Cà phê văn
học tại Sàigòn
( Hội đồng
Anh suýt biến thành Hội đồng…chuột)
Mấy năm
nay, các “trung tâm văn hoá nước ngoài”
hoạt động ngày càng sôi nổi tại các thành phố lớn như Hà Nội, Sàigòn…thêm “sân
chơi” phi quốc doanh cho văn nghệ sĩ
Việt Nam vốn chỉ được phép tụ tập xung
quanh các Hội nhà văn, Hội nhạc sĩ, Hội điện ảnh…với danh xưng không lấy gì làm
vẻ vang là các “tổ chức quần
chúng của Đảng”.
Dẫu rằng hoạt
động của các tổ chức nước ngoài này được Nhà nước “cho phép “ và “quản
lý” chặt chẽ bằng cài cắm văn nghệ sĩ của Đảng làm nòng cốt trong các cuộc
họp vậy mà ngày 5 tháng 7, trên web site của mình, ông nhà văn Nguyễn
Đình Chính cũng vẫn “nêu cao cảnh giác”, lên tiếng chê bai nặng nề :
“Và tất cả những hoạt động sinh hoạt văn học
đã và đang được diễn ra ở mấy trung tâm văn hoá ngoại quốc
( thí dụ như trung tâm văn hoá Pháp, hội đồng Anh hoặc Viẹn
Gớt …) đó chỉ là những bản sao chép vụng về những cái gọi là văn nghệ đại chúng ở chính nước họ đã rữa nát
dưới nấm mộ quên lãng của thời gian hơn nửa thế kỉ.”
Tất nhiên nhận
xét cực đoan này chẳng lọt tai mấy ai. Các văn nghệ sĩ thời thượng đang muốn
đánh bóng tên tuổi vẫn đua nhau tới, đua nhau phát biểu trên các diễn đàn của các tổ chức nêu trên
trừ các “văn nghệ sĩ “ trụ cột bảo vệ đảng sợ mất điểm thi đua nên không dám
tới.
Ngày 22 tháng 6
- 2007, tại Hà Nội, Hội đồng Anh mở một cuộc trò chuyện xoay quanh đề tài "Phê bình văn học trên báo chí - Lý tính và cảm tính",
tất nhiên người điều hành thảo luận vẫn là các ‘con cưng của Đảng” như Nguyễn
Hoà (Trưởng phòng lý luận phê bình văn
học báo Nhân Dân), Phạm Xuân Thạch (Giảng viên khoa ngữ văn, Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn), Văn Giá (Trưởng khoa Lý luận – Phê bình - Sáng tác Văn
học, Đại học Văn hoá). Cuộc ‘trò chuyện” bị “quản” chặt như thế nên chẳng có ý
kiến nào đáng giá ngoài của một nữ sinh viên ngồi ghế khán giả :
“Tôi
thấy điểm mạnh nhất của các nhà phê bình Việt Nam
Từ Hà Nội mấy ông Hội đồng Anh “lấn” vào
Sàigòn, đúng 19 giờ ngày 06 tháng 07 năm 2007, tại Zenta Café, Sài Gòn, ông
Graham Sutcliffe, Giám đốc Nghệ thuật Hội đồng Anh đã phát biểu khai mạc cho
buổi thảo luận cũng với đề tài “Phê bình
văn học trên báo chí – Lý tính và Cảm tính?”.
Giả thiết ngược đời, nếu có ông Việt Nam da vàng mũi tẹt, bỏ tiền ra mở một cuộc “hội thảo” tại chính giữa thủ đô Luân
Đôn mời các ông bà nhà văn gạo cội bản xứ tới thảo luận về nền “phê bình văn
học” của chính các quý vị này, lại còn dậy dỗ rằng dân Anh ít biết ngoại ngữ
nên chỉ đọc sách dịch sang…tiếng Anh thì mấy ông bà nhà văn xứ sương mù
liệu có “cảm thán “ gì chăng ?
Còn ở Việt Nam,
chính xác hơn ở Sàgòn, hơn 100 nhà văn , nhà thơ, nhà phê bình, cứ hân hoan
nghe ông tây đọc diễn văn khai mạc cuộc trò chuyện “cây nhà lá vườn” của người Việt Nam mà chẳng hề “hổ thẹn ” gì.
Vậy mới biết sức
sống thật là dẻo dai của câu hát nhái :”
ôi hàng tây tốt hơn hàng ta…”
Cuộc “trò chuyện “ ở Sàigòn tất nhiên cũng phải thông qua Sở văn hoá
thông tin, phải chọn những người Đảng tin cậy, bởi thế nên mới có chuyện tuy đề
dẫn là “ phê bình văn học” nhưng nửa phần “lễ lạt” lại là …quảng cáo sách.
Mở đầu, nhà phê
bình Nguyễn Thanh Sơn, lẽ ra quảng cáo tác phẩm Việt Nam thì ông lại chọn một cuốn sách
tàu của tác giả Trung Quốc Quách Kính Minh: “Vương quốc ảo” để hết lời ca ngợi chắc theo đơn đặt hàng của nhà làm sách.
Nhà báo kiêm nhà
văn Ngô thị Kim Cúc, báo Thanh Niên thì ra sức ca ngợi “khả năng hư cấu vô cùng phong phú” trong tác phẩm “Giữa vòng vây trần gian” của Danh Lam -
một nhà văn trẻ Sài Gòn, chẳng hiểu có nhận PR của mấy ông đầu nậu sách mà bà
nâng lên hàng “tiểu thuyết hiếm hoi trong
văn học Việt Nam mang tính triết học hôm nay” cho dù có tới 90% giới cầm bút chưa nghe nói tới cái tựa sách này
bao giờ.
