Tổng số lượt xem trang

Thứ Sáu, ngày 23 tháng 3 năm 2012

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN ? (KỲ 22)



               

                 NHÀ VĂN TÔ HOÀI (1)

          Mới đây, một anh bạn nhà văn khá nổi tiếng sau khi đọc loạt “ Chân dung hay chân tướng nhà văn” gọi điện khuyên tôi không nên viết các nhà văn quá cố, bởi người chết không còn cãi được mà chỉ nên viết người đang sống, còn “phản biện” được.
Chiều lòng anh bạn, kỳ này xin nói tới một nhà văn cao tuổi : lão nhà văn Tô Hoài.
 Sinh thời, ông trùm văn hoá mác xít Việt Nam, nhà phê bình văn học Như Phong “khái quát “ về nhà văn Tô Hoài vẻn vẹn có mỗi một câu :“thằng ngoại ô láu cá, văn chương đẽo gọt”.
Văn chương khoan nói , nhưng về cái sự khôn lỏi, láu cá đầy phong cách “ngoại ô” thì Hội nhà văn phải lấy “ông này tiên sư”.
Thời bao cấp, đi nước ngoài “tham quan, hội thảo, gặp gỡ” ( hồi đó chưa có từ “giao lưu”) còn là một mơ ước xa vời với các bác có chân trong Hội nhà văn Việt Nam.
Từ khâu đầu tiên được Ban đối ngoại Hội dự kiến, Ban thường vụ Hội duyệt rồi qua Bộ Nội vụ, Bộ Văn hoá, Bộ Ngoại giao rồi tới Vụ Văn Nghệ,  Ban tuyên giáo trung ương , Ban bí thư…là cả một “con đường sấm sét”  muôn vàn trắc trở.  Cử ai đi chứ cái thằng cha X. này phải coi lại . Nghe nói tư tưởng “có vấn đề ”. Nghe nói phát ngôn lung tung. Nghe nói viết lách không rõ ràng…Bằng ngần ấy ông “gác cửa”, chỉ cần một ông “ phán cho một câu” là rớt đài…đợi chuyến sau.
Ấy vậy mà lọt qua được bằng ấy cửa tử rồi, vẫn cứ phải chờ “anh Lành “ ( tức đồng chí Tố Hữu ) gật cho một phát mới gọi là tạm yên tâm và bắt đầu hồi hộp chờ nhận comlê, cavát , hộ chiếu, vé máy bay đợi ngày xuất ngoại.
Hội nhà văn Việt Nam hồi đó có hơn 150 Hội viên mà hàng năm chỉ có dăm bảy suất , bởi vậy đó là cuộc đấu tranh sinh tử, giành giật âm thầm và quyết liệt chẳng thua gì vũ đài quyền Anh.
Nhà văn nổi tiếng và có nhiều tác phẩm giá trị như Nguyễn Thế Phương, tác giả tiểu thuyết “Đi bước nữa”, “Đào chèo”…mà đến tận cuối đời mới được đi Trung Quốc ngắn ngày, còn nhà thơ Quang Dũng, từ “ Đôi mắt người Sơn Tây” tới “Nhà Đồi” , viết lách cả ngàn trang văn học cách mạng mà …chưa ra khỏi biên giới lần nào.
Ấy thế mà riêng Tô Hoài, tổng kết lại trong thời bao cấp ông đã xuất ngoại tới cả trăm lượt, đủ  các nước Á, Âu, Mỹ , Úc, Phi đến mức dân gian  có câu :
“Đảng đoàn là Đảng đoàn Thông,
Ở đâu có rượu là ông tới liền
Đảng đoàn là Đảng đoàn Hoài,
Hễ đi nước ngoài là có ông ngay…”
Hồi đó ông nhà thơ Hoàng Trung Thông và ông nhà văn Tô Hoài đều có chân trong Đảng đoàn Hội nhà văn Việt Nam . Các bác Hội viên “ cả đời chưa một lần đặt đít lên ghế  tàu bay” phải ca cẩm :
” cái thằng ranh ma thế , có mỗi con dế mèn mà bay khắp thế gian” .
Xem vậy đủ hiểu bác Tô Hoài luồn lách, chen lấn , cỡ cao thủ võ lâm mới lập kỳ tích số lần đi nước ngoài đáng đưa vào Guiness Hội nhà văn Việt Nam .
Vậy nhưng cái tính “ngoại ô láu cá” ấy của bác Tô Hoài chẳng phải do cách mạng hun đúc mà ngay từ hồi còn phong kiến đế quốc bác đã có nó  rồi. Ngày nay đọc lại “Dế mèn phiêu lưu ký” mới thấy “anh Sen làng Nghĩa Đô” ( tên thật của tô Hoài) đã ranh ma từ độ ấy, mới giật mình, sao chú dế oắt “ngoại thành” này “khôn lỏi” thế ? Lo toan cho cái thân mình thế ? Mới nứt mắt chú đã :
“Ngày nào cũng vậy, suốt buổi, tôi chui vào trong cùng hang, hì hục đào đất để khoét một cái ổ lớn làm thành cái giường  ngủ sang trọng. Rồi cũng lo xa như các cụ già trong họ dế, tôi đào hang sâu sang hai ngả làm những con đường tắt, những cửa sau, những ngách thượng, phòng khi gặp việc nguy hiểm, có thể thoát thân ra lối khác được…Bởi ăn uống điều độ, làm việc có chừng mực nên tôi chóng lớn lắm…”
Từ thủa ấu thơ đã “phòng thân” kỹ lưỡng vậy trách gì khi trưởng thành chẳng rút ngay bài học “chui tọt ” vào hang sau khi lớn giọng trêu chị Cốc “ vặt lông cái Cốc cho tao, tao nấu tao nướng, tao xào tao ăn” để mặc thằng Dế Choắt bị chị Cốc “giận cá chém thớt” mổ cho đến chết, trong lúc đó Dế Mèn ta “ lên giường nằm khểnh, vắt chân chữ ngũ”, thây kệ thằng Dế Choắt ăn đòn thay mình.
Sau này, trong vụ Nhân Văn Giai Phẩm, dù chàng Dế Mèn chẳng dám chọc tức Đảng câu nào, nhưng cũng “tự đấm ngực nhận lỗi” trên báo Nhân Dân số ra ngày 12 tháng 3 năm 1958 :
 “Tư tưởng xấu của nhóm Nhân Văn Giai Phẩm đã tiếp tục len vào cơ quan của Hội nhà Văn, trên báo Văn, gây nhiều tác hại. Quan niệm mơ hồ của tôi, khách quan đã tạo điều kiện cho khuynh hướng tư tưởng nhóm ấy lợi dụng diễn đàn báo Văn và một số cơ quan khác của Hội Nhà Văn như nhà xuất bản, câu lạc bộ, đã gieo rắc quan điểm chính trị và nghệ thuật nguy hại. Sự yên tâm vô lý của tôi trước tình hình đó là do tôi đã hầu như không để ý rằng miền Nam còn nằm trong lưới đế quốc Mỹ. Bộ máy chiến tranh tâm lý của Mỹ Diệm ngày đêm tìm mọi cách gieo rắc tư tưởng thù địch để phá hoại sự nghiệp xây dựng miền Bắc của chúng ta. Trong văn học hiện nay không thể quên mỗi tư tưởng đều hoặc có lợi cho ta hoặc có lợi cho địch. “
Rồi thì thây kệ “chị Cốc” cứ “mổ” la liệt các “ chàng Dế Choắt” : Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Phùng Quán… đuổi đi đào đất, vác than. Chàng Dế Mèn chui tọt ngay vào cái hang “ đề tài miền núi” viết toàn chuyện “quan thống lý Pá Tra” đàn áp , bóc lột “vợ chồng A Phủ  tức “người Mèo ta khi chưa có Đảng”, tránh xa mọi chuyện hiểm nguy nơi phố thị, tha hồ cho “chị Cốc” hoành hành, chàng cứ ung dung “toạ hưởng kỳ thành”, vắt chân chữ ngũ lâu lâu lại “cưỡi con dế mền ” bay đi tham quan nước bạn.
Thành công đó là nhờ Tô Hoài đã rút “kinh nghiệm” của chú Dế Mèn ngày xưa :
Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn gì cũng mang vạ vào thân”.
Cái đám Nhân văn Giai Phẩm kia đúng là “hung hăng bậy bạ”, “có óc mà không biết nghĩ” , “ Ôi thôi, chú mày ơi. Chú mày có lớn mà chẳng có khôn” (lời Dế Mèn dậy Dế Choắt) thì bị Đảng cho ăn đòn còn oan nỗi gì ? Phải khôn ranh, láu cá thì mới giữ được thân, hưởng lộc dài dài, chẳng thế mà hiền lành như nhà văn Bùi Hiển cũng phải than :
” Tôi lại có cảm giác là anh ( Tồ Hoài) có khuynh hướng hơi e ngại, hơi dè chừng…”.
 Giống như  chú Dế Mèn trong suốt cuộc phiêu lưu , chẳng thấy “hành hiệp giang hồ”, đánh kẻ mạnh cứu kẻ yếu , toàn đi “chọi “ với Cào Cào , Châu Chấu …mà cứ hễ thua là bỏ chạy. Tô Hoài cũng vậy, suốt cả mấy thập kỷ ngồi ghế “lãnh đạo văn nghệ” (hết Hội nhà văn Trung ương lại tới Hội nhà văn Hà Nội), bao nhiêu nhà văn Hà Nội bị “Cốc mổ” như  Nguyễn Xuân Khánh, Châu Diên, Vũ Bão, Lê Bầu…mà chưa lần nào thấy ông Dế Mèn lên tiếng bênh vực đàn em, chưa kể có khi còn xúi “chị Cốc” mổ thêm cho chết.
 Hoá ra “ triết lý con lươn” của Nguyễn Khải – cứ gặp rắc rối là tiết chất nhờn lủi mất, còn thua xa bí kíp “chui tọt xuống hang” của bác Dế Mèn. Cứ chữ “thọ” đeo sau lưng, Nhân văn –Giai Phẩm lủi lên Tây Bắc, Mỹ đánh bom Hà Nội , chuồn lên rừng…  cứ thế làm gì bác chẳng lập kỷ lục  Guiness “hễ đi nước ngoài là có ông ngay”.
Vậy nhưng “cứ tọt xuống hang” vậy rồi sự nghiệp văn chương chữ nghĩa của bác rồi sẽ đi về đâu ?

