ĐI VỀ NƠI HOANG DÃ - Tiểu thuyết NHẬT TUẤN - KỲ 10

Mười.

Trong tai tôi còn ứ đầy lời lẽ ông toán trưởng bỗng một tiếng súng khô, ngắn, nổ vang trên đỉnh núi. Thằng học giả tụt trên võng xuống, gọi:

“Thằng cấp dưỡng nó bắn đấy, chắc trúng con gì rồi.”

Nó rủ tôi đốt bếp đặt nồi nước chờ hai thằng kia khiêng thịt về, vì lúc kéo thằng cấp dưỡng đi săn, thằng hộ pháp dặn hễ nghe tiếng súng là ăn chắc, ở nhà cứ chuẩn bị. Tôi ngồi nhìn thằng học giả loay hoay thổi lửa cho nước chóng sôi, không nhịn được cười:

“Tao ngờ không khéo hai đứa nó cho mày ăn thịt hươu.”

“Trên cao này làm gì có thứ đó”

“Không có sao nó vừa bắn đấy. Lạy trời nó vác về con cày hương tao nấu cho ăn thì đến lúc chết, thịt chúng mày vẫn còn thơm. Nhưng cái loại này hiếm lắm, tuyệt chủng mất rồi, trên cao thường có sóc bay, cầu trời bắn được một con nấu cháo cũng sướng”.

Nó chọc chọc cành củi cho ngọn lửa bừng to, lầm bầm câu gì đó rồi thở dài: “vùng núi đá này không có sóc bay đâu. Thôi, tao cầu lấy một con thỏ vậy, đúng rồi, thỏ được nhiều món lắm, thỏ rô ti, thỏ xi vê...”

Rồi nó kể tôi nghe cái chuồng thỏ ngày xưa của nhà nó nuôi được cả vài chục. Cái giông đó dễ nuôi, mắn đẻ, ăn thịt xong lại có được bộ lông, mà ngày xưa nhà tao đâu có thèm ăn thịt thỏ, cái đó nhiều quá, phát chán, nên chỉ dành cho đầy tớ trong nhà. Ngày xưa, nhà tao có năm đứa tất cả: một thằng nhỏ sai vặt, một con sen, một u già, một mụ bếp và một thằng lái xe thuyên đưa mẹ tao đi lễ chùa và đưa đón tao đi học. Trời ơi, sao cái thời đó sướng thế, lúc nào một bên túi cũng có cả xấp tiền lên, túi bên kia để rặt tiền lẻ, muốn tiêu gì thì tiêu, muốn ăn gì cứ việc gọi, vậy còn thèm khát gì nữa đâu, ở nhà chả bao giờ thiếu cái gì. Trong tủ rượu lúc nào cũng có whisky, rhum, cinzano, cointreau, vang, sâm banh... Mơ frigidaire ra là có sẵn thịt nguội? giăm bông, ba tê, phó mát, thôi thì đủ thứ thượng hạng cả thôi. Thời dó tao sướng quá mà không biết mình sướng, vẫn cảm thấy đời là bể khổ mới chết chứ. Mẹ tao cứ than phiền:

“Sao lúc nào con cũng buồn bã ủ ê thế? Con muốn cái cứ nói ra bố mẹ mua cho...”

Không, tao chẳng muốn mua gì, có thiếu gì nữa đâu. Vậy nhưng để làm tao vui, mẹ tao vẫn khuân về nào xe gắn máy, nào radiô quay ớĩ a, đồng hồ Omega... Vô ích, ngoài giờ đi học, suốt ngày tao ru rú trong buồng, đọc sách chán lại nằm ngửa nhìn trần nhà, buồn đến ứa nước mắt mà chẳng hiểu vì sao lại buồn?

Thằng học giả kể đến đó, nước trong nồi đã sôi nảy cả vung. Tôi dụi bớt củi, khích cho nó kể nữa.

“Chắc cu cậu phải lòng con nào mà nó lại không ưng cậu chứ gì?”

Quả nhiên nó hăng lên vỗ ngực:..

“Thời đó học giỏi, đẹp trai, con nhà giàu như tao thiếu gì gái theo. Cô nàng búp bê cạnh nhà tao đấy, mê tao như điếu đo.  Mày cứ tìm cả mười cái trại mồ côi của mày cũng chẳng có cô nào đẹp như nàng. Tóc mây nhé, đôi bàn tay óng nuột như ngà, còn đôi mắt, ôi đôi mắt thăm thẳm hồ thu hớp hồn người. Tao dám cược với mày không một thằng văn sĩ nào tả nổi vẻ đẹp của nàng. Xinh xắn như một con búp bê, dịu dàng như con em gái mà lại nồng nàn say đắm nữa chứ. Cứa sổ phòng nàng nhìn sang phòng tao cách nhau chưa đầy hai chục mét, nhưng gần nhà xa ngõ, bố mẹ của cả hai bên đều nghiêm lắm thành ra tuy nhìn thấy nhau mà vẫn cách xa. Ngày nào tao cũng viết thư, băn súng cao su sang cho nàng. Nàng tưởng tao buồn bã u ê vì tương tư nàng nên lại càng thương yêu lắm. Mỗi lần lẻn nhà gặp nhau trong rạp chiếu bóng, nàng lại ôm lấy tao vuốt ve:

“Sao có em rồi mà lúc nào anh cũng rầu rĩ thế?”

Tao bảo nàng, anh cũng chẳng biết nữa càng được em ôm trong vòng tay anh càng thấy buồn. Mày có biết tại sao không?”

Tôi không thạo tâm lý, nhưng tôi đoán tại nó chưa được ngủ với nàng, mới chỉ được ôm thôi, bởi vậy càng ôm lại càng buồn. Nghe tôi nói vậy, nó nhìn tôi với ánh mắt khinh bỉ:

“Thằng đầy tớ nhà tao cũng nói như mày đấy. Cậu cứ ăn gỏi phăng ngay cô ấy đi, hết buồn ngay ấy mà. Bọn khố rách áo ôm chúng mày một duộc như nhau cả: với đàn bà chỉ có lên giường, lên giường...”

Nó chợt sững ra vì biết lỡ lời nhưng rồi nó hiểu ngay rằng “cái thằng khố rách áo ôm” đang ngồi trước mắt nó là cái thằng tôi, nó mới cười phá lên:

“Tao nói thực đó, chưa bao giờ tao có ý định xúc phạm tới nàng. Chỉ mới cầm tay, đặt một cái hôn lên đó, tao cũngrun bắn lên rồi. Tao không muốn đòi hỏi ớ nàng bất cứ cái gì, ngược lại tao chỉ muốn tặng nàng những gì quý giá nhất.”

Giọng thành thực của nó làm tôi cũng phải bùi ngùi.

“Những cái đó mày thiếu gì: radiô, xe máy, đồng hồ...”

Nó lại nhìn tôi với ánh mắt ban nãy nhưng lần này không mắng mỏ nữa:

“Nhưng có một cái tao không có...”

“Cái gì thế?”

“Sự nghiệp”.

“Sự nghiệp?”

Tôi kêu lên kinhngạc, cái đó thường là của chung mọi người, chẳng hạn sự nghiệp xây dựng giao thông, sự nghiệp phòng chống bệnh sốt rét... cái đó đâu phải của một người.

Nó bỏ ra ngoài tai những lời lẽ của tôi, tiếp tục kể:

“Phải đấy, tao muốn có một sự nghiệp gì đó đề xứng đáng với tình yêu của nàng. Buôn bán đồ sắt như bố tao à... tầm thường. Học hành mai kia ra giáo sư, bác sĩ? Chả có gì khó khăn. Không. Tao muốn có một sự nghiệp lừng lẫy. Làm gì bây giờ? Tao cứ nghĩ, nghĩ mãi vẫn thấy tắc tị. Chẳng có cái việc gì đáng mặt nam nhi cả. Buồn quá phải khôn g mày?”

“Mẹ kiếp, tôi kêu to, đúng là nỗi buồn của con nhà giàu...”

“Đúng đấy, thằng nghèo trông thấy miếng ăn đã vui rồi...”

“Rốt cuộc mày định xây dựng cái sự nghiệp gì?”

Nó lặng đi rồi mếu máo:

“Tao đã bắt dầu cái đó bằng cách... giết bố tao.”

Tôi co rúm người, không dám nhìn gương mặt như nặn bằng sáp đang bị ngọn lửa trong lòng nó nung đốt làm méo mó. Tôi ngước nhìn trời đêm lơ lửng ông trăng như một cục sắt uốn cong bị nung đỏ. Tôi không ưa nghe những chuyện “rắc rối cuộc đời “ nơi phố phường. Trong các trại mồ côi nơi tôi lớn lên, người ta sống đơn giản hơn nhiều. Tuy nhiên ánh mắt vật nài của nó làm tôi không nỡ bỏ đi, đành ngồi cứng người cho nó trút bầu tâm sự.

