CHUYỆN XƯA - NAY MỚI NÓI - Kỳ 8 : Hội nghị lý luận phê bình VĂN HỌC – Kỳ 6

                       Đồ Sơn 10-06

                           Cãi lộn trên núi xuống biển (!)

      Trước hết phải nói ngay rằng nhờ ‘công ơn’ Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, vừa mới lên chức Ngài đã ký ngay cho Hội Liên hiệp Văn học Nghệ Thuật Việt Nam khoản chi hơn 200 tỷ trong tài khoá 2006-2010 “nuôi” toàn bộ các loại văn nghệ sĩ cả nước, trong có Hội nhà văn , nhờ vậy ông Chủ tịch Hội Hữu Thỉnh mới có tiền tung tẩy cho các nhà văn, nhà phê bình lên núi “cãi lộn” tại Hội nghị Tam Đảo mấy năm trước nay lại xuống biển “chửi nhau” tại Hội nghị Đồ Sơn tuần rồi.. Tiền của dân mà, khác gì của…địch, cứ tiêu đi cho nó…chết. 

Thế là hơn 200 nhà văn, nhà phê bình, quan chức ở 64 tỉnh thành trong cả nước kéo về Đồ Sơn “ăn uống ngủ nghỉ” miễn phí tại khách sạn 5 sao trong 2 ngày để cãi nhau xoay quanh “cái tủ thuốc bắc” – tức văn chương Việt Nam theo cách nói mới đây của nhà thơ Dư thị Hoàn trả lời phỏng vấn báo “Văn học đồng bằng sông Cửu Long”, xoay quanh Hội nhà văn:

 “ nửa thế kỷ qua chúng ta đã đẻ ra và dung dưỡng một bộ máy duy ý chí để thao tác, và bảo vệ vận hành bao cấp, một bộ máy gồm những cấu kiện thiểu năng nhưng lại được đặt vào những vị trí then chốt, để định hướng, định lượng và phân phối toàn bộ sản phẩm (cả vật chất lẫn tinh thần ) cho dân chúng như cha đạo phát chẩn!?”

Tất nhiên “ cha đạo” Hữu Thỉnh chỉ “phát chẩn” các xuất ăn ngủ ở Đồ Sơn cho các “con chiên ngoan đạo” còn cấm cửa những ai gây mất trật tự trong bầy đàn kiểu “phản đồ” Trần Mạnh Hảo.

Hai ngày liền với 65 tham luận viết sẵn và nói vo, ngày đầu là “cúng “ tức giới thiệu các đồng chí lãnh đạo Ban tư tưởng văn hoá, Bộ văn hoá thông tin, thành uỷ  Đảng cộng sản Hải phòng, Hội liên hiệp VHNT… rồi tới các nhà văn, nhà phê bình đọc tham luận viết sẵn có kiểm duyệt gọi là “lễ” và sang ngày thứ hai cãi lộn như mổ bò gọi là “chợ” và…chấm hết, tan hàng lên xe về nhà tiếp tục  …ăn cơm vợ.

Mở đầu phần “cúng” tất nhiên có ý kiến “chỉ đạo hội nghị” của ông Phó ban tư tưởng Đào Duy Quát nghiêm khắc nhắc nhở “con đường mà Đảng lãnh đạo và nhân dân đã chọn” là : “xây dựng chủ nghĩa xã hội với quy luật kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” để theo thông lệ , ông Nguyễn Trí Huân, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, phải đứng lên thay mặt Đoàn Chủ tịch “Cảm ơn ý kiến chỉ đạo sâu sắc của đồng chí Đào Duy Quát, Phó Trưởng ban tư tưởng văn hoá trung ương” khiến người ta thấy đã sang thời đại IT, xem ra Hội nhà văn Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi vòng kim cô “ nghĩ trong những điều Đảng nghĩ” như cố thi sĩ Chế Lan Viên đã long trọng cam kết bằng “tiếng nói trái tim’ của chính ông.

Người “vinh dự” mở đầu phần “lễ” là nguyên Phó ban tư tưởng văn hoá, Thứ tưởng giáo dục, Giáo sư  Nguyễn Văn Hạnh với tham luận “Tự do tư tưởng - Tự do sáng tạo và hoạt động văn học nghệ thuật”. Ông nhấn mạnh :“Không có tự do tư tưởng, tự do sáng tạo thì không nhà văn nào có thể tạo nên những công trình có giá trị thể hiện được tài năng, phẩm giá của mình….”. Rất tiếc, hai chữ “tự do” nghe có vẻ “rờn rợn” lỗ tai các nhà văn nên ông Hạnh mới đọc được nửa bài hội trường đã ồn ào, mất trật tự , có anh còn chõ lên :” Khi còn làm Phó ban sao không bàn đến “tự do” , về hưu rồi mơi…bàn ?  (!)”.

“Văn hoá tham luận” quả đã được phát huy cao độ tại Hội nghị, sau màn giáo sư Nguyễn Văn Hạnh bị tẩy chay đến lượt tham luận của nhà giáo Phạm Quang Trung (Đà Lạt) “Rất cần một hệ thống lý luận văn chương dành cho nhà văn” có tới 6 lần bị hội trường vỗ tay, hô lớn : “Thôi!”, “Thôi, xuống đi. Dưới này không phải là học sinh của ông ở Đà Lạt đâu…”.

Tội nghiệp hơn cả là nhà văn Bùi Bình Thi đang lớn tiếng đề nghị đổi tên Hội nhà văn thành “ Hội phu chữ” thì ở dưới nhà thơ Ngô Thảo nói lên:

“Thế thôi! ông mà còn phát biểu nữa là chúng tôi về đấy!”

Ông Bùi Bình Thi nói  xuống:

“thế lúc các ông lên nói thì tôi có cản đâu?”,

 cử toạ ồn ào:

“Thôi, về thôi”.

Và thế là từ lúc đó người “tham luận” cứ “tham luận” còn người nghe cứ “vô tư “ trò chuyện, hò hét hoặc bỏ ra ngoài. Được “chào đón” vậy mà các nhà văn, nhà phê bình vẫn tranh nhau “diễn đàn” bất chấp tham luận của mình có được nghe hay không ? Quả thật có được  chứng kiến các quý cụ run lẩy bẩy cầm giấy lên bục mới thấy…thương cho nền văn chương quốc doanh. Trước hết là các cụ “sáng tác”,  cụ Vũ Tú Nam - “Coi trọng dòng văn học tư liệu”, cụ Vân Long - “Nhà thơ và công chúng”; cụ Nguyễn Xuân Khánh -“Tâm sự của một nhà văn với lý luận phê bình”; cụ Lê Đạt - “Một văn hoá mới”; cụ Thi Hoàng - “Hai mươi năm đổi mới thơ bây giờ...”; cụ Hoàng Quốc Hải - “Những vướng mắc thường gặp trong sáng tác”;rồi tới các cụ phê bình :  cụ Phong Lê - “Hai mươi năm đổi mới nhìn từ lực lượng viết”; cụ Ngô Thảo - “Rất cần các nhà phê bình”; cụ Nguyễn Đăng Mạnh - “Mấy nhận xét về tình hình phê bình văn học hiện nay” vân vân và vân vân… tóm lại , toàn chuyện tầm phào, tào lao.

Tuy nhiên, bản tham luận nặng mùi “bảo vệ Đảng” nhất hội nghị chẳng ai ngờ lại của lão nhà văn Vũ Hạnh bay ra từ Saigòn. Sau mấy chục năm bị mấy anh nhà văn ở R về như Nguyễn Quang Sáng, Anh Đức, Viễn Phương …chèn ép, nằm chết gí ở  hốc bò tó 81 Trần Quốc Thảo, Sàigòn, “đồng chí Người Việt cao quý” tưởng lần này ra trung ương sẽ có dịp bầy tỏ lòng trung thành suốt đời theo Đảng chứ không phải như mấy thằng bên Hội nhà văn TP Hồ Chí Minh báo cáo láo, bởi vậy ông Vũ Hạnh  lớn tiếng chửi bới những cây bút “sa đoạ”. Ông nói:

“Những kẻ viết bôi nhọ Tổ quốc là lập tức được Đại sứ quán Mỹ mời đến ăn tiệc... Tôi đã cảnh cáo Đại sứ quán Mỹ... Còn về xuất bản thì sao, những cuốn sách trước 75 giờ đây được in lại rất nhiều, chỉ một vài cuốn chống cộng sản quá lộ liễu thì mới không, còn lại là in tất... Tôi được giao nhiệm vụ... nhưng không xuể với tình trạng xuất bản lậu hiện nay... Tôi không phải là đảng viên nhưng thấy cái gì... là tôi cũng báo cáo Thành uỷ...”.

Người thứ hai sau nhà văn Vũ Hạnh làm thiên hạ bổ ngửa chẳng ai ngờ lại là thi sĩ Hoàng Hưng vốn nổi tiếng về những chuyến  tây du rao giảng “ mô-đéc-nít” lại được đồng chí Chủ tịch Hội Hữu Thỉnh biểu dương vào lúc tổng kết hội nghị rằng :” Ý kiến của Hoàng Hưng về quyền tự do, dân chủ trong sáng tác văn chương ở hội thảo này hoàn toàn đúng với tinh thần của nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 10 vừa qua về văn học nghệ thuật…”

Oi trời ôi, nhà thơ rất ham có mặt trên các diễn đàn hải ngoại này “bầy tỏ” ra sao mà được chấm đầu bảng “hoàn toàn đúng với tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng10” – một phiếu “bé ngoan” mà ngay đến những tay maoít sừng sỏ ở Saigòn như Mai Quốc Liên, Trần Trọng Đăng Đàn…có hô khẩu hiệu khản cổ cũng chẳng có được.  Hoá ra ông nhà thơ “mô điếc” mới được chia chút “bổng” giải thưởng Hội nhà văn Hà Nội đã quên phứt những ngày oi ngột Cục 78 (công an văn hoá), Ban tuyên huấn đối với văn nghệ sĩ Hà Nội trong những vụ “ Đêm đợi tàu”, “Cây táo ông lành”, “ Vòng trắng”, nhóm thơ chân đất…để bênh vực chính sách “cộng sản thời chiến “ của đảng, đả phá những luận điểm về “nền văn chương minh hoạ”, “văn chương phải đạo” khi ông tham luận :

“Trong thời kỳ chiến tranh ái quốc, tự do của cả dân tộc đã là động lực và cứu cánh của văn học cách mạng, đa số người cầm bút khi ấy tự nguyện dẹp bỏ tự do cá nhân để sáng tạo vì tự do của tổ quốc. Vấn đề tự do sáng tạo lúc ấy hầu như không ai đặt ra, hoặc có thể bắt chước lối nói kiểu cách của một nhà văn nọ trong Thế chiến thứ Hai mà không ngượng mồm: "Tôi viết theo mệnh lệnh của trái tim tôi mà trái tim tôi thì thuộc về tự do của dân tộc tôi". ( Hoàng Hưng)”.

Vậy là văn nghệ sĩ “tự ý tước đoạt tự do của mình” chứ Đảng có bắt ép ai đâu ? Quả là không lời “bào chữa” nào hay hơn thế nữa trong việc bao che cho Đảng tước đoạt tự do sáng tác của văn nghệ sĩ . Quả là không ai khôn ngoan hơn Hoàng Hưng trong trò lập lờ đánh lận con đen tuyên truyền “văn nghệ sĩ trong nước không mất tự do sáng tạo” khi kể lể :

” Trong một buổi đọc thơ ở Pháp, có người hỏi tôi rằng: "Ở trong nước, ông có được quyền tự do sáng tác không?". Tôi đã trả lời ngay không cần suy nghĩ: "Người sáng tác chân chính bao giờ cũng có tự do, không chờ ai ban phát và cũng không để ai tước đoạt, trừ khi anh tự nguyện để cho người ta tước đoạt".

Hoàng Hưng quên phứt mất cái án hai năm “cải tạo” khi định đưa  bản thảo của Hoàng Cầm ra nước ngoài bị công an bắt quả tang, phải chăng hồi đó Hoàng Cầm  không phải  “ người sáng tác chân chính” nên công an “tước đoạt “ tự do 2 năm liền bóc lịch ?

Theo chân hai kiện tướng “bảo vệ Đảng” Vũ Hạnh, Hoàng Hưng phải kể tới “đồng chí” Nguyễn Hoà, chuyên viên “đánh hơi”, vừa được chuyển về báo Nhân Dân đã lập công dâng Đảng, phát hiện bài của nhà văn Nguyễn Quang Thân viết về cuốn “ Đi về nơi hoang dã “ của Nhật Tuấn trên mạng Nhân Dân điện tử. Lập tức Nguyễn Hoà mật báo Ban biên tập nên bài viết mới đưa lên được 15 phút đã bị gỡ xuống vì theo đồng chí Nguyễn Hoà “đó là cuốn sách nguy hiểm”.  Trong hội nghị này, Nguyễn Hoà cũng “tham luận”  đòi hỏi người lý luận phê bình khi viết phải “gắn với lý thuyết” – tất nhiên phải là lý thuyết văn học của đảng.

Một bất ngờ khác ít người  nhận ra là nhà văn Từ Sơn, con trai nhà phê bình Hoài Thanh , nguyên chuyên viên Ban Tư tưởng – Văn hoá Trung ương đưa ra một đề nghị “động trời”, rằng ngoài Hội nhà văn, nên cho “hình thành, tổ chức những tập hợp, nhóm nhỏ theo khuynh hướng và tình cảm giữa những người viết để họ trao đổi và phát triển tài năng của nhau… Những nhóm này cũng có thể có cơ quan xuất bản của họ.” .

Ong nhận định :

“Đây là xu thế tất yếu, nếu nó chưa xẩy ra bây giờ thì chắc chắn sẽ xẩy ra trong vòng 5, 10 năm nữa, giống như cổ phẩn hoá trong kinh tế vậy”…

Tới ngày đó, Nhà nước chắc không còn nuôi “báo cô” các nhà văn, nhà phê bình, Hội nhà văn  sẽ báo tử và những hội họp vô tích sự , tốn kém như Hội nghị lý luận, phê bình Tam Đảo, Đồ Sơn vừa rồi chắc sẽ được đưa xuống…âm phủ để được   các bác Trường Chinh , Phạm văn Đồng, Tố Hữu trực tiếp huấn thị và chỉ đạo, hội nghị may ra mới thành công rực rỡ.

(còn tiếp)