(tiếp theo)
Viên Đại tá cúi đầu, tránh né cái nhìn như xoáy vào óc của đứa em của
mình. Ông ta nói:
- Khi đó tôi bận công
tác ở bên Cam bốt. Mãi tôi mới được tin bố bị
bắt. Khi có hoàn cảnh về thăm thì bố đã mất rồi.
Người tù cười nhạt, nụ
cười vừa đắng cay vừa có tính chất thù nghịch:
- Thế cũng là may cho
anh. Anh có lý do để bào chữa. Chứ thực ra, nếu có hoàn cảnh thì anh cũng chẳng
làm được gì. Trong chế độ bất nhân này, bố là một chuyện, anh lại là một chuyện
khác. Nhân danh Đại tá, anh cũng chẳng làm gì được cho bố hết.
- Chú nói đúng đấy. Cũng
như hoàn cảnh của chú bây giờ, tôi có làm được gì cho chú đâu, ngoài mấy gói
quà thăm nuôi.
Người tù chăm chú nhìn
người anh, lần này anh ta dịu giọng:
- Ít ra anh cũng có đôi
điều thú nhận sự thật. Nhưng nói cho ngay, một chế độ như thế, anh vẫn trung
thành phục vụ thì kể cũng là chuyện lạ.
Viên Đại tá chợt mỉm
cười:
- Thì chú "thuyết
phục" tôi đi.
Người tù kêu lên:
- Tôi đâu có phí hơi sức
để thuyết phục những người như anh! Mèo bao giờ cũng hoàn mèo!
- Chú lại đầy định kiến
mất rồi? Khổ thay cho con số trừ thường trực của chú.
- Anh muốn tôi làm tính
cộng hả? Muốn thế thì tôi phải thay đổi hay là chính anh phải thay đổi?
- Cả hai bên, chú à !
Chú rũ bỏ định kiến của chú đi, chú sẽ thấy tôi có thể là bạn đồng hành của
chú. Ngược lại tôi cũng vậy. Và tôi nghĩ là tôi đang làm vậy.
Người tù cười khẩy:
- Đồng hành đi đâu? Làm
gì? Hay là cùng nắm tay xây dựng cái chế độ phi nhân của anh?
Viên Đại tá chợt bật lên
cười. Tiếng cười rổn rảng phá tan bầu không khí yên tĩnh của căn phòng, vọng ra
cả hành lang phía bên ngoài. Cánh cửa ra vào bỗng sịch mở và anh bảo vệ viên
thò đầu vào với vẻ mặt ngơ ngác. Anh ta bắt gặp tia nhìn lạnh lẽo của viên Đại
tá đang ném về phía mình với một điệu bộ hách dịch, điều này khiến anh ta sợ
hãi vội vàng đóng sập ngay cánh cửa lại. Sau tiếng cười, viên Đại tá châm thêm
một điếu thuốc nữa và nét mặt trở lại vẻ trầm ngâm, lạnh lùng. Một lát sau, ông
ta nói chậm rãi:
- Hai chữ Cộng sản hình
như là một vấn đề ám ảnh đối với nhiều người, trong số đó có chú. Trong khi đó,
thật ra đối với thế giới, nó đã trở thành lỗi thời. Nó lại càng trở nên lỗi
thời đối với những người đã từng tích cực tham dự vào cái guồng máy ấy, như tôi
chẳng hạn. Nói khác đi, chỉ những thằng ngu thì cho tới bây giờ vẫn còn tin
tưởng rằng chủ nghĩa Cộng sản sẽ đem lại ấm no và hạnh phúc cho nhân loại.
Người tù nhìn viên Đại
tá với ánh mắt ngạc nhiên. Anh ta tò mò nhìn ngắm kỹ khuôn mặt của người đối
diện để tìm tòi xem ông ta đã che giấu bản chất qua sự giả trá đến mức độ nào.
Nhưng anh ta không tìm thấy được điều gì qua cử chỉ của ông ta cả, kể cả sự
thành thực. Rút cục, anh tự nghĩ, những thằng Cộng sản đều là những đứa nói
láo, quan điểm, lập trường, nhận thức luôn luôn chỉ có tính cách giai đoạn.
Nghĩ như vậy, anh cảm thấy lòng thản nhiên, chẳng hề thấy chút rung động trước
những lời lẽ bất ngờ của ông anh quý hóa.
Viên Đại tá lại nói
tiếp:
- Chủ nghĩa Cộng sản thuần
túy đã biến đổi bản chất của nó từ lâu rồi. Hãy cứ nhìn cái cảnh những tên lãnh
tụ siêu cường qua lại thăm viếng nhau và cụng với nhau những ly sâm banh thì đủ
thấy!
Người tù chợt mỉm cười,
cắt ngang lời nói của viên Đại tá:
- Anh già đầu rồi mà còn
ngây thơ nhỉ! Hoặc giả anh là một chuyên viên kịch cỡm đang thủ một vai nói dối
một cách ngờ nghệch!
- Đối với chú, tôi chả
cần thiết phải nói dối làm gì. Chú ở đây đã năm năm mà vẫn còn một đôi chút
bướng bỉnh. Nhưng mười năm nữa, mười lăm năm nữa, chú sẽ chỉ còn là một thân
xác tàn úa, vô dụng, không đáng để tôi phải quan tâm!
- Thế thì anh là một kẻ
ngây thơ ! Tụi tôi ngây thơ thì mọi sự cũng đã kể như xong rồi. Nhưng anh ở
trong guồng máy của chế độ, anh mà ngây thơ thì chỉ có ngày guồng máy nó sẽ
nghiền nát anh ra.
Viên Đại tá nhún vai:
- Thì tôi đã nói với chú
rồi. Chỉ những thằng ngu mà bây giờ vẫn còn tin rằng chủ nghĩa Cộng sản là liều
thuốc đem lại ấm no, hạnh phúc cho nhân loại. Tôi đâu có ngu!
Người tù cướp lời:
- Cho là anh sáng suốt
đi. Nhưng cái xã hội tồi tệ này còn biết bao nhiêu là thằng ngu.
Viên Đại tá chặn ngang:
- Không! Chúng nó cũng
không ngu gì. Một số đông đã nhận chân ra sự thực thì hoặc câm nín hoặc còn
đang trăn trở nhìn lại con đường đã đi qua của mình. Một số khác có cơ hội được
hưởng thụ thì đang cố gắng níu lấy điều giả trá để mưu cầu đặc quyền đặc lợi
cho bè lũ phe nhóm của mình. Chú cứ nhìn kỹ mà xem, bọn chúng nêu chiêu bài
chống phong kiến bóc lột, nhưng trong đời sống thực tế, chúng nó phong kiến hơn
ai hết. Chúng nó nêu khẩu hiệu "Không gì quý hơn độc lập, tự do"
nhưng chúng nó tước đoạt độc lập tự do của con người hơn ai hết. Nếu phải dùng
danh từ "ngụy" thì chính chúng nó ngụy hơn ai hết.
Người tù giương to đôi
mắt để cố nhìn ngắm con người đối diện. Anh ta lại không tin những lời lẽ vừa
phát ra lại là của "ông anh Đại tá" của mình? Thâm tâm anh tự nhủ
phải hết sức thận trọng để tránh cái cạm bẫy mà tên cán bộ cao cấp này đang
giăng ra. Thói quen theo thành kiến có sẵn đã tạo cho anh cái thái độ dè dặt.
Cuối cùng, anh đã nói:
- Tôi chẳng cần mất công
đánh giá những lời phát biểu của anh thành thực đến mức độ nào. Tôi chỉ tự hỏi
tại sao bỗng dưng anh lại đem những lời đó ra nói với tôi? Để làm gì cơ chứ ?
Trầm ngâm một lát, viên
Đại tá mới nói:
- Chú không nhớ những
lời trăn trối của ông cụ à? Cụ dặn rằng dù anh em thù hận đến mức nào thì cũng
cố gặp nhau một lần, như một hình thức nối lại sợi dây ràng buộc gia đình đã
đứt quãng mấy chục năm. Tôi cho rằng, gặp nhau để rồi vẫn thù hận về nhau thì
sự gặp gỡ chẳng mang lại ý nghĩa gì. Mà tại sao ta phải làm như thế trong khi
mọi sự đều đã đổi thay? Chú có một mơ ước về đời sống ấm no, hạnh phúc thì tôi
cũng vậy. Và tôi tin rằng nhiều người trên giải đất này cũng đều như vậy. Tại
sao không thể nhìn nhận nhau để toan tính một cái gì mới mẻ cho quê hương?
Người tù nhìn ông anh
của mình bằng cặp mắt lạnh lùng. Anh phấn đấu trong lòng một cách dữ dội và lý
trí của anh luôn luôn nhắc nhở "Đừng tin những gì Cộng sản nói, hãy nhìn
những gì Cộng sản làm". Điều này khiến anh cảm thấy tự tin hơn và anh
buông một câu lạnh lùng:
- Nếu có điều kiện thì
tôi chắc chắn sẽ toan tính một cái gì với bất cứ ai, trừ những tên cán bộ Cộng
sản!
- Nghĩa là chú vẫn chỉ
thích có một con toán trừ ?
- Phải ! Trừ đi những kẻ
như anh.
- Bằng cách nào?
- Có được súng trong
tay, tôi sẽ bắn không tiếc tay.
Viên Đại tá nhìn anh ta
bằng đôi mắt lạnh lùng. Rồi bằng một cử chỉ hết sức bất ngờ, ông ta rút khẩu
súng ở phía sau thắt lưng ra và ném lên bàn. Ông buông sõng một câu:
- Có súng rồi đó ! Chú
bắn đi !
Người tù sửng sốt nhìn
ông ta bằng một vẻ bàng hoàng. Anh ta không thể ngờ được rằng tình thế đã du
mình tới cái giây phút ấy. Anh hết nhìn người đàn ông trước mặt rồi lại liếc
khẩu súng đang nằm tênh hênh trên mặt bàn. Nó là một khẩu nhỏ nhắn, quen thuộc,
dễ sử dụng, có nước thép bóng ngời như lúc nào cũng được lau chùi kỹ lưỡng.
Thốt nhiên anh nhoẻn một nụ cười chế nhạo:
- Anh đừng dọa tôi. Súng
của anh làm gì có đạn! Tôi thừa biết mánh khóe của anh rồi!
Viên Đại tá lẳng lặng
chộp lấy khẩu súng, và bằng những ngón tay thiện nghệ, ông ta lật cái ổ đạn qua
một bên cho người tù nhìn thấy những viên đạn sáng ngời. Sau đó, ông ta kéo cơ
bẩm cho viên đạn sẵn sàng lên nòng. Rồi ông ta ném trả lại nó trở lại chỗ cũ
với tất cả sự lạnh lùng đến ghê rợn. Cử chỉ của ông ta làm cho người tù chết
lặng đi. Anh đã bị dồn vào cái thế phải chọn lựa. Và anh chợt phát giác ra rằng
nói thì được chứ thực hành điều mình nói sẽ không phải dễ dàng gì. Phải chi
viên Đại tá này không phải là anh ruột của mình! Phải chi hai người đang đối
diện với nhau ở ngoài trận địa. Phải chi ông ta không tự nguyện thấy khẩu súng
cho kẻ đối diện để giục dã hắn ta bắn lại chính mình. Những điều kiện
"phải chi" ấy cứ dồn dập nảy ra trong óc của người tù khiến cho tâm
trạng của anh bấn loạn lên. Anh thấy mồ hôi rịn ra ướt cả chân tóc và đầm đìa
một mảng lưng. Anh thấy mình đang rũ liệt và anh cảm thấy mình không đủ can đảm
để cầm khẩu súng trên tay.
Chờ đợi một lát, khi đã
nắm chắc phản ứng của người tù, viên Đại tá mới lẳng lặng nhặt khẩu súng lên,
trả nó lại vị trí ở sau lưng như cũ, rồi ông ta mới nói:
- Như thế là đủ. Tôi
thấy chú chẳng có lòng dạ nào cầm súng bắn tôi, mặc dù chú vẫn thường xuyên bị
ngự trị bởi lòng hận thù. Cuộc đời còn đáng sống chính là cái yếu tố nhân bản
ấy.
Người tù nhìn ông ta
thảng thốt:
- Tại sao anh lại làm
như vậy chứ ?
Viên Đại tá nhún vai:
- Để cho chú tin rằng
những điều tôi nói với chú là thực. Trong hàng ngũ của những kẻ mà chú coi là
thù nghịch, thật ra vẫn còn ẩn chứa những nhân tố có thể đem áp dụng toán cộng
chứ không phải là toán trừ. Nếu cứ ôm mãi quan niệm chỉ làm tính trừ, chú sẽ
chẳng bao giờ có hy vọng thay đổi được cái xã hội này đâu.
- Nhưng tôi là một thằng
tù. Bài học ấy của anh, trong hoàn cảnh tôi, có áp dụng được gì đâu!
- Tù thì vẫn có ngày hy
vọng được thả. Vấn đề là ở chỗ gìn giữ được cho mình một niềm tin, một hy vọng.
Niềm tin và hy vọng ấy phải được xây dựng trên một cái nhìn sáng suốt và khách
quan chứ không phải là những thành kiến cố hữu. Thế thôi !
Nói hết lời, viên Đại tá
đứng dậy. Ông ta xòe một bàn tay ra trước mặt người tù. Anh ta rụt rè một giây
rồi giơ tay ra nắm lấy bàn tay xương xẩu, với nước da đen xạm có nổi lên những
đường gân xanh. Đột nhiên, anh xiết chặt lấy bàn tay ấy, và lần đầu tiên anh có
cảm giác buốt nhói của một tình thân thiết ruột thịt.
Hai người nhìn nhau
trong yên lặng một hồi lâu rồi cùng tiến ra phía cửa phòng. Lúc viên Đại tá giơ
tay cầm lấy cái nắm cửa thì người tù vội vã chặn lại, và thốt lên hỏi:
- Tại sao anh lại làm
như thế ? Nếu tôi chai lì, cứ lượm khẩu súng lên và bóp cò thì sao?
Viên Đại tá ôm lấy bờ
vai của em mình, xiết chặt rồi thủ thỉ:
- Tôi hiểu rõ những con
người đã được đào luyện và giáo dục trong xã hội tự do, nhân bản. Chú là em của
tôi. Điều đó có nghĩa là dù ở hoàn cảnh nào, trong lòng chú vẫn có những tình
cảm máu mủ ruột thịt. Nếu chú được sinh ra và lớn lên ở xã hội Cộng sản, có lẽ
tôi đã xử sự theo cách khác.
NHẬT
TIẾN
2.1989
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét