(tiếp theo)
Hơn 500 trang “phần một” “Vỡ bờ “, Nguyễn Đình Thi đã dàn ra hàng tá nhân vật từ thượng lưu
quý tộc, tư sản - địa chủ như nghị Khanh, vợ chồng huyện Môn, Phượng, Hằng, hoạ
sĩ Thanh Tùng…tới giới lao động bình dân như
giáo Hội, hoạ sĩ nghèo Tư, làm thuê
Gái, An…, các cán bộ hoạt động cách mạng Khắc, Lê, Cảnh… Tuy nhiên,
ngoài ông cán bộ cộng sản Khắc đã chết
do đòn tra tấn của Pháp , hầu như toàn bộ nhân vật vẫn sống hết ngày dài lại
đêm thâu , phận số vẫn vậy , chẳng đổi thay, cứ như bị trưng ra đó mà chẳng
biết đưa đi đâu đi về đâu .
Cho dù xã hội nảy sinh nhiều sự kiện nóng bỏng, nào
Nhật Pháp bắn nhau, nào cách mạng bị
đánh phá, thoái trào khắp nơi nơi, nào công nông bị bóc lột và sống lầm than… nhưng vẫn chưa biến cố nào
rơi vào mỗi cá nhân tạo nên đột biến để đám nhân vật Nguyễn Đình Thi bày la liệt
đó có cơ hội trở thành nhân vật của tiểu thuyết. Hay nói rõ hơn, tiểu
thuyết đã “đi” được cả 500 trang mà phần lớn nhân vật vẫn “tại vị”, vẫn chưa bị
đẩy vào cảnh ngộ để từ đó bật ra tính cách của riêng nó.
Cuối phần một, ông cán bộ thành uỷ Khắc hy sinh, vậy
ngay đầu phần hai ông nhà văn phải cho người khác thay thế . Người đó chẳng
phải nhân vật mới nhảy vào truyện mà chính là đồng chí bí thư xứ uỷ Lê , thủ
trưởng cũ của Khắc.
Trong hoàn cảnh khắc nghiệt, người đọc chờ đợi tác giả
dẫn dắt họ theo chân cán bộ Đảng len lỏi vào dân, thắp lại lòng tin của quần
chúng , xây dựng lại các cơ sở …Tiếc thay ông nhà văn tuyệt nhiên không làm được thế. Ông chỉ đưa
ra cảnh ông bí thư xứ uỷ Lê liên lạc với anh cán bộ Cảnh để lên lớp chính trị, truyền đạt chủ
trương đường lối…lặp lại y chang cảnh Khắc giáo dục chính trị tư tưởng cho chị
Gái ngày trước :
“ Cảnh ngồi
lặng im nghe giảng giải, nhưng rõ ràng sự thu nhận còn khó khăn , nó vấp phải
những cách nghĩ , những tình cảm đã ăn sâu vào tâm trí từ lâu . Lê vẫn nói rủ
rỉ nhưng giọng anh đã quả quyết :
“ Vấn đề bây
giờ là tập trung mọi lực lượng đánh tụi phát xít. Đây cậu nghe lời kêu gọi của
đồng chí Nguyễn Ái Quốc từ nước ngoài gửi về.”
Và tác giả “chơi” luôn nguyên văn một đoạn lời kêu gọi
của đồng chí Nguyễn Ái Quốc . Rồi mượn lời “đồng chí Lê”, Nguyễn Đình Thi tranh
thủ ca ngợi “bác Hồ” :
“ Tôi có một lần
được xem ảnh đồng chí ấy ở Sở mật thám Sàigòn. Lần ấy thằng Riu đang hỏi cung mình bỗng nó đưa ra một bức
ảnh và bảo :” Mày có biết ai đây không ? Nguyễn Ái Quốc lãnh tụ tối cao của
chúng mày ở nước ngoài…” Mình mặc kệ nó nói gì thì nói, xem ảnh cái đã. Đồng
chí Nguyễn Aùi Quốc đội mũ phớt đen, quàng khăn phu la, mình chỉ còn nhớ đồng
chí đội mũ mà vẫn rõ trán rất cao và đôi mắt sáng lắm…”
Vậy là mọi chủ trương đường lối, mọi niềm tin vào
tương lai của cách mạng vẫn chỉ là chuyện trao đổi giữa mấy ông cán bộ cộng sản
với nhau, còn việc đưa nó vào quần chúng, biến nó thành sức mạnh cách mạng thì
không nhắc tới. Sau khi kể sơ sài việc gây dựng lại phong trào chỉ qua một buổi
hội ý giữa hai ông cán bộ xứ uỷ, ông nhà văn trở lại các nhân vật “quần chúng
”.
Gia đình của
Khắc sau cùng đã nhận được tin ông hy sinh. Việc đầu tiên là mẹ ông, bà Tú gieo
rắc hận thù vào lòng con trẻ – Thu , con gái Khắc mới có 9 tuổi .
“ Lúc
Quyên ( em gái của Khắc) đã chít miếng
vải trắng lên đầu cái Thu, bà Tú kéo đứa cháu vào lòng nói chuyện với nó :
“ Thu, năm
nay cháu lên chín rồi, cháu nhớ phải để chở bố cháu ba năm cho trọn đao làm
con. Thế là bố cháu đi theo ông rồi đấy. Tây nó đày ông cháu chết ở ngoài đảo
Côn Lôn , bây giờ lại đánh cháu chết ở trong tù. Nó ác thế đây cháu ạ…”
Tất nhiên, khi lớn lên, những đứa trẻ như Thu ngoài
việc “khắc cốt ghi xương” hận thù và theo đảng làm cách mạng đến cùng, còn đầu
óc đâu suy nghĩ đến những chuyện tốt đẹp khác trong cuộc sống con người ?
Dặn dò cháu rồi, bà Tú, mẹ của Khắc , khấn thầm với
chồng :
“Ông ơi ông thế
là con nó đã đi theo ông rồi. Tôi đã
nuôi thằng Khắc con Quyên nhớn khôn, chúng nó không làm điều gì nhục cho họ nhà
ta. Tôi không làm thế nào giữ cho thằng Khắc còn sống được. Nhưng nó chết cũng
là vì nước vì dân, không đến nỗi phải hổ thẹn với ai…”
Thật đúng bà mẹ Việt Nam
Tuy thế, tác giả có vẻ sảng khoái dựng nhân vật gần
gũi với ông nhất : anh giáo Hội, thất nghiệp quay sang viết văn. Nhưng anh viết
gì được khi anh cho rằng :
“ Bọn người
viết văn bây giờ chẳng qua là một lũ ô trọc cầm bút . Họ cần gì đến văn chương,
họ chỉ cần tiền và họ chạy theo mốt, họ
ăn cắp của các nhà văn nước ngoài , họ mạ lại những ý nghĩ của người khác để loè
người không biết , họ viết quàng xiên những chuyện bịa đặt quái lạ , lấy sự ly
kỳ để câu người xem, chứ không biết nhìn vào sự thật hàng ngày, cái sự thật tầm
thường nó đáng nói biết bao…”
Nguyễn Đình Thi viết những dòng đầy hứng khởi này mà
quên béng mất cái “lũ ô trọc cầm bút”
ấy đã tạo ra cả một nền văn xuôi rực rỡ với những tên tuổi lớn Ngô tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Vũ
Trọng Phụng…và nhận định này, kỳ lạ thay lại phù hợp với thời hiện tại, thời “ một lũ ô trọc cầm bút” ở Hội nhà văn VN
“viết quàng xiên những chuyện bịa đặt ly
kỳ câu người xem chứ không biết nhìn vào sự thật hàng ngày…”
Rồi ông nhà văn tên Hội lại than thở :
“ Vì ở nước mình
, cái anh viết văn còn có giá trị gì nữa ? Còn được đi đến đâu , trông thấy gì,
biết gì nữa ? Thân phận như một thằng ăn xin , sống như một con ốc sên chỉ ru
rú trong cái vỏ của mình…Hội cho rằng một xã hội mà để cho những nghệ sĩ của nó
chết đói là một xã hội đốn mạt , mà một xã hội nuôi nhà văn và nghệ sĩ như ông
hoàng thì cũng nát bét…”
.Thật chẳng có lời lẽ nào hay hơn, chính xác hơn để
chỉ cái đám giặc già – nói theo kiểu Nguyễn Huy Thiệp – ở Hội
nhà văn Việt Nam
Mạt sát nghề cầm bút vậy nhưng Hội cũng kỳ cạch viết xong
một cuốn tiểu thuyết có tựa “ Những
mối tình sông nước”. Và rồi từ đó ông nhà văn xác định ngay được “hướng đi”
trong cái nghề kiếm sống bằng chữ nghĩa :” Anh
sẽ cứ viết truyện ngắn cho các báo để kiếm vặt mỗi tháng mười lăm đồng và trong
khi ấy anh sẽ tiếp tục viết quyển tiểu thuyết thứ hai của anh…”
Cái phương châm “lấy ngắn nuôi dài” mà các ông nhà văn
ngày nay thường khoe khoang , hoá ra đã có từ thời tiền khởi nghĩa.
(còn nữa)
phai cong nhan nt chuoi ndt dai that
Trả lờiXóaRượu đã khui ra rồi phải rót cho hết thôi bác ơi
Xóa