siêu từ điển: Trung-Việt
Việt-Trung mâu thuẫn từ điển, hay Trung-Việt Việt-Trung trắng đen từ điển.’
Thi sĩ M. V. P. (Hải Phòng):
‘Truyện 2 viết theo lối liên văn bản, hậu
hiện đại. Cách nhại truyện chương hồi của Tàu, ngả giọng Tàu giả cầy rất giỏi.
Truyện vừa có tính giải trí vừa đánh trúng huyệt Tầu.’
Ký giả P.P.L. (Toronto
‘Em thích kiểu viết này, rất mới; mang sắc thái ‘tân cổ
giao duyên’ và upside down (đảo nghịch). Nội dung không mới với người Việt ở Canada
‘Em vẫn thích kiểu
viết này của chị và tin sẽ có rất nhiều người thích cùng. Tác dụng chống Tàu
vẫn giữ nguyên giá trị như Truyện 1 và như chị
muốn. Ngạc nhiên trước ý tưởng
táo bạo! Phải đọc đi đọc lại vài ba lần, mỗi lần cách nhau ít nhất 10 tiếng, em
mới dám trả lời. Lạ, hay và sâu sắc - đó là những gì em cảm thấy. Truyện
2 hơn Truyện 1 cả về
ý tưởng lẫn bút pháp chị ạ.’
- “Sẽ lĩnh ý của các ‘còm’. Giờ ta nói về Đặc công trứng trong truyện Chuyện cái mũi khoan và bom dị bào?”
+ “Vẫn cái giọng ra lệnh, ghét
Chủ tịch Hội quá! Này nói riêng anh. Không phải em hờn ghen chị ấy đâu, nhưng
cũng thấy dù là sáng tác theo kiểu khoa học hoang tưởng thì cung cách viết văn
dựng chuyện về vũ khí dị bào với các
Đặc công trứng sẽ chịu rủi ro về mặt nhân bản, khi tác giả đã dùng thân
thể con người làm phương tiện hủy diệt nhân loại. Vậy ra nhà văn đã viết trái
với chủ trương của nhà nước ư? Anh thấy đấy, hôm 20 tháng Năm vừa rồi, Ngoại
trưởng Phạm Bình Sinh tuyên bố Đại Việt chúng em đã tham dự vào sáng kiến chống
phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (proliferation security initiative) mà trước
đó chính nước chúng em cùng nước Trung các anh vẫn khước từ. Một tiến bộ lớn
của Đại Việt về lợi ích chiến lược ở khu vực và toàn cầu theo hướng Hoa Kỳ tán
đồng. Chắc chị Quyên lãng quên. Nhà văn là thư ký của thời đại kia mà.
Không
ít đoạn trong những trao đổi trên được viết giữa các cú làm tình động đất cùng
cuộc rượu ngất trời giữa Thiết Ngôn và người tình nam lý tưởng Trương Du. Những
khi chủ nhân của bàn phím mê mị là thời cơ xọc vào của bàn tay lông lá từ Cục
Tình báo Hoa Nam.
3.7
- “Mấy hôm trước Mỵ Châu còn so sánh ảnh
hưởng thời cuộc của truyện Đỗ Quyên với thơ ca gì đó của một thi sĩ tên Tú…”
+ “Đàn ông Trung nhớ dai thế! Anh hết mệt
chưa? Đừng thức khuya quá mà xấu giai. Ừ thì là Hồn Phàm, trường ca của Nguyễn
Đinh Tú, nick trên mạng là Cậu Tú. Cuốn Hồn Phàm sắp là tác phẩm văn học đầu
tiên mô tả trực diện và vỗ mặt không chỉ cuộc chiến tranh xâm lược Biên giới
Trung-Việt 1979, mà cả hai trận cưỡng chiếm Hoàng Sa 1974 và Gạc Ma 1988. Trực
diện: sự kiện, chiến sự của ba cuộc chiến. Vỗ mặt: tên tuổi, địa danh thật,
không nói bóng nói trại. Đúng là văn học có chức năng dự báo. Anh nghe này: Sách
thơ của cậu thiếu tá Cảnh sát biển chưa hề xung trận lại trùng với tinh thần
của một kiến nghị do 20 cựu sĩ quan từ trung tướng đến đại tá quân đội, công an
vừa gửi các vị lãnh đạo nhà nước và chính phủ, làm nức lòng dân tình trong các
ngày qua:
‘Việc cố tình phớt lờ cuộc chiến
tranh bảo vệ biên giới phía Bắc 1979 và mấy trận chiến bảo vệ biển đảo không
chỉ phủ nhận lịch sử, xúc phạm đồng bào và chiến sĩ đã hy sinh xương máu vì Tổ
quốc, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới tinh thần và quyết tâm chiến đấu của
Lực lượng vũ trang. Đó là sai lầm không được phép tái phạm.’
