ĐỖ QUYÊN - Trung-Việt Việt-Trung - Truyện - KỲ 21

                                                      (tiếp theo)

Về thành quả đi sứ của Ngoại trưởng Đại Việt tại Hoa Kỳ “ứng đối giỏi, không nhục mệnh vua”, bạn đọc nên coi kỹ những đối thoại tại diễn đàn AS:

“Hỏi: Nhiều nước thấy khó hiểu chính sách đối ngoại của Trung. Tổng thống Philippines còn nói với New York Times có lúc ông không hiểu nổi quan hệ với Trung. Là nước ở gần nhất, Đại Việt nói về mối quan hệ này ra sao?”

“Phó Thủ tướng Phạm: Việt-Trung là đối tác chiến lược mà Philippines chưa có. Ngoài quan hệ chính trị tốt [E hèm, chữ ‘tốt’ thế nào cũng bị cư dân mạng phản biện. Nhưng cũng phải phân biệt ‘chính trị’ của chính quyền, của nhà ngoại giao với ‘chính trị’ của dân chúng. Lý tưởng là chính trị của chính quyền trùng với chính trị của người dân.], về kinh tế Trung còn là đối tác thương mại lớn nhất của chúng tôi. Cả hai nước đều là Xã hội chủ nghĩa [Jonathan Blog ‘Xin lỗi ông bà’ đã còm: ‘Thế hả?’], có giao lưu trên mọi mặt, giữa hai Đảng, hai nhà nước và nhân dân hai nước. Đúng, Đại Việt có tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông với Trung. Philippines có thể không đoán được Trung, nhưng chúng tôi biết rõ Trung.”

“Sau sự cố Trung đặt giàn khoan vào vùng đặc quyền kinh tế của Đại Việt, bài học nào được rút ra để đảm bảo không lặp lại điều tương tự?”

“Phó Thủ tướng Phạm: Họ đặt giàn khoan 981 là vi phạm luật pháp quốc tế, chúng tôi đã kiên quyết bảo vệ quyền lợi của mình trên thực địa, đồng thời yêu cầu đối thoại với Trung. Suốt thời gian đó đã có hơn 40 cuộc trao đổi ở mọi cấp độ. Bản thân tôi đã điện đàm với Ngoại trưởng Trung Vương Nghi và Ủy viên Quốc vụ viện Dương Khiết Trị. Chúng tôi đã tận dụng mọi kênh và có sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, của những người đã quan ngại về hành động của Trung. Chúng tôi cho đó là bài học hữu ích.”

“Có phải nhờ hơn 40 cuộc đối thoại ấy mà Trung đã rút giàn khoan hay do những nguyên nhân khác?” [Tay Mỹ này xỏ. Chắc là người Mỹ gốc Trung?]

“Phó Thủ tướng Phạm: Có nhiều cách giải thích. Do bão đến, tức là chúng tôi được ông Trời giúp. [Hay, minh triết Việt! Một bông hồng đỏ cho ngài Phó Thủ tướng!] Phía Trung thì nói là giàn khoan đã ‘hoàn thành nhiệm vụ’”.

“Đại Việt có đồng ý với Trung giải quyết vấn đề Biển Đông chỉ qua đàm phán hai bên không?”

“Phó Thủ tướng Phạm: Quần đảo Hoàng Sa là vấn đề chỉ của Trung-Việt, có thể giải quyết song phương. Họ đã cưỡng chiếm Hoàng Sa bằng vũ lực trong các năm 1956 và 1974, hiện vẫn chiếm giữ. Đại Việt luôn muốn giải quyết bằng hòa bình và đã yêu cầu Trung làm vậy. Nhưng họ cứ khăng khăng nhận Hoàng Sa là của mình. Đó là sự khác biệt trong lập trường. Còn quần đảo Trường Sa có 5 nước (Trung, Đại Việt, Philippines, Malaysia, Brunei) và một vùng lãnh thổ (Đài Loan) cùng tranh chấp, thì phải tiếp cận đa phương. [Một câu hỏi khó. Một lời đáp vừa giỏi vừa khéo, tuy phần đầu chưa thật hay lắm.]

“Vậy Đại Việt làm sao duy trì được sự độc lập với một láng giềng khổng lồ không thể dời đi đâu, và vai trò của Mỹ trong quan hệ này?” [Một nụ hồng vàng cho câu hỏi.]

“Phó Thủ tướng Phạm: Tôi có thể nhắc lại phương châm đối ngoại của Đại Việt là ‘Ba không’: không liên minh quân sự, không có căn sự quân sự của nước ngoài ở trên đất Việt; và không liên minh với nước này chống lại nước kia. [Xin phép bổ sung: ‘Ba không’ và ‘Một nhờ’: nhờ ông Trời giúp!]

“Nước Mỹ chúng tôi có thể giúp gì trong tranh chấp trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương?”

“Phó Thủ tướng Phạm: Bất cứ sự tham gia của nước nào, trong đó có chính sách ‘xoay trục sang châu Á’ của Mỹ, đều được hoan nghênh nếu tăng hòa bình và ổn định. Nhưng ngoài vấn đề chính trị và an ninh, chúng tôi quan tâm hơn cả đến lãnh vực kinh tế, hoan nghênh các nước đầu tư, nối kết vào khu vực, vào Đông Nam Á, nhất là vào Đại Việt.” [Ý là các ông các bà đừng lo uýnh lộn, cãi nhau; cái đó chuyện nhỏ. Cứ đổ tiền vào làm cho chúng tôi giàu mạnh đi!]

“Quan điểm của nước ngài về việc Mỹ có thể dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Đại Việt?”

“Phó Thủ tướng Phạm: Từ 20 năm nay Mỹ-Việt đã bình thường hóa quan hệ. Năm ngoái đã nâng quan hệ lên mức đối tác toàn diện. Nghĩa là quan hệ đã bình thường, ấy thế mà lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Đại Việt lại không bình thường. Dỡ bỏ lệnh cấm sẽ là biểu hiện của một mối quan hệ bình thường.’ [Rất logic hình thức! Tài! Bác Ngoại trưởng Kerry đáp sao đây?]

“Ngài có lo rằng việc đó sẽ khiến Trung khó chịu, gây rắc rối?” [Lại câu hỏi chọc ngoáy]

“Phó Thủ tướng Phạm: Nếu chúng tôi không mua vũ khí từ Mỹ thì sẽ mua từ các quốc gia khác, tại sao Trung phải khó chịu nhỉ?” [Cứ phải thế! Khi cần, người Tràng An vẫn có thể là dân Kẻ Chợ!]

Nhưng bông hồng to nhất nên trao cho blogger Tổng Cua với 2 bài nhiều thông tin quý:

Bài một, nói rõ bà Chủ tịch Hiệp hội Á Châu đã giới thiệu Ngoại trưởng Phạm Bình Sinh rất oách xì dầu bằng lời của Cựu Thủ tướng Úc Rudd: ”Tôi vinh hạnh được giới thiệu một trong những nhà ngoại giao kinh nghiệm nhất châu Á”. (“One of the most skilled diplomats of all Asia”.) Nổi hứng Tổng Cua bèn làm cú phỏng vấn nhảy dù email với 2 chuyên gia lão luyện:

Mohamed Nehru, Viện nghiên cứu Carnegie: Tôi thấy ông Phạm có một bài phát biểu tuyệt cú mèo. Phần trả lời câu hỏi đã khéo lại khôn. Trong tư cách nhà ngoại giao, ông nầy rất thẳng thắn, nhất là ở vụ Trung-Việt. Hầu hết mọi người trong phòng hội thảo đều cảm thấy ấn tượng.”

John Cohen, Giáo sư Đại học Luật New York, một người đấu tranh cho nhân quyền ở Trung: “Tôi nghĩ ông Phó Thủ tướng đã làm một việc rất tốt. Ông nói có thông tin, tương đối cởi mở trong lúc hỏi đáp, dùng ngôn ngữ cơ thể để nói thêm những gì câu trả lời chưa nói hết, và để ngỏ cơ hội đàm phán hiện chưa thỏa đáng. Theo tôi, đa số người Mỹ sẽ bị cuốn hút bởi tư cách cá nhân đáng kính trọng của ông.”

Bài hai. Phóng viên ảo Tổng Cua còn thảy lên cờ-lốc của mình bài tường thuật buổi nói chuyện của Ngoại trưởng Phạm tại Nhà R (tên thường gọi của Đại sứ quán Đại Việt tại thủ đô Mỹ Washington). Với giọng hài hước, bằng thái độ và ngôn ngữ của lề phải nhưng trong cung cách của lề giữa mà ẩn hiện lề trai trái, Tổng Cua đã nêu bật các ý chính cùng nhiều tiểu tiết của đại sự. Tài! Chúng tôi chỉ ăn theo, vuốt đuôi cho gọn ghẽ hầu độc giả:

Vào phút thứ 15, trả lời câu hỏi của một phóng viên Trung đến từ Thượng Hải về quan hệ Việt-Mỹ tác động thế nào tới Trung và Biển Đông, ánh mắt của Ngoại trưởng Việt lại “mang hình viên đạn” như lúc gặp Ngoại trưởng Vương Nghi tại Liên Hiệp Quốc hôm trước và gặp Ủy viên Quốc vụ viện Dương Khiết Trị tại Hà Thành tháng trước.

Khi vị khách đặc biệt có gặp gỡ riêng với nhân viên Đại sứ và khách mời Việt kiều trong đó có Tổng Cua, ngài Đại sứ không tiếc thời gian quý báu đã giải thích lý do lúc này Ngoại trưởng Phạm mới “được phép đi Mỹ” (theo cách nói xoáy của cư dân mạng). Cứ theo lời Đại sứ thì chuyến thăm Mỹ và hội kiến Ngoại trưởng Kerry đã vào chương trình từ rất lâu rồi cơ, thế nhưng chán quá mất thôi, cả hai bên cứ bận rộn tơi bời, lúc thì Kerry bận, khi vừa tìm được thời gian rảnh, Phạm lại mắc việc. Vả, để đối phó vụ giàn khoan của Trung hồi tháng 5, cánh ngoại giao phải làm việc cật lực. Ngoại trưởng phải gác gôn, khi cần thiết đi mới đi, lại chu đáo thăm cả Trung rồi mới sang Mỹ. Ý ngài Đại sứ là dân cờ-lốc không trong chăn làm sao biết, cứ phát biểu “ninh tinh” ảnh hưởng đến quan hệ tay ba Việt- Trung-Xô, ấy nhầm Việt-Trung-Mỹ. Theo đó Tổng Cua phán: nếu sang Mỹ sớm có thể không thuận lợi bằng lúc này. Đợi sóng yên biển lặng, điều cần nói với Trung đã nói rồi “Hai ta vẫn là đối tác chiến lược, là hai nước Xã hội chủ nghĩa”, vẫn “Ba không”; chứ khi Trung đang chọc Biển Đông mà ta sang Mỹ khác gì “bị bố dọa đánh trong nhà chạy ra sân mách mẹ.”  Nhỉ?

À, trong cuộc nói chuyện 30 phút với thuộc cấp và đại diện Việt Kiều, Phạm Bộ trưởng nói vo, số liệu khá chính xác, giọng âm ấm, dễ nghe. Khi nhắc đến 40 cuộc trao đổi, ông ngầm giễu “nước mình gọi là 40 cuộc giao thiệp với Trung”. Ông nói về Trung-Việt Việt-Trung khá sòng phẳng, kể chuyện thuyền cảnh sát Việt ra đương đầu với tầu chiến Trung, dù không uýnh nhau nhưng ta phải kiên nhẫn mới không đổ máu. Ông bảo: giàn khoan cách đảo Tri Tôn có hơn chục hải lý, thế nếu khoan được dầu ở đó, họ đòi 200 hải lý nữa là đẩy biên giới biển của Trung vào tới Quảng Nam rồi; vậy ta phải vừa khôn vừa khéo, đấu tranh cho họ rút đi, nhiều thách đố không đơn giản đâu; cuối cùng họ rút thật, chả hiểu do bão mạnh hay bão dư luận hay do lý do gì. Câu sau đây thú vị quá, xin cọp y chang Cua Times, khỏi ê-đít:

“Có chi tiết buồn cười là Bộ trưởng đang thao thao về Trung, chủ đề có vẻ tủ của nhà ngoại giao, người nghe cũng chăm chú, bỗng cái micro đổ xuống bàn, gây một tiếng ùm rất to như bom nổ trong loa, làm cả hội trường giật thót. Còn khi nãy nói về kinh tế, tình hình trong nước, micro chẳng sao cả. Tuy nhiên, Bộ trưởng rất nhanh trí và đùa vui, ‘nói đến Trung nên ‘nó’ thế đấy’, làm hội trường cười ồ; chứng tỏ nhà ngoại giao này biết phản ứng trước các tình huống bất ngờ.”

Riêng đến khi có chị Việt kiều hỏi về dân chủ về nhân quyền, Ngoại trưởng Phạm mới phải dùng “phao” - dùng câu trả lời cẩm năng; “Đó là giá trị phổ quát nhưng áp dụng ở mỗi vùng, miền, quốc gia lại khác nhau”; “Mỹ-Việt luôn trao đổi nhằm hiểu biết lẫn nhau”; vân vân và vân vân và vân vi…

Túm lại, nghe xong toàn buổi một bác Việt kiều già thốt lên: “Buổi thành công nhứt từ xưa tới nay tại nhà R mà tui chứng kiến.” Tổng Cua thận trọng hơn: “Cuộc gặp khá thành công, vì người nghe tận mắt chứng kiến vị Ngoại trưởng nói chuyện, trả lời, kể cả xử lý cái miro đổ.”

Cuối cùng, điều mà già nửa thế giới trông mong đã đến, dù nó đến chỉ mới được một phần gần già nửa. Thật ra, thi sĩ Nguyễn Dĩ Nhiên và nhạc sĩ Phạm Dụy đã từng tiên đoán vụ “dỡ bỏ một phần” này, từ hơn 40 năm trước qua lời thơ da diết trong bản nhạc nổi tiếng Thà Như Vũ Khí:

“Có còn hơn không, có còn hơn không

Có còn hơn không, có còn hơn không.”

                                             (còn tiếp)