“Cái nỗi buồn con nhà giàu ấy tan biến sau ngày Hà Nội được giải phóng. Lý tưởng, sự nghiệp, tình yêu... mọi trăn trở trước đây bỗng chốc giải đáp được hết, cuộc đời như một bức tranh bám bụi vẫn để trong xó tối, nay được rọi sáng tới từng phân vuông, không còn gì phải hoài nghi ngẫm nghĩ kiểu Hamlét nữa. The là tao trút bỏ bộ vỏ trưởng giả, tự xỉ vả qúa khứ, tôn thờ lao động gân bắp; coi khinh gốc gác gia đình. Trong cái cơn say tập thể đang lan tràn khắp thanh niên thành phố đó, tao không chịu thua kém bất cứ ai kể cả cô nàng búp bê lúc này suốt ngày vác loa đi khắp phố, nhảy đồ rê mi, đốt sách nô dịch quét rác đầu đường. Hãy đi xa hơn nữa, máu trong tim tao sôi lên và tao xắn tay làm cách mạng cả trong giađình. Trước hết đám đầy tớ, xin mời các vị đi phục vụ nhân dân, còn chúng tôi, mỗi người phải tự hầu hạ lấy mình. Mẹ tao trợn tròn cả mắt khi thấy cậu con trai quý hùng hục bổ củi, nấu cơm giặt giũ...”Con ơi, lao động thì tốt thôi, nhưng sao con lại dẹp bỏ tủ rượu tây, sao không làm trứng ốp lết ăn đáng, sao không pha cà phê...” Cả ngày mẹ tao cứ ca cầm thế. Tao mang sách ra giảng giải: “Phải xóa bỏ bóc lột, phải sống bằng sức lao động, phải khắc phục tâm lý hưởng thụ...”

Than ôi, đầu óc người già còn khó tiếp nhận cái mới hơn cả con nít nữa, thôi cũng đành, biết làm sao... Thế rồi đến cái ngày Ban cải tạo tới nhà tao kiểm kê tài sản. Suốt một ngày họ xem xét, đối chiếu bản kê khai với những cái gọi là tài sản cố định. Thế còn vốn lưu động ở đâu? Tao biết trong cái két của bố tao chỉ còn lại vài xấp tiền mặt mà dù cho đã được học tập, giải thích, vận động cả tháng trời, ông vẫn khăng khăng khai báo chỉ có ngần đó. Tao đã chờ, chờ mãi ở ông một sự thành khẩn để rũ mọi quá khứ bóc lột, trở lại hai bàn tay trắng nhưng sạch sẽ làm lại cuộc đời, nhưng tao đã thất vọng. Và rồi vào cuối cái ngày cuối cùng của đợt kiểm kê đó tao đã kéo ông Trưởng ban ra nhà sau, rỉ tai: “Tất cả ở trong chậu cây cảnh phòng khách ấy”. Nói xong, tao vác xe đạp bỏ đi tới trường. Ngay sau đó, khi cái gói ba mươi lạng vàng được lôi ra từ đáy chậu cây, bố tao đã bật khóc và mẹ tao đã ngất xỉu.

Tôi buông một tiếng thở dài, quay người đổ thêm nước vào nồi đã cạn bắt cháy xèo xèo. Liệu tôi sẽ bỏ cái gì vào đó khi lát nữa thằng cấp dưỡng và thằng hộ pháp tay không trở về?

“Đêm hôm đó bố tao thắt cổ chết trong phòng, còn mẹ tao cứ như điên như dại, ghì chặt lấy tao gào khóc:

“Con ơi, con giết bố rồi con ơi...”

“Rồi sao nữa?”

“Đôi mắt, trời ơi đôi mắt mẹ tao lúc đó, mày có biết không, bây giờ vân còn đang nhìn tao”.

Nó rũ xuống nức nở như một cành củi cháy hết chỉ còn lại tàn tro. Trời đêm bỗng như tối lại. Tôi ngước nhìn, ông trăng lưỡi liềm đã trốn đâu mất. Dường như thanh sắt cong nóng đỏ ấy đã rơi vào lòng tôi cháy rát...

                                        (còn nữa)

          PHỤ LỤC :

                           NHẬT TUẤN - Đi về nơi hoang dã

                                                          PHẠM MINH THƯ

                                           (trích)

5 người cùng giới tách khỏi xã hội loài người ngày lại ngày chỉ làm độc một công việc đơn điệu buồn tẻ ước ao của mỗi người thì cũng chỉ một hai nên cứ lắp đi lắp lại cả chúng cũng hóa đơn điệu buồn tẻ nốt, sự kiện, xung động, nổi loạn đều có nhưng trên cái nền đó một cách hợp lý, chúng chẳng thể là pha này pha nọ làm thang làm mồi dẫn, câu người đọc, ấy thế mà tiểu thuyết đã cuốn hút tôi từ trang đầu đến trang cuối, chịu nổi đến lượt đọc thứ ba. Triệt để sử dụng đối thoại, qua đối thoại biểu hiện tâm lý, tính cách nhân vật, lại cũng qua đối thoại mà dựng chuyện, dẫn chuyện … Trong dòng tiểu thuyết đương đại thật khó tìm thấy một tiểu thuyết nào mà ngôn ngữ đối thoại đạt tới sự nghĩa lý như tiểu thuyết này, người nào ngôn ngữ nấy, đa dạng, lý thú. Trên cái nền vững chãi của ngôn ngữ, họ, các nhân vật nghĩ ngợi, ứng xử và hành động trong các cảnh huống đúng như họ từng thế, phải thế. Văn chương giản dị mà gợi cảm và đẹp và lộng lẫy đúng lúc cần phải đẹp, phải lộng lẫy bằng số chữ tối thiểu. “Đi về nơi hoang dã”  gợi tôi nhớ tới các tiểu thuyết “trần trụi” mà hấp dẫn lạ thường, “Chiến hữu”, “Phía tây có gì lạ” (Rơ Mác) và phần nào “Ông già và biển cả” (Hê-minh-uê)

                                                                *

                                                            *     *

Dày 263 trang in, gần 32 chương, tiểu thuyết được bố cục chặt chẽ, chặt chẽ tới từng chương. Mỗi chương từ dài nhất (quãng 11,12 trang in) đến ngắn nhất (1 trang in) đều thực hiện trọn vẹn vai trò nó đảm đương, khi là một sự việc có tính tất yếu, khi một diễn biến đột nhiên, đặt các nhân vật trước tình huống phải bộc lộ cá tính, nhân cách, phải hành động dù dưới dạng thức bản năng người thực sự đơn biệt, hay một bản năng mang tính đồng hóa do dưỡng dục, rèn luyện mà nên…Chẳng những thế trong lộ trình tư tưởng tiểu thuyết ngoài việc là một cuộc chạy tiếp sức để tới được đích. Chúng nhiều khi còn khơi gợi được những ý tưởng nhánh có nghĩa lý mà sức ám ảnh, hiệu quả thẩm mỹ là hiển nhiên. Chương 5, chương tiểu thuyết rất hay là một ví dụ. Cả toán đột nhiên được nghỉ việc. Hộ pháp, một nhân vật hồn nhiên làm, hồn nhiên yêu, rất ngại nghĩ ngợi, nhưng … sự việc sờ sờ ra đấy thì cũng phải thấy chứ, sau khi nhảy cẫng lên vì được xả hơi đã hềnh hệch cười nói tuột căn nguyên một sự (mà rồi đây sẽ thành căn nguyên mọi sự): một vách đá đã dựng lên trước con đường tiến của họ, có nghĩa cái sai của hành trình đã bắt đầu. Một ngày nghỉ ngơi mang nặng tính bất thường ắt sinh ra những bất thường. Nhân vật tôi, mất mẹ phải vào cô nhi viện gần như ngay sau lúc chào đời, từ cô nhi viện đến trại thanh niên vừa học vừa làm, chẳng biết bố là ai, sống được và lớn lên bằng tình thương rơi vãi và kỷ luật – đương nhiên con chẳng có gì để nhớ, không tiểu sử, không ước ao, bước vào tập thể 5 người này như một nối tiếp các tập thể trước, “sau một ngày nghỉ ngơi đột xuất nằm dài trên võng ngước nhìn làn mây trắng hờ hững trôi trên trời xanh, bỗng nhiên thấp thỏm cảm thấy một niềm vu vơ nào đó.”(trang 33)

Dưới một bầu trời xanh vời vợi ở đâu đó trong tôi chợt thức ngộ cái vô nghĩa lý của đời mình; anh không phải ông toán trưởng có một cuộc sống được giác ngộ rất hẳn hoi thông qua phấn đáu và trưởng thành, có ở phía sau một làng quê, ruột thịt, một người vợ, một khối nợ tình cay đắng; anh không phải cấp dưỡng bóp mồm bóp miệng sung sướng tích cóp từng đồng lương những mong có ngày về xuôi xây cho mẹ già một ngôi nhà hẳn hoi theo đúng kiểu do mình vẽ; không là hộ pháp luôn canh cánh bên mình hình bóng vợ người, một mối tình đắm đuối, rất … thịt da; càng không là học giả âm thầm mang một tình yêu lãng mạn, mớ chữ nghĩa rắc rối; mặc cảm giết cha để hòa đồng với thời đại mới, con người đang loay hoay kiếm tìm, xác định một sự nghiệp… Chỉ giữa 4 người thôi, “zêro” mong ước đợi chờ anh đã thấy mình trơ khấc, lạc loài. Nhưng cái niềm vu vơ manh nha một câu hỏi về ý nghĩa cuộc đời vừa lấp ló đã bị anh “quẳng béng nó đi và ngủ” (trang 33). Rồi anh ngủ thật, say sưa như những thường ngày khác. Song nếu chỉ thế, tôi đã chẳng thể là một nhân vật tiểu thuyết có nghĩa lý của một tiểu thuyết có nghĩa lý! Nửa đêm tôi bị học giả lay dậy, bắt cùng thức, cùng chia sẻ cái đêm “ngợp đi trong ánh trăng trong vắt” (trang 34), khung cảnh dị thường tới mức giữa ánh trăng ấy người nọ đã phải chạm tay vào người kia mà thầm thào hỏi, đáp: “Mày còn đó không?” “Tao đây. Mày vẫn đấy chứ?”. Thì, cái niềm vu vơ mà ý thức tưởng đã quẳng ra được khỏi mình cho đỡ rách việc trước lúc tôi nhắm mắt ngủ, té ra chỉ đã lặn vào dòng vô thức. Và cái dòng chảy vốn là đứa con vô thừa nhận của một tư duy ý chí chết, chủ quan, bất biến, trong khung cảnh dị thường này, nó đã ngạo nghễ vọt lên giành lấy quyền làm chủ. Có thể coi hành vi “đốt rừng chơi” (trang 35) là một nổi loạn của vô thức tôi, một hành động bột phát đã manh nha cội nguồn…

Hợp lý, khách quan, dân chủ với đời sống của nhân vật là một biểu hiện của lịch lãm tiểu thuyết này.

Mọi tình huốngdù bất ngờ đến đâu trong 32 chương tiểu thuyết đều ngầm chứa cái hợp lý, tất yếu của nhẽ đời. Ngoài tình huống trong chương tiểu thuyết đầy khơi gợi, lay thức vừa nêu, tôi còn muốn nhắc tới một tình huống khác rất ám ảnh, chương 26.

Hộ pháp sau các tính toán thiết thực đã lặn lội trở về làng  hòng đưa người tình lên bản Mù U sinh cơ lập nghiệp. Cái mơ ước day dứt anh bao ngày giờ với cả nỗ lực và thiết thực tưởng không còn gì ngăn trở? Ấy thế, nó đã lụi tắt ngay sau cái ôm siết đầu tiên của cuộc hẹn hò trong chuyến trở về đầy hăm hở: người anh yêu đã mang thai ba tháng với chồng!

“Thế là hết, hết căn nhà gỗ trên bản Mù U, hết cái giường có hau con rồng chầu, hết những buổi sáng đánh trứng gà cho cô… bây giờ cô chẳng thể làm gì hết ngoài cái việc chờ đợi làm mẹ.” (trang 214)

Tình huống bất ngờ mà hợp lý cũng như cách ứng xử của nhân vật. Đã yêu em thương em đến thế, thì trong tình huống này thật chẳng còn cách ứng xử nào khác. Bởi cái thai, con, trước hết là của em. Ngược rừng, lặn lội, làm sao được trong hoàn cảnh này của người đàn bà? Còn sau đó ư? Đã xảy ra diễn biến ngoài tính toán này, ắt sẽ tiếp tục một diễn biến ngoài tính toán khác. Đời sống là thế, anh nông dân hộ pháp sau vỡ mộng đủ thiết thực để hiểu cả người đàn bà yêu dấu lẫn miền đất hứa Mù U đã vĩnh viễn tuột khỏi tầm với.

                                                                 *

                                                             *    *

5 nhân vật trong tiểu thuyết đều được đặt trước các tình huống khác nhau, đòi hỏi phải hành động, phải bộc lộ những tâm lý, tính cách người đủ làm nên diện mạo họ, và sau các cá thể đơn biết đó ta nhìn ra những người mà họ đủ điển hình. Phải chăng vì thế, những gì họ đã làm, đã nghĩ, đã mất và được trong lộ trình đi tới đỉnh HuaCa, nói được với người đọc nhiều hơn một tư tưởng tiểu thuyết?

P.T.M.T

6.1995