Đàn bà như em thích nhất câu cuối, hôm qua
vừa đọc tới thì mắt nhòa lệ lúc nào không hay. Tướng thế mới xứng danh tướng
Đại Việt chứ! Tổ quốc Trung nhà anh tha hồ mà chết với chúng em. Cậu Tú, thiếu
tá Cảnh sát biển độc thân lênh đênh nhưng tham vọng và bút pháp văn chương đã
nhà nghề ngang ngửa văn sĩ chuyên nghiệp sống trên cạn như chúng em. Đẹp trai
kinh hồn! Nguyễn tiên sinh thời trẻ cũng không bì được nữa là Thiết Ngôn tiên
sinh thời nay. May, con Nghé Ọ đi du học chứ ở nhà là khổ với ‘cậu’.
Cứ theo Mỵ Châu thì ý nghĩa ‘thơ đại dương’
của Hồn Phàm có thể tương đương với phong cách ‘thơ quảng trường’ trong trường
ca Quay Trái của Maia. Sách đang còn
trong nhà in của Hội em, anh ạ. Sắp ra lò. Nhiều người đoán nó có thể tạo chấn
động hơn hai truyện của bà Quyên. À anh có nghe tin đồn hãng phim nào đó lớn
lắm ở Bắc Mỹ tính mua bản quyền hai truyện đó không? Quả này thì nước Trung các
anh mất mặt! Sách của Tú, anh biết không, em chạy giấy phép muốn đứt hơi. Khổ
cho dân viết lách nhà em! Có còn ‘nhạy cảm’ e ấp nữa đâu cơ chứ. Sau giàn khoan
981, mọi sự già dơ tô hô ra cả như gái thập thành rồi.”
- “Mỵ Châu hẳn theo dõi kỹ các nhận xét về
Hồn Phàm từ khi nó đăng rải rác trên
mạng?”
+ “Tất nhiên! Nhưng dạo đó ít lắm ai dám động
vào ‘nhạy cảm’. ‘Mùa thu nay khác rồi’, nên sách chưa in mà tác giả đã có ngay
9 bài mới toanh phê bình, giới thiệu, tựa, bạt... Em bảo: ‘Đưa hết đây chị mày
tống hết vào Phụ lục. Tội vạ đâu chị chịu, mày đi tù!’. Làm sách già đời, ngán
gì! Ở bên ấy anh chắc đã biết tên tuổi Tổng biên tập Phạm Sỹ Sau với câu ‘Thà
hy sinh chứ nhất định không chịu chết trên bàn kiểm duyệt!’ Tú bảo: ‘Ôkie thằng
em chỉ biết nghe bà chị. Dịp may. Mai kia nhỡ các bố ấy lại ‘treo cờ đỏ bỏ cờ
xanh’.’