Sau cùng đến
lượt nhà thơ Inrasara “bốc thơm” tập truyện ngắn “Khu vườn lưu lạc” của nhà
văn trẻ người miền Nam Nguyễn Vĩnh Nguyên.
Sau màn “quảng
cáo sách” đến màn … “đá lộn sân” .
Trước hết chẳng
hiểu ai xui “trẻ ăn cứt gà”, mấy ông Hội đồng Anh lại chọn ông đạo diễn điện
ảnh Lê Hoàng vốn chỉ quen trò chuyện lúc 0 giờ, làm MC chủ trì cuộc họp, lèo
lái mấy ông nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình phát biểu sao cho không chệch đường lối Đảng.
Tiếp đó người
tường thuật “cuộc trò chuyện” được phát trên một đài phát thanh uy tín trên thế
giới lại là ông…hoạ sĩ Trịnh Cung.
Trong bài viết
của mình, ông hoạ sĩ này “xỏ ngọt” nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn. Nào là :
” nhà phê bình này cũng đã thú nhận rằng 2 năm
rồi ông không đọc sách, muốn nhân dịp nhận lời mời của Hội đồng Anh này để tự
“giải đông” cho mình nên đã đến nhà sách và ngẫu nhiên chọn tác phẩm này.”.
Nào là :
” Nguyễn Thanh Sơn đã không quên “lên lớp” nhà
văn Việt Nam
Hòn đất ném đi
thì hòn chì ném lại, chỉ vài ngày sau, nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn “phản
pháo” bằng những lời lẽ không mấy thân thiện khiến cho dư âm của cuộc “trò
chuyện” càng thêm rôm rả :
“Từ lâu tôi vốn đã không ngạc nhiên với ông
Trịnh Cung. Không ngạc nhiên vì món võ “bỏ bóng đá người”- trong khi tường
thuật một sự kiện sinh hoạt văn học, thay vì phân tích, đánh giá hoặc phê phán
những ý kiến nêu ra trong sự kiện thì ông lại bình luận về tư cách người được
mời tham dự. Không ngạc nhiên vì ông đã kịp diễn dịch mong muốn thông thường
của một người đọc được thấy những thế giới văn chương mới trong sáng tác của
những nhà văn Việt nam thành một hành động khiếm nhã và coi thường các nhà văn
đương đại. Không ngạc nhiên vì ông tảng lờ chủ đề chính của sự kiện sinh hoạt
văn học này là “phê bình văn học trên báo chí”- bao gồm cả tác phẩm văn học
Việt nam lẫn tác phẩm văn học dịch-trong chương trình có đọc các bài điểm sách
và phê bình về tác phẩm của Yan Martel (Cuộc đời của Pi) và Naipaul (Khúc quanh
của dòng sông)-nên việc chọn một tác phẩm của một nhà văn Trung Quốc để giới
thiệu là hoàn toàn bình thường, nhất là khi đã được sự đồng thuận của nhà tổ
chức. Ông Trịnh Cung trước nay vẫn vậy!”
Cuộc đá “lộn
sân” mang tinh thần “mác-két-tinh thời đại” càng thêm rôm rả khi ý kiến có tính
cách uốn nắn cuộc hội thảo văn học lại là của…nhạc sĩ Dương Thụ.
Nguyên vì mặc
dầu không có giấy mời, ông nhà thơ Trần Mạnh Hảo cũng cứ đến dự và khi được MC
trao cho micro liền nổ một tràng liên thanh “ một khi không có tự do viết lách thì làm gì có phê bình chân chính
khiến chính ông đã 4 lần bị treo bút. “
Hoảng sợ vì
những tiếng vỗ tay hoan hô nhà thơ “báng bổ”, ông đạo diễn Lê Hoàng vội vàng
hướng cuộc trao đổi sang những chuyện vụn vặt như nhuận bút, về thể lệ đăng báo
khiến ông nhạc sĩ Dương Thụ phải lên tiếng phản đối :”Ban chủ toạ đã lạc đề. …”
Tuy thế , các ý
kiến thảo luận vẫn "choảng" nhau, lúc lại đi quá xa chủ đề chính, ông
nói chẳng bà nói chuộc, khiến cuộc họp dáo dác, lộn xộn như một cuộc họp
của…Hội đồng chuột và nhà đạo diễn điện ảnh kiêm chủ toạ Lê Honàg mặc dầu mới 9
giờ rưỡi đã phải tuyên bố kết thúc cuộc họp :
” Chúng ta cần chấm dứt thôi vì có nói nữa
cũng thế…”.
Cuộc “cà phê văn
học” của Hội đồng Anh tổ chức tại Sàigòn tối 5 tháng 7 chẳng đúc rút ra kết
luận gì ngược lại càng làm rõ tính thích đấu đá của các nhà văn Việt Nam, chẳng chút xấu hổ, họ choảng nhau
ngay trong “quán cà phê” mà người Anh đã có nhã ý mời tới để bàn về những vấn đề nghiêm chỉnh của
văn học nước mình. Chỉ tiếc mấy ông Hội đồng Anh bị mấy anh “bấu xấu”, bất tài,
vây quanh nên chẳng thể nào tiếp cận được
những nhà văn, nhà thơ thứ thiệt. Có lẽ cũng vì thế nhà phê bình Lê Ngọc
Trà đã nhận lời vào ban điều hành rồi, phút cuối cùng lại rút tên ra.
Hoạt động của các
“trung tâm văn hoá nước ngoài” sắp tới chắc còn rôm rả lắm, nhưng có giúp được
gì cho sự phát triển văn học Việt Nam hay không thì hãy còn phải chờ
coi.
NT
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét