CHUYỆN XƯA - NAY MỚI NÓI - KỲ 64 - HỘI NHÀ VĂN CỦA NƯỚC TA - KỲ 18

   Thơ đáng tôn vinh hay cần phản tỉnh ?

          

  Đã thành lệ, hàng năm cứ  rằm tháng giêng, Tết nguyên tiêu, Nhà nước lại mở hầu bao chi tiền cho các quan văn và nhà thơ tổ chức “ngày thơ” trên khắp cả nước. Từ cả tháng trước đó, trên các diễn đàn văn thơ đã thấy rậm rịch bàn về “thơ” và “ngày thơ” .

Năm 2008, có thể do dư âm của hai cuộc biểu tình chống Tàu hồi tháng 12-2007 nên “ngày thơ” nói tới lòng yêu nước nhiều hơn là tình yêu trai gái như mọi năm. Nhà thơ Thanh Thảo viết trong bài “ Thơ và Tổ Quốc” đề cao thơ :

” Không phải chờ tới ngày Rằm Nguyên Tiêu-Ngày Thơ Việt nam hàng năm-ta mới cảm nhận sâu sắc điều này, là Thơ Việt gắn bó máu thịt với Tổ quốc Việt Nam đến thế nào”

“Thơ đồng hành cùng dân tộc Việt một cách tự nhiên, cùng đi mở đất, cùng chống các loại kẻ thù, cùng cực nhọc vươn lên để thành người nhân ái, thành một dân tộc nhân ái, biết “Lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo” như người yêu nước và nhà thơ vĩ đại Nguyễn Trãi đã viết trong tác phẩm vĩ  đại “ Bình Ngô đại cáo””

Thơ mà biến dân tộc Việt Nam thành “nhân ái” sao ? Theo yêu cầu của Đảng “ nay ở trong thơ nên có thép”, ngay  trong quốc ca cũng”cờ in máu”,  “đường xây xác”, “thề phanh thây, uống máu” huống hồ trong những bài thơ chống Mỹ “rực lửa căm hờn” lấy đâu ra lòng nhân ái ?

Nhà thơ Thanh Thảo còn trích dẫn Du Tử Lê :

“Tôi chợt nhớ câu thơ của nhà thơ Việt ở hải ngoại Du Tử Lê: “ Không người mẹ nào muốn chết ngoài Tổ quốc”, một câu thơ quá xót xa nhưng rất hiện thực…”

Câu thơ quá xót xa nhưng rất hiện thực thì đúng rồi, nhưng nó còn hiện thực ở chỗ “chết ở Mỹ” đắt hơn ở VN nhiều và có những bà mẹ muốn về nước chết không phải vì yêu tổ quốc mà chính vì tránh chuyện ma chay tốn kém cho con cái.

Ngày hội thơ lớn nhất vẫn là ở Quốc Tử Giám Hà Nội. Sáng ngày 21 tháng Hai  , tức rằm tháng Giêng, cờ phướn tưng bừng tung bay bên cạnh những quả bóng bơm khí, rực rỡ trong sân Văn Miếu. Bên giếng Thiên Quang, phấp phới một lá cờ phướn to bằng cái chiếu, có hình con chim hạc đạp chữ “Thơ “viết bằng nét bút sổ dọc, đơn giản và cứng cỏi theo chữ quốc ngữ  chứ không rườm rà thư pháp đánh đố người xem. Một hàng cờ đuôi nheo đề những câu thơ bất hủ của các thi nhân tự cổ chí kim dán chữ vàng trên nền vải đỏ.

Gọi là ngày hội thơ mà không khí trên sân lại chẳng “thơ” chút nào. Nhà báo  Di Linh “tường thuật” trên VieTimes :

“Sân khấu được dựng ngoài trời, trong sân gạch rộng của khu điện thờ, trước nhà thờ Đức Thánh Khổng. Dãy ghế ngồi mang ra không đủ, các cụ vẫn phải đứng nhấp nhổm bốn xung quanh. Mấy cụ cao tuổi, cơ chừng biết đứng lâu không đặng, đành tự đi tìm ghế, kê ghế ngồi, rồi chép miệng than: “Phải tự phục vụ thôi bác ạ!”. Các hàng bán sách, bán thơ, các băng rôn của nhà tài trợ… cũng chen chân tìm vị trí “lộ thiên”. Sách… giảm giá 30% cũng len chân tìm được “chỗ ngồi”. Chỗ khác, một cô bé thẽ thọt hỏi một bác già có chòm râu lún phún: “Bác ơi, ngày thơ là làm những gì hả bác? Họ chỉ đọc thơ hay có được bình thơ nữa không hả bác…???”. Trên sân khấu, khách thơ chen chân chụp hình lưu niệm, cố đưa dòng chữ chạy thẳng hàng “Ngày thơ Việt Nam lần thứ VI” vào bức hình kỷ niệm một lần đến Văn Miếu đúng ngày Nguyên Tiêu. Trong khu nhà thờ, khói nhang nghi ngút. Các cô, các chị “tranh thủ” khấn vái cầu xin tài lộc. Kế bên, chiếc dây thép buộc ngang khu biệt một góc nhà thờ, có tấm ri-đô bằng vải thô, làm chỗ để đạo cụ và… thay trang phục cho các diễn viên sẽ tham gia tiết mục văn nghệ của buổi khai mạc. Bản nhạc không lời Kachiusa của Nga vẫn miệt mài cất lên từ dàn loa thùng vĩ đại… để lấp chỗ trống. Có tiếng thắc mắc: giá như BTC cho chạy một bản nhạc dân tộc, chắc hợp hơn.

9h kém 15 phút, ông Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam lên đánh một hồi trống khai mạc Ngày thơ. Đám rước Kiệu thơ rẽ đám đông đi vào. Kiệu đi đến đâu, người dạt ra đến đấy. Bài thơ “Cảm hoài” của Thượng tướng Trần Quang Khải thêu chỉ vàng trên vải nhiễu, được một nghệ sĩ đọc to bằng hai văn bản (nguyên bản và thơ dịch). Tiếp theo là tiết mục múa cờ. Kiệu thơ được rước trở ra, nhường sân khấu cho các diễn viên xinh đẹp, thực hiện màn trình diễn trống…Có tiếng la ó của cánh phóng viên nhà báo, vì mấy khách thơ từ đâu chạy thẳng lên trước sân khấu, dí điện thoại di động… quay camera tiết mục văn nghệ khai mạc có kèm theo lời bình của mình, làm mất góc chụp của họ. Nhưng hình như, mấy khách thơ này bị cuốn hút quá, hay không nghe thấy tiếng phàn nàn. Chán, đám báo chí nhất loạt đứng lên chiếm hết vị trí gần sân khấu, săn ảnh. Rừng người, rừng ống kính, máy móc… che hết sân khấu. Khách thơ ngồi ghế, chỉ nhìn thấy… lưng của mấy ông thợ ảnh, và nghe tiếng trống hội, xem các ca sĩ, nghệ sĩ biểu diễn qua… loa. Đến lượt BTC phải chạy lên can thiệp đám phóng viên báo chí. Nhưng, trời không chịu đất! Ai biểu diễn cứ biểu diễn. Ai chụp ảnh, quay phim cứ chụp hình quay phim. Khách thơ ngồi, nghe và… xem lưng mấy ông thợ ảnh!”

Chập cheng, í ới nhất phải kể đến “sân khấu Thơ Trẻ”. Gọi là trơ  Trẻ nhưng lại thấy hai bác già là Hoàng Hưng và Dương Tường nhảy lên chiếm lĩnh sân khấu. Bác Hoàng Hưng đọc bài thơ in cả hai chục năm nay “ Người đi tìm mặt”, bác Dương Tường cầm cuộn giấy y chang giấy đi cầu cuốn lên người cho một em gái đọc “ thả đỉa ba ba…” chẳng hiểu thông báo cái message gì. Nhà thơ Phan Huyền Thư  năm ngoái đã rùm beng, năm nay  vẫn nhảy lên sân khấu nói thơ. Nhìn bác Dương Tường trình diễn thơ, người ta phải nghĩ ngay tới một câu nói của cổ nhân :” người già sợ nhất sự…lố bịch…”