Tạm gửi anh coi trước vài thu hoạch của riêng
em, lọc từ Phụ lục:
‘Với Hồn Phàm, thi sĩ Nguyễn
Đinh Tú đã thực thi một ván bài lật ngửa của dân Việt với người láng giềng
phương Bắc đúng lúc có sự kiện giàn khoan HD-981. Vô giá, chúng ta lấy lại
tiếng nói dân tộc, tròn vành rõ chữ, đúng âm hưởng. Cũng với Hồn Phàm, lần đầu
tiên trong văn học Việt hiện đại đã xuất hiện đàng hoàng một cuốn sách viết
trực tiếp về các cuộc chiến đẫm máu bảo vệ lãnh thổ, lãnh hải; đã xuất hiện kiêu
hãnh bởi một nhà xuất bản đàng hoàng trong nước’. (Phê bình gia Nguyễn Quan
Thiều)
‘Nguyễn Đinh Tú đã thành quả khi
xử lý bằng thơ các chất liệu chiến tranh. Hồn Phàm là lời cảnh tỉnh với các tác
giả viết tiếng Việt: không được phép quên quá khứ đau thương của dân tộc, nhất
là khi quá khứ đó chỉ cách hiện tại ‘vài ba bước sau lưng’. Tôi đánh giá cực
cao tác giả khi cậu ta nhanh nhạy chọn hình thức trường ca, dũng cảm ở đề tài
Trung-Việt và tài hoa ở thi pháp nghệ thuật.’ (Nhà mỹ học Nguyễn Thị Thông Thái)
‘Một thách đố về lối viết trường
ca; sử thi mà hiện đại, tự sự khốc liệt mà đau đáu trữ tình. Tính trường
ca được thể hiện hài hòa: Qua thể tài mang
tinh thần không chỉ của từng cá thể hay giữa các cá thể, mà thuộc về giá trị
chung của dân tộc và nhân loại trong một chủ đề nhân văn có ý nghĩa xã hội rộng
lớn. Qua cốt truyện có có không không. Qua chất liệu hiện thực về trạng thái
nhân thế lẫn trạng thái sử thi. Qua cảm
xúc đã chấn động lại mềm mại. Qua giọng
điệu như cuộc tình tay ba của hùng ca, bi ai và hài ca. Qua tư duy mạnh nhanh với chủ đích lôi
cuốn trong thái độ chủ quan. Qua cấu
trúc và thủ pháp sử dụng hình thức kỹ thuật của trường ca chuẩn tắc
(chương, khúc) và phi chuẩn tắc (đa ngữ điệu, cạnh tranh các mặt đối lập).
Chúng tôi đang nói về cái gì đấy ạ? Thưa, Hồn Phàm của Nguyễn Đinh Tú, nhà xuất bản Người Hà Thành sẽ ra lò quý III
năm nay!’ (Giáo sư Cao Giá và
Nhà lý luận Phạm Ngân Xuyên)
‘Tôi bật cười khi đọc tập trường
ca của Cậu Tú. Cuốn sách nói tới vấn đề và sự kiện mà người Việt hiện nay ai
cũng biết nhưng không ai nói.’ (Nhà
thơ - Họa sĩ Phan Huyền Thu)
Và đây là lời của chính tác giả Nguyễn
Đinh Tú:
‘Tôi cho nhân vật Hồn Phàm phải
lên cõi niết bàn để giải phẫu chuyển đổi giới tính: đó là hình thức và cũng là
nội dung của câu chuyện thơ. Để kể về Chiến tranh Biên giới 1979, về hai cuộc Hải
chiến 1974 và 1988: đó là chất liệu của trường ca.
Theo Giáo sư Lê Ngọc Trà, ông
Hegel là người đầu tiên tìm hiểu rất hệ thống cặp phạm trù nội dung và hình
thức để rồi kết luận:
Nội dung không phải là không có
hình thức, trái lại, nó không chỉ có hình thức ở bên trong mà còn có hình thức
như cái gì ở bên ngoài nó.
Do đó sự chuyển hóa qua lại của
cái này thành cái kia, khiến nội dung không gì khác hơn là sự chuyển hóa của
hình thức thành nội dung, và hình thức không gì khác hơn là sự chuyển hóa của
nội dung thành hình thức.
Sự chuyển
hóa này là mối quan hệ tuyệt đối giữa nội dung và hình thức.
Vì thế, một tác phẩm nghệ thuật
thiếu hình thức thích đáng thì không thể được gọi là tác phẩm nghệ thuật.
Thừa thắng theo ông Hegel, ông
Bakhtin đã xông lên với nhận định sắc hơn:
Hình thức nghệ thuật là hình
thức của nội dung; Hình thức như là hình thức của nội dung và nội dung như là
nội dung của hình thức.
Đặc biệt, với Bakhtin, chất liệu
không phải là hình thức; chất liệu muốn trở thành hình thức phải được tổ chức
lại trong một kết cấu; những hình thức kết cấu này được quy định bởi những hình
thức kiến tạo là hình thức tồn tại của bản thân nội dung cái nhìn nghệ thuật
hay nhãn quan thẩm mỹ.
Thôi quên đi các ông Hegel ông
Bakhtin lằng nhằng rách việc. Tôi muốn nói nhanh cho sớm chợ. Thông điệp của
trường ca Hồn Phàm là: dù ở biên giới Cao Bằng, Lạng Sơn hay ngoài biển đảo Gạc
Ma thì câu chuyện chiến tranh Trung-Việt đã thành ẩn ức không dễ bày tỏ.
Cái đau cái nhục có cả máu và
nước mắt mà không được nói ra. Phải chăng đó là một Việt tính, một bản sắc? Hay
chỉ là tâm thức của một thời đại?’
(Trả lời phỏng vấn báo Văn
Chương Trẻ).
‘Thời gian qua nhiều người hỏi
nhà cháu Hồn Phàm có cái gì giấu trong đó mà báo chí nhòm ngó lắm thế. Bài tin
đùng đùng, lời đồn đoàng đoàng cứ như thời anh Kim Đồng lên chiến khu. Các bạn
nhà báo nhà đài mách hỏi nhau: ‘Sách vẫn còn bị gác ở trên bàn Tổng biên tập
đấy?’; ‘Trường ca về chiến tranh biên giới phía Bắc à? Đã đọc chưa? Liệu có gì
không?’; ‘Sao không? Còn dám mô tả hải chiến của ‘ngụy” nữa cơ đấy!’; ‘Thôi bảo
bên truyền hình không nên đưa tin khi sách phát hành nhé, phiền phức lắm’. Ô
hay, các bác các thím sợ Hồn Phàm của nhà cháu đến thế à? Nhà cháu tự ngoái sái cổ nhìn lại hành trình
sáng tác 15 năm qua thấy mình tương tác ngon lành cành đào với bạn đọc nên chả cần
phải gây sốt bằng chiêu trò này nọ. Nhà văn viết khi có sự trống vắng trong nội
tâm của mình và của bạn đọc. Nhà cháu viết về các cuộc chiến tranh bị vắng bóng
trên văn đàn. Năm ngoái nhà cháu cho ra tập truyện ngắn Hoang Tình, viết về
biên giới Tây Nam
hồi 1977-1978 mà cứ phải ẩn dụ hoán dụ đánh hỏa mù lung tung cả lên mới xin được
giấy phép khống đấy. Năm nay, bám càng cái giàn khoan HD-981 Hồn Phàm thừa cơ xốc
tới đàng hoàng hơn. Báo cáo hết ạ!’
(Trích Facebook Cậu Tú)
+ “Anh mới nghe nói tuần báo Văn Chương vừa ra mắt tuyển tập
truyện và thơ mang tên Mặt Biển? Và cả vở kịch Họ Và Mình của đại tá - kịch
tác gia Nguyễn Lập Phương đang tập vở tại Nhà hát kịch nói Quân đội?”
- “Sao anh ma xó thế? Sau vụ giàn khoan, chắc dịch giả Thiết
Ngôn thành ký giả Thiết Ngôn mất thôi! Cũng tốt, bang giao văn chương
Trung-Việt được nhờ.
(còn
nữa)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét