CHUYỆN XƯA - NAY MỚI NÓI - KỲ 27 - Hội nhà văn của nước ta - KỲ 5

                      Xây chuồng rồi mới lo tậu bò…

 Các cụ ta thường có câu “ đo bò làm chuồng”, nhưng mấy ông quan chức Hội nhà văn Việt Nam làm ngược lại. Nguyên cách đây vài năm, nhân Nhà nước dư tiền dư bạc, các “dự án” khắp nơi nơi mọc như hoa mùa xuân quả mùa thu,thiên hạ đua nhau móc túi công quỹ quá nhiều và quá dễ làm các đồng chí lãnh đạo Hội nhà văn phát sốt ruột.

Người ta “dự án” thì mình cũng “dự án “ chớ, thấy người ăn khoai không lẽ không vác mai đi đào? Ngặt nỗi Hội nhà văn chỉ có sách với bút, lấy đâu ra “xây dựng cơ sở hạ tầng”, lấy đâu ra “ mở rộng Nhà máy”, lấy đâu ra “ cấp nước với thoát nước”…để mà lập dự án ?

Nói cho ngay,mấy năm trước Hội nhà văn cũng đã có “dự án” xây dựng “Nhà sáng tác Hồ Tây” với “ Khu sáng tác Đại Lải” rồi, giờ không lẽ lại đề ra dự án xây dựng “Nhà hội thảo Nguyễn Du” nghe khó lọt lỗ tai. Mười anh thợ da bằng ba ông Gia Cát Lượng, thế là 10 ông bà Uỷ viên Ban chấp hành Hội họp lại, tập trung trí tuệ toàn Hội, toàn  cơ quan tìm kế sách lập “dự án”. Quả nhiên, dẫu văn học mất mùa liên miên nhưng trí tuệ Hội Nhà Văn vẫn thông minh sáng suốt phát minh ngay ra một sáng kiến vĩ đại : “bảo tàng văn học”.

Chứ lại không ư ? Khắp từ trung ương xuống địa phương đâu đâu  cũng xây “bảo tàng” rần rần, cả một nền văn học cách mạng  đóng góp cho sự nghiệp chống Pháp, chống Mỹ và xây dựng chủ nghĩa xã hội  lớn lao vậy , sao không có “bảo tàng” ? Không những phải “bảo tàng” mà còn phải lớn hơn các “nhà bảo tàng” cấp tỉnh nữa ấy chớ. Nhưng nói đi thì cũng phải nói lại, Hội nhà văn Việt Nam cũng chỉ là một tổ chức quần chúng của Đảng như Hội nhạc, Hội múa, Hội vẽ, Hội nuôi ong, Hội “chim hoa cá cảnh”…nay Hội Nhà văn xây “bảo tàng” , các Hội khác cũng đòi xây thì có mà loạn cả nước.

Nhöng vậy cũng không phải vậy, văn học là vũ khí cách mạng, Hội Nhà văn là cây roi cây súng của Đảng trên mặt trận văn hoá tư tưởng, quan trọng lắm , các Hội khác so bì sao được, vả lại đầu xuôi đuôi mới lọt, Hội nhà văn được xây bảo tàng rồi thì các Hội khác mới đến lượt chớ ?

    Vậy là sau khi đã tổ chức “phản biện” chán chê , Hội Nhà Văn tiến hành lập dự án xin Nhà nước cho tiền xây “bảo tàng văn học”.  Thực ra cũng chẳng đáng bao nhiêu, chỉ vài chục tỷ, ngang  vài kilômét đường nhựa chứ có nhiều nhặn gì cho cam. Thế là sau vài chục cuộc họp, cuộc hội thảo, phong bì bay như bươm bướm cho các “nhà nghiên cứu lão thành”, lại chạy đủ các cửa mấy anh chuyên ngồi “duyệt dự án” , Hội Nhà văn chính thức được cấp tiền xây dựng “bảo tàng văn học”.

Đến đây các nhà “tư vấn thiết kế’ mới nhảy vào cuộc, anh thì bảo “nhà bảo tàng” phải cách điệu sao cho giống cây bút “tả thanh thiên” ở bờ hồ Hoàn Kiếm, anh lại bảo phải thiết kế sao cho giống với “Khuê văn các” ở Quốc tử Giám…thôi thì cứ loạn cào cào, và lẽ dĩ nhiên, mỗi “tư vấn” đều “ăn” vào tiền “dự án” do ông Trần Nhương , Phó ban thường trực “Quản lý dự án xây dựng bảo tàng văn học” đề xuất và đích thân ông Chủ tịch Hội nhà văn kiêm Trưởng Ban ,Hữu Thỉnh ký duyệt.

Sau cùng thì bản thiết kế sơ bộ cũng đã xong, té ra chẳng giống cây bút, cũng chẳng giống Khuê Văn Cắc…”bảo tàng văn học” cũng y chang như các khách sạn mọc nhan nhản bên hồ Tây. Cũng có nhà ốp kính, cũng có cầu thang cuốn, cũng có phòng tiếp tân, cũng có khu nấu bếp, cũng có  khuôn viên để trồng hoa, dựng tượng….Thôi thì thời “hậu hiện đại” , ai còn “khăn đóng, áo dài” làm chi, quên cái chuyện “tả thanh thiên” với “Khuê văn các” đi, miễn sao đừng có dáng “nằm nghiêng” như thơ của cô Phan Huyền Thư là được. Bảo tàng văn học được như cái khách sạn du lịch mai mốt tranh thủ cho thuê phòng gây “quỹ sáng tác” càng tốt chứ sao ? Thế là đã quyết định rồi, tháng 11 năm 2003 sẽ động thổ và cuối năm 2004 sẽ cắt băng khánh thành.

Vậy nhưng một mai “bảo tàng văn học” xây xong, Hội Nhà văn sẽ “bảo tàng” cái gì nhỉ ? Tiền “xây” đã có phương án “tiêu”rồi, còn tiền “trưng bày” sẽ chi vào các khoản nào đây ? 

Thế là một “Ban soạn thảo đề cương trưng bày bảo tàng văn học Việt Nam” gồm hàng chục các nhà văn , nhà nghiên cứu văn học tên tuổi được thành lập và tất nhiên ông nào cũng có phong bì. Nguyên tắc đầu tiên Ban đề ra là “ăn cho đều, chia cho sòng” , kẻ có người không “nó” phá cho chết, nhất hội viên Hội nhà văn đều là những anh “to mồm”, dòng dõi Chí Phèo cả, cái bánh cắt ra chia làm sao đây ?

Một sáng kiến vĩ đại lại nảy ra, 60 nhà văn “tiêu biểu”, trước hết là những anh đoạt các giải thưởng Hồ Chí Minh,  Huy chương độc lập … sẽ được làm “phim tiểu sử” để trưng bày với chi phí mỗi xuất là 30 triệu làm phim dài 30 phút,mất đứt 1 tỷ 800 triệu đồng rồi. Thế là 60 anh nhà văn “lão thành” được lên phim phải im miệng nhé. Chỉ phàn nàn mỗi một điều là mấy cha làm phim “ăn đầu, ăn đuôi”, có 30 triệu mà nào tác giả kịch bản, nào quay phim, đạo diễn…anh nào cũng có phần trong đó nên tiền làm phim còn lại chẳng bao nhiêu, qua loa bôi bác cho xong khiến cho người hiền lành, tử tế như lão nhà thơ miền núi Bàn Tài Đoàn , tác giả bài thơ duy nhất “Muối cụ Hồ” cũng phải thấy “xấu hổ” vì phim quay đi quay lại chỉ mấy cảnh nhà thơ ngồi hút thuốc lào bên bếp nhà sàn với vài tấm hình hồi trẻ đi chiến dịch. Dẫu sao thì một phần miếng bánh đã được cắt và chia đều cho 60 nhà văn chống Pháp rồi, tất nhiên là trừ ra cái đám Nhân văn- Giai phẩm đã từng láo với Đảng nay cắt xuất. Còn lại nào Nam Cao, Nguyễn Huy Tưởng,Nguyên Hồng,Chế Lan Viên, Xuân Diệu,Nguyễn Đình Thi…nào Tô Hoài, Vũ Tú Nam,Nguyễn Khải …anh còn sống cũng như anh đã chết cũng đều được lên phim cả , coi như  đã vào bảng vàng, bia đá , mãn nguyện nhé.

    Thế còn các nhà văn thế hệ chống Mỹ ? Ai chà, cái này mới gay đây, không thể cứ mỗi ông lại 30 triệu lên phim được, vài trăm ông có mà hết bay cả tiền “dự án”, vậy thì chỉ xin xếp vào loại “trưng bầy ảnh  căn cước” và “hiện vật” vậy thôi. Mỗi người sẽ có “hiện vật” tiêu biểu cho sự nghiệp sáng tác của mình.

Giả tỷ như nhà thơ Hữu Thỉnh thì bày một cái xe tăng , minh hoạ bài thơ “Năm anh em trên một chiếc xe tăng”, nhà thơ Phạm Tiến Duật thì vẽ một cái vòng tròn tượng trưng cho bài thơ “Vòng trắng”, nhà văn Đỗ Chu thì bầy một hũ mật gọi nhớ tới tác phẩm đầu tay “ Hương cỏ mật”, nữ văn sĩ   Nguyễn thị Ngọc Tú thì một xẻng đất gọi là nói lên tiểu thuyết “Đất làng”. Thế còn nhà thơ Nguyễn Duy không lẽ lại vẽ một cái bản đồ từ Mạc Tư Khoa tới Hà Nội gợi ra bài thơ “Tổ quốc nhìn từ xa”. A không được nhé, đây là bài thơ lếu láo, thôi thì cứ trưng bày mấy cuốn lịch, “thơ lịch” chẳng phải đã trở thành một phần sự nghiệp của Nguyễn Duy là gì ? Nhà văn Ma Văn Kháng thì bày một cái giấy đăng ký kết hôn có gạch chéo ngụ ý tác phẩm “Đám cưới không giấy giá thú”, nhà thơ Thu Bồn bày một con chim nhồi bông gợi ra  “Trường ca chim Ch’rao”, nhà văn Lê Lựu thì hơi bị khó, bởi lẽ “Thời xa vắng” thì biết bày cái gì ? Thôi đành chọn cái điếu cầy vốn là vật bất ly thân của nhà văn vậy. Nhà thơ Trần Mạnh Hảo thì nhất định là phải trưng bày “con dao , chiếc búa” với cả cái nón cối rồi. Khó nhất là các ông nhà văn, nhà thơ chẳng có tác phẩm nào tiêu biểu cho …chính ông thì biết bày cái gì ? Chẳng hạn như nhà văn Lê văn Thảo, nguyên Chủ tịch Hội nhà văn TP Hồ Chí Minh, nhà thơ Vũ Duy Thông, nguyên Trưởng ban văn hoá văn nghệ của Đảng, nhà văn Đỗ Kim Cuông, Phó ban…Ban “bảo tàng Hội” biết bày gì cho mấy ông giờ ?

Thôi thì mỗi ông bày một cái…ghế, tượng trưng cho chức quyền chứ còn biết làm sao ?

Còn nhà văn gái Dương Thu Hương hẳn là phải dựng tượng một anh xẩm ngụ ý “Thiên đường  mù”… Í chết, quên, cái loại nhà văn “lếu láo” như Dương Thu Hương, Bùi Ngọc Tấn, Nhật Tuấn…thì dứt khoát là “đi chỗ khác chơi”, không có bảo tàng, bảo tồn gì hết trọi, nhà văn thế hệ “chống Mỹ cứu nước” nhưng phải có phiếu “bé ngoan” kìa.

Than ôi nhà văn thế hệ chống Mỹ có phiếu “bé ngoan” như thế còn vô số kể. Nào Chu Lai, Trần văn Tuấn…nào Lê Điệp, Văn Lê…Có mà xây cả ba cái “nhà bảo tàng văn học “ nữa cũng không chứa hết. Và rồi lại còn thế hệ “hậu hiện đại” nữa, không lẽ đúc tượng một người đàn bà khoả thân nằm nghiêng, chờ chồng ở trên giường  tượng trưng cho sáng tác phẩm của Vi Thuỳ Linh, Phan Huyền Thư…..?

Hoá ra công việc lo “tậu bò” còn khó hơn cả cái việc “xây chuồng”, chọn ai, bỏ ai để đưa vào bảng vàng bia đá quả là công việc khó khăn vượt khỏi khả năng của “Ban đề cương trưng bầy bảo tàng văn học”  . Chẳng thế mà ông Trần Nhương, Phó Ban quản lý dự án bảo tàng văn học đã phải thú nhận :

”"Đề cương trưng bày đã có, nhưng nội dung chi tiết thì chưa. Sau rất nhiều hội thảo, vấn đề bây giờ là cần một người uyên thâm làm công việc tổng kết, gạn lọc ra những ý tưởng hợp lý nhất. Mà một người như thế thì chúng tôi còn chưa tìm được" .

Xin mách ông Trần Nhương,”người uyên thâm nhất” trong công việc này hẳn là cụ nguyên Bộ trưởng Bộ nội thương Hoàng Quốc Thắng. Cụ này có biệt tài “phân phối”, mấy chục năm chia tem phiếu cho toàn thiên hạ ra từng gam mì chính, lạng thịt, ký đường vậy mà còn bị chửi :” cái cứt gì cũng phân, hễ phân thì như…cứt” huống hồ  chia “danh vọng” cho 700 hội viên Hội nhà văn Việt Nam nổi tiếng đầu bò không khéo thì…ăn gạch củ đậu…

    N.T.