                                    (còn tiếp)

25 nhận xét:

  1. Muốn biết thế nào ,xem hồi sau sẽ rõ !

    Trả lờiXóa
  2. Vì là Chân dung hay chân tướng nhà văn; Vì là góp phần giải mã tập thơ của Xuân Sách, nên đề nghị bác Nhật Tuấn cứ cho công bố hết những giải mã của tất cả các nhân vật trong tập "Chân dung..."
    Nghe kể còn có những bài đã bị loại ra khi biên tập xuất bản (vì nhạy cảm ?). Nếu bác Tuấn sưu tầm lại và cho công bố hết thì thật tuyệt vời.

    Trả lờiXóa
  3. Bác NT ơi, kỳ số 21 đâu ạ?

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Ối chết...tôi lại sót..lẫn cẫn mất rồi...hu hu...cảm ơn bác

      Xóa
  4. Cháu cảm ơn Nhà văn Nhật Tuấn nhiều lắm. Còn viết về người còn sống hay đã khuất thì có gì là khác đâu bác Tuấn nhỉ? Quan trọng là viết như thế nào phải không ạ !

    Trả lờiXóa
  5. "không nên viết các nhà văn quá cố, bởi người chết không còn cãi được mà chỉ nên viết người đang sống, còn “phản biện” được."
    -----------------

    Đọc đoạn này thấy chán ! Thế bác Nhật Tuấn định viết để "cãi lộn " hay sao chỉ viết với người sống ??? Người sống hay chết , nếu bác viết có dữ liệu, có cơ sở , có nhân chứng đàng hoàng thì ai dám "cãi " bác ?? Chẳng lẽ người chết là hết chuyện !!??? Theo tui , lý lẽ đó chỉ dành cho những công dân bình thường , còn người của xã hội, của công chúng thì không thể : Danh tiếng hay ô danh sẽ theo anh mãi mãi và thế hệ sau lâu lâu PHẢI xới lên để học tập hoặc làm gương cho người khác ( kể cả danh thơm lẫn xú danh ) , có như thế thì những kẻ đang sống mới kiêng dè bớt mà sống ... "tốt đời đẹp đạo" hơn chăng ???

    Viết về " người Sống " ( Để cho có người "cãi" ) nhưng mà người đang sống ... nhạt hoét thì viết mần chi ??? Hu hu...

    Người sống hay chết không quan trọng , miễn hay và chính xác , khách quan là có ích !

    Vào nhà bác Nhật Tuấn " phán " lung tung , không biết bác Tuấn có quét ra không ??
    He he...

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Ối giời..được các bác vào "còm" là vinh dự cho nhà em. Các bác cứ "phán" thoải mái miễn là giữ cho em sống sót hầu chuyện các bác dài dài

      Xóa
    2. Tôi hoàn toàn ủng hộ ý kiến của bác Hồ Thơm.Rất mong
      nhà văn Nhật Tuấn viết đủ chân dung 100 nhà văn của
      nhà văn Xuân Sách.

      Xóa
  6. Nhưng dù sao TH cũng là cao thủ và bản thân ông cũng đã tự diễu mình qua các trang kí(thập kỉ 90)!

    Trả lờiXóa
  7. Kính bác Nhật Tuấn.
    Bác nghe theo lời khuyên của bạn thì em hoàn toàn không dám bàn đến. Song, em có ý nhỏ , khi viết về "chân dung hay chân tướng" của nhà văn nào ( dù còn sống hay không ) mà bác đã "dựng chuyện" ( xin lỗi bác ! ) rất nhiều trong đó, em e rằng, bác sẽ bị phiền phức to đấy chứ.
    Còn như, bác chỉ nêu toàn là sự thật, đôi khi rất "mất lòng", và "nói có sách, mách có chứng" thì bác e ngại điều ạ ?!
    Chúc bác vui, khỏe và tiếp tục "vẽ chân dung" nhiều hơn nữa.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Bạn khỏi lo...bò trắng răng

      Xóa
    2. Bạn khỏi dạy dỗ Nhật Tuấn, lo bò trắng răng.

      Xóa
  8. Nếu không viết thì một hồ sơ dày cộp sẽ theo bác về chầu Diêm Vương mà hậu thế chỉ thấy cái hào nhoáng qua các tác phẩm. Nói thực ra "văn là người, văn sao người vậy...nhưng văn vẫn bóng bẩy, vẫn trau chuốt còn năm tháng sẽ vạch ra cái tâm của người cầm bút. Chỉ cần bác thấy đúng, là viết.
    Bởi không phải chết là hết, lại càng không phải viết cho sướng tay. Mai này đúng sai lại có người viết về Nhật Tuấn. Cái nào bác sai-đúng thiên hạ sẽ phán xét,

    Trả lờiXóa
  9. Viết thì cứ viết thôi, dù ông Sen đã được nhiều người vẽ portrait bằng các kiểu họa kí, hí, biếm, tả thực tả giả...các kiểu.Tự nhiên khi già mõm rồi vưỡn được PR free , các bác cang sướng.
    Còn nói thật, bi giờ đéo ai còn đọc văn học Việt, chỉ có Hội nhà văn tự sướng với nhau , hoặc không thì chửi nhau.

    Trả lờiXóa
  10. Nhật Tuấn vớ được dị bản câu ca không chuẩn! Tớ ở Hội cũng lâu lâu được anh em cho biết câu ca ấy làm theo lối "con kiến mà leo cành đa..." tức là ca lặp lại mãi mãi được. Như thế này:
    "Đảng Đoàn là Đảng Đoàn Thi / Có đi công tác là đi nước ngoài / Đảng Đoàn là Đảng Đoàn Hoài / Có đi công tác nước ngoài mới đi/ Đẩng đoàn là đảng đoàn Thi..."

    Trả lờiXóa
  11. Đảng đoàn là đảng đoàn Hoài,
    Như bác Tô Hoài mới thật là khôn.

    Trả lờiXóa
  12. Tôi tiếp 2 câu trên, vì cũng là tôi:
    Họ bảo nhất lé nhì lùn,
    Bác Hoài không lé mà khôn quá chừng!
    NPN

    Trả lờiXóa
  13. Phân tích của nhà văn Nhật Tuấn về chú Dế Mèn và "bài học nhân sinh" của tác phẩm "Dế Mèn phưu lưu ký" đáng đưa vào sách giáo khoa môn Ngữ Văn hay Đạo đức mới phải! hehe

    Trả lờiXóa
  14. Xin anh tai lieu ve Nguyen Tuan, xin gui ve pearlvietnam@hotmail.com
    Cam on anh

    Trả lờiXóa
  15. "Nhân văn –Giai Phẩm (#) lủi lên Tây Bắc"
    Xin bác thêm cho dấu phảy vào chỗ (#) ý ạ.

    Trả lờiXóa
  16. Cám ơn Bác N.Tuấn cho xem chân tướng nhiều NV rất thú vị !

    Trả lờiXóa
  17. Nhà văn TH cũng đã nói về điều này. Ông viết trong "Cát bụi chân ai" và còn kể trên truyền hình quốc gia nữa với giọng hóm hỉnh nửa đùa nửa thật.

    Trả lờiXóa
  18. đôi lúc cuộc đời là thế, cũng chẳng biết như thế nào là đúng là sai, mà đã là nhà văn thì cuộc sống càng gian truân và lận đận thì càng có ý nghĩa, lịch sử đời sau sẽ phán xét, bản thân mình cũng cứ làm, đừng để cuối đời hối hận là được.

    Trả lờiXóa