 Từ Sàigòn, Hoài Hương cho biết khai mạc Ngày thơ có ông Phó Chủ tịch Nguyễn Thành Tài tới gõ  trống thùng thùng. Một cây thơ có 100 lá thơ- 100 câu thơ của 40 nhà thơ trẻ trên cây và được coi như lộc thơ đầu xuân,  trong đó có 50 phần quà tặng cho những ai may mắn “hái” thơ, đọc thơ, đoán tên tác giả. Đây cũng là màn “chơi” thơ được hưởng ứng khá hào hứng, khởi đầu cho không gian thơ trẻ,  với các tiết mục hấp dẫn như trưng bày thơ, trình diễn thơ, bán thơ bằng rất nhiều hình thức kết hợp, tạo không khí sôi nổi, náo nhiệt. Nhà thơ Lê Thiếu Nhơn trong vai trò “người dẫn chuyện” bàn tròn ngoài sân vườn dưới tán bách tùng, giao lưu 5 nhà thơ trẻ có tác phẩm thơ được in ấn ,xuất bản, phát hành trong năm 2007.

Độc đáo nhất nước phải kể đến ngày thơ Quảng Ngãi. Ong Chủ tịch Hội địa phương này, nhà thơ Thanh Thảo cho biết :

” Năm nay chúng tôi tổ chức “Ngày Thơ” không giống như mọi năm là bởi, tôi muốn tất cả mọi người đến dự không chỉ để thưởng lãm thơ mà qua thơ, chúng ta yêu hơn và có trách nhiệm hơn với Tổ quốc của mình. Vì vậy, mọi sự thờ ơ, dửng dưng trước sự tồn vong của Tổ quốc và dân tộc hiện nay đều có tội với cha ông. Thơ ca không thể đứng ngoài cuộc trước những biến động của đất nước”.

Chưa ở đâu như ở đây, thơ chống ngoại xâm Trung Quốc được cất  lên nhiều như thế. Từ “ Nam quốc sơn hà Nam đế cư” của Lý Thường Kiệt đến  “Thị xã Lạng Sơn” của Thanh Thảo , “Việt Nam yêu thương” của Hoàng Nhuận Cầm, viết năm 1979 trong cuộc chiến chống Trung Quốc ngoại xâm :

“Sẽ còn in như dao khắc lòng tôi

 Dáng đồng đội ngã trong giờ chiến đấu

 Mặt áp sát cột biên cương rỏ máu

 Mà môi còn tha thiết Việt Nam ơi!”. 

Thơ được tôn vinh tới mức, nhà thơ Thanh Thảo thốt lên những lời cháy bỏng :

“Suốt một hành trình dằng dặc dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam một tay cầm vũ khí, một tay cầm câu thơ, cầm câu hát. …”

Tuy vậy điều này thật khó tin. Bởi lẽ có những thời kỳ nước ta chìm đắm trong đau đớn có thấy bóng dáng câu thơ nào xoa dịu nỗi đau cho nhân dân đâu ? Chẳng hạn thời kỳ cải cách ruộng đất hàng ngàn người chết oan, chiến dịch Mậu Thân năm 1968, cả vạn thường dân vô tội gục ngã dưới làn đạn , rồi thời kỳ sau 75  cải tạo tư doanh biết bao gia đình tan nát… Thử hỏi liền trong mấy thập kỷ chiến tranh liệu có mấy thi sĩ dám công khai buông một tiếng thở dài hoặc nhỏ một giọt nước mắt vào thơ ? Có nhiều dân tộc chẳng cần “một tay cầm vũ khí, một tay cầm thơ” mà vẫn dân giàu nước mạnh, tự hào góp mặt với năm châu . Có phải vì ta cứ “cầm vũ khí với cầm thơ” mà không chuyên tâm “cầm búa với cầm cày “ nên đất nước mới bị gặm dần như thế, nhân dân mới cách biệt giàu nghèo như nay ? Vậy thơ bây giờ đáng tôn vinh hay cần phản tỉnh ?

NT