Tổng số lượt xem trang

Thứ Ba, ngày 20 tháng 3 năm 2012

CHÂN DUNG HAY CHÂN TƯỚNG NHÀ VĂN (20)

 NHÀ VĂN NGUYỄN TUÂN (3)



                      (tiếp theo)

Đó là vào dịp đi thực tế sau vụ Nhân Văn Giai Phẩm. Thực ra trong vụ này, Nguyễn Tuân cũng có “tham gia “ vài bài như “Quanh việc phê bình tờ báo Văn”, “Phê bình nhất định là khó”, Tìm hiểu Sê-khốp, Cây HàNội v.v.” nhưng cũng chỉ ở mức độ “em xin thưa lại với Đảng” kiểu như “ tình trạng lệch lạc trên mặt sáng tác của báo Văn là do trình độ yếu” hoặc “ đến với nghệ phẩm , anh đến với nó mà anh tham lam quá đáng hoặc  hung hăng một cách không cần thiết thì nó biến mất” …thượng số chỉ thế , chứ chẳng phải đòi  tự do sáng tác, đòi dân chủ  gì ghê gớm như bà Thuỵ Khuê đã viết trong “Thi pháp Nguyễn Tuân” :
Thời kỳ Nhân văn giai phẩm, Nguyễn Tuân trở lại với tính nghệ sĩ cứng đầu, viết những bài tiểu luận khá ngang tàng, phê bình chế độ và một số lãnh đạo văn nghệ “.
Ôi chao là ngộ nhận, bởi lẽ ngay sau khi được đồng chí Như  Phong ( GĐ NXB Văn Học) uốn nắn trên báo Nhân Dân, đầu chẳng cứng mà khí phách cũng chẳng ngang tàng (từ sau cách mạng chưa bao giờ chàng có được cả hai phẩm chất này để mà “trở lại”), Nguyễn Tuân sám hối ngay một bài “ Nguyễn Tuân tự phê bình” in trên Văn Nghệ, tự nhận “hồi Nhân văn Giai Phẩm tôi đã có  sai lầm hữu khuynh…”,”trong lòng mình thẩm lậu một con đê chưa hàn khẩu” (riêng câu này, bà Thuỵ Khuê có thể dùng để minh chứng thêm cho cái bà gọi là “thi pháp Nguyễn  Tuân”, nhưng “thi pháp” nào cũng còn có  ý nghĩa gì khi nó gói ghém một điều giả dối ?), thành khẩn không thua gì trong “Lột xác”, báo cáo thu hoạch sau đợt học tập chính trị hồi còn ở Việt Bắc.
Tuy nhiên  lần này có khác, kiểm điểm xong, Đảng mời Nguyễn Tuân “đi thực tế mãi trên Điện Biên” và lại còn dặn :
” Các đồng chí mắc sai lầm lần này phải cố gắng đi thực tế…”.
Những tưởng cái “ngang tàng, cứng đầu” trong con người Nguyễn Tuân vùng dậy mà quăng đi cái mũ cối bị chụp lên đầu, hoặc chí ít cũng có một lần thở dài trong trang viết của mình, nào ai có ngờ , những bài viết của Nguyễn Tuân trong đợt đi thực tế này lập tức được các nhà lý luận của Đảng vỗ tay reo mừng . Nhà nghiên cứu Phan Cự Đệ sốt sắng :
Chưa bao giờ câu văn Nguyễn Tuân có được cái âm điệu hùng tráng vui tin và lạc quan đến thế. Đáng quý ở đây là sự hòa hợp với cuộc sống mới xung quanh , ý thức  đóng góp phần mình vào cái công trường không lồ của chủ nghĩa xã hội”.
 Nhà nghiên cứu Trương Chính khẳng định :
” Chính trong chế độ mới, ông đã tìm ra con người chân thực của ông”.
Nhà văn Nguyên Ngọc cũng reo mừng :
” …tôi muốn chào mừng ở anh Nguyễn Tuân một cách đứng mới, một vị trí mới, không những chỉ là một vị trí mới của anh trong tác phẩm mà trước hết là một vị trí mới của anh trong cuộc sống mới. Anh đã đi rất nhiều , rất say sưa về những con người mới mà lòng hy sinh cao cả của họ đã  hiến dâng hết cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội..”
Tập “Tuỳ bút Sông Đà”của Nguyễn Tuân  viết sau đợt đi Tây Bắc đã được dán rất nhiều tem đỏ kiểu thế. Bởi lẽ , vượt cả yêu cầu của đồng chí Tố Hữu, ông đã coi những người bị đầy đi làm kinh tế mới, những công nhân lầm lũi đập  đá vá đường trên những vùng rừng núi xa xôi, heo hút là “những thỏi vàng của một khối vàng xã hội chủ nghĩa Đảng ta đem đầu tư vào Tây Bắc”.
 Niềm tin yêu Đảng lúc này chẳng biết thực hay vờ làm Nguyễn Tuân cất lên những trang viết đầy hào sảng :
” tâm hồn tôi đã in sâu và vang động tất cả cái ý thức xã hội chủ nghĩa của người đi mở đường miền Tây”,
Tiếng máy nổ của kế hoạch kinh tế sẽ trùm lên tiếng cối nước. Ba năm chưa được thì lại năm năm và cuối cừng là rừng ở đây sẽ quấn quanh lấy người , lấy hơi người , mười đầu ngón tay con người sẽ giao hoà với cuống hoa đầu quả, hoa không còn là ngàn hoa vô định, cỏ cũng không còn  cỏ dại dặm dài . Hoa chẩu , hoa các cây công nghiệp, cây ép dầu , cây bóng mát, cây ăn quả sẽ đua tươi với mọi thứ hoa hương và hoa sắc. Hẳn vì đã thấy trước cái triển vọng thơm ngọt tươi thắm ấy của lũ chúng ta ngày nay trên con đường lớn này, mà trên đồi ngục Sơn La, từ những ngày hoa cỏ bị dập vùi, các đồng chí tiên liệt Đảng ta đã tượng trưng giồng lên mấy gốc đào…”
Ôi chao ôi là chàng Nguyễn, lên cơn “thi pháp ” mà vẫn không quên cây đào của đồng chí Tô Hiệu, tiền bối cộng sản, trồng ở nhà ngục Sơn  La mà ngày nay đã có người đặt nghi vấn liệu hình tượng này có thuộc loại “cây đuốc sống” Lê Văn Tám ?
. Chỉ tiếc không đầy 20 năm sau  giá như ông  lại ngược sông Đà chuyến nữa để thấy các đồng chí cán bộ Đảng tại nơi ông đã đi qua cùng với đám lâm tặc phá rừng như thế nào – hơn 10 triệu ha rừng nguyên sinh, rừng gỗ quý, rừng phòng hộ đã bị chặt nát biến thành những “phủ” lộng lẫy, những tiện nghi sa hoa, những xe hơi đắt tiền .
Ngày nay đọc lại những “ Sông Đà”,” Tờ hoa”, “Tình rừng “ của Nguyễn Tuân, người ta chỉ còn thấy đôi chút giá trị ở những tư liệu dư địa chí mà ông đã thừa nhận lấy của “một ông tây” :
Tôi đọc ở Thư viện khoa học một bộ bảy quyển dầy và to “La mission Pavie” của một học giả thực dân Pháp viết rất kỹ về Lai Châu.Những kiến thức ấy cho tôi những trang viết sinh động trong tập Sông Đà…”,
còn phần lớn là những trang tán nhăng tán cuội về những “con người giả” như anh bộ đội Điện Biên trở về quê “vận động cả gia đình lên Tây Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, lấy núi rừng miền Tây làm quê hương thứ hai…” hoặc như anh cán bộ Phương, người kinh lên vùng cao công tác, được Nguyễn Tuân ca ngợi :
” Cán bộ Đảng ta, nhất là ở Tây bắc, nhất là  đối với một số đồng chí gây cơ sở ở vùng địch hậu cũ, cán bộ Đảng nó cứ như là một con dao pha ấy. Vứt đâu cũng được, cái gì rồi cũng làm. Loay hoay ngày đầu , nhưng có ý thức trách nhiệm, rồi cũng tìm ra, vừa làm vừa học…”.
Gíá như Nguyễn Tuân sống thêm chục năm nữa, hẳn ông sẽ thấy tầng lớp cường hào ở nông thôn ngày nay đều là “cán bộ Đảng ta” như vụ Đoàn Văn Vươn ở Tiên Lãng bị cướp đầm tôm..
Tuy nhiên, dẫu đã hát hay thế mà Nguyễn Tuân vẫn bị “bắt bẻ” trong “Tờ hoa”, “ Tình rừng” vì dám lên án kẻ đốt rừng. Ô hay, bác Hồ đã dậy :” Dẫu có phải đốt sạch cả dẫy Trường Sơn để thống nhất đất nước thì vẫn cứ phải đốt ” . Nhà văn Nguyễn Tuân có “quán triệt” lời bác dậy không mà bóng gió lên án “kẻ đốt rừng” ?
Sau hai “tai nạn nghề nghiệp” này , Nguyễn Tuân thôi không chơi “cảnh”, chơi “rừng” nữa, ông dứt khoát trở thành một chiến sĩ dùng ngòi bút làm vũ khí xung phong trên mặt trận “chống Mỹ cứu nước  :
Cho giặc Mỹ ăn một cái Tết ta””Hà Nội ta diệt B52””Hà Nội giải tù Mỹ đi qua phố Hà Nội”…
 Chửi Mỹ như một bà nhà quê mất gà. Nào là “những tên phát xít Hoa kỳ hợm hĩnh về súng đạn và du côn du kề lộng hiểm” . Nào là  :” từ lòng đường xông lên mùi của Thần Chết, một cái thứ khắm thối Hoa Kỳ mà không thứ nước huê đế quốc nào tẩy tan được…”. Nào là  : “Thằng Tổng thống kẻ cướp Mỹ ấy càng leo thang xâm lược càng nện dùi mạnh vào cái mặt trống hòa bình…””Nước Hoa Kỳ đã đi một lèo từ man rợ thẳng tới đoạ lạc mà không có thông qua giai đoạn văn minh, văn hiến nào…”.
Cứ như thế “ cơn bão ngôn từ” của Nguyễn Tuân lên tới đỉnh điểm ở bài ký nổi tiếng “ Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi”. Trong bài này ngoài giọng chửi Mỹ xoe xoé, Nguyễn Tuân còn phủ lên cái chết tang thương của bao  người Hà Nội một thứ “lạc quan cách mạng” phi nhân :
Chợ Ngọc Hà không phải là vỡ chợ mà là xác thù đã vỡ tan trên buổi chợ chiều”.  
Ô hay , bom rơi xuống chợ, người chết, nhà cháy, toàn là dân ta cả, có “xác thù ” nào đâu mà nhà văn khéo tưởng tượng. 
Rồi thì “ cô gái trại hàng hoa vứt đó cái ô- doà sắp tưới vườn chiều, cầm vội tay súng…”, hi hi, chắc cô này không chồng, không con, không nhà, không cửa nên bom ném vào xóm là cầm ngay lấy…cây súng.
Rồi thì “ Tôi đi giữa Hà Nội hôm nay đã chói  thắm Huân chương Độc Lập hạng Nhất. Hà Nội phấn khởi  đón mừng Huân Chương thi đua lập thành tích mới…Hoa sấu vẫn nở vãi vương khắp thủ đô tưng bừng chiến thắng…”.
 Lậy đức Chuá nhân từ, máu đổ, người chết, nhà sập…bao nhiêu bi thương đó ông không thấy , chỉ thấy có “thành tích với huân chương” ? Phải chăng tâm hồn nghệ sĩ của “ thiên tài Nguyễn Tuân” ( nói theo bà Thuỵ Khuê)  đã trơ như đá , rắn như sắt, cứng như thép mất rồi.
Người ta có thể tôn vinh Nguyễn Tuân như một “phù thuỷ ngôn từ”, một “Thần bút và một thi pháp đặc biệt “ ( bà Thuỵ Khuê), người ta có thể ví ông như “một nhà làm xiếc chữ ở trên dây”, tiếc thay, từ sau năm 1945, cái dây đó đã đặt xuống đất rồi mà ông cứ vờ như nó vẫn dăng cao để ông cứ còn uốn éo mãi trên cả ngàn trang chữ.
Phải chăng đó là “thi pháp Nguyễn Tuân” theo nghiên cứu của bà Thụy Khuê ?
Tuy không có di cảo “tái nhận thức” như Nguyễn Khải, Chế Lan Viên …nhưng những năm cuối đời , ông không còn viết những trang “hùng tráng ” như  “Hànội ta đánh Mỹ giỏi” nữa. Khoảng giữa năm 1978 Hội nuôi ong Việt Nam mời một số nhà văn trong đó có tôi và Dương Thu Hương lên Tam Đảo nghe báo cáo về nghề. Sau đó tôi có viết bút ký “ Thành phố con ong” về “tổ chức xã hội loài ong” mà nếu ta đi sâu sẽ phải nghĩ tới sự có mặt của …Thượng Đế, về vai trò con ong chúa sau một đời tận tụy, cuối đời thu hết tàn lực bay ra khỏi tổ chết cô đơn trên mặt đất khỏi làm ô nhiễm tổ ong. Bài ký đăng trang nhất báo Văn Nghệ , Nguyễn Tuân có đọc bởi lẽ gặp tôi ở giữa cầu thang NXB Văn Học , ông nhìn thẳng vào mặt tôi rồi vừa đi ông vừa nói như người ngủ mê :” Thành phố con ong…thành phố con ong…”. Lúc đó tôi thầm đoán tuy không nói ra nhưng chắc Nguyễn Tuân cũng mong muốn “một con ong” chúa hy sinh cao thượng vì cộng đồng, một xã hội loài ong ưu việt gấp mấy lần “xã hội bầy cừu ”. Hẳn là  chuyến đi  Sàigòn sau ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã làm ông suy nghĩ nhiều.
Nhìn rõ những bước lận đận của Nguyễn Tuân, nhà thơ Xuân Sách đã làm thơ chân dung ông :
“ Vang bóng một thời đâu dễ quên,
Sông Đà cũng  muốn đẩy thuyền lên
Chén rượu Tình rừng cay đắng lắm
           Tờ hoa lại trút lệ ưu phiền”            


21 nhận xét:

  1. Cụ Nguyễn Tuân chửi Mỹ như một bà già nhà quê mất gà. Nhưng giá mà cụ sống đên ngày nay, ta đã mất Hoàng Sa, mất dần Trường Sa, biên giới, rừng...bởi quân họ bành chắc cụ cũng không dám chửi đâu nhỉ! Chửi T là thành diễn biến, phản động ngay thôi mà!Phải hòa hiếu với nó dù mất nước cũng cắn răng mà chịu!

    Trả lờiXóa
  2. Đây lả một góc nhìn rất khác về Nguyễn Tuân, cám ơn nhà văn Nhật Tuấn và mong đợi bìa viết tiếp theo của ông.

    Trả lờiXóa
  3. Thuở trước, đọc về cái ngông, cái sành điệu ăn uống của cụ NT tôi vẫn thấy gờn gợn, chẳng khoái lắm.

    Ngông thật và ngông vỏ. Đời chẳng dễ chút nào. Thế nhưng thiên hạ vẫn ngưỡng mộ cái ngông vỏ.

    Những dãn chứng của bác Nhật Tuấn cụ thể quá, chẳng thể nghi ngờ.

    Lại nhớ cụ Tản Đà : "chỉ bởi thằng dân ngu quá lợn..."

    Cảm ơn nhà văn Nhật Tuấn.

    Trả lờiXóa
  4. Nên nhìn cách khác là Ngông đến như Nguyễn Tuân mà vẫn sợ, vẫn phi tang nhân cách độc lập để sống.

    Trả lờiXóa
  5. Cũng nên nhìn khác tất cả Hội viên Hội nhà văn hiện nay là: Hội nhà Văn Việt nam là Trại tập trung tư tưởng mà mọi người hội viên đều vui vẻ tham gia

    Trả lờiXóa
  6. Ở thời nào cũng có những loại người cỏ rác !Những kẻ "trí thức" giá áo túi cơm chỉ vì thèm miếng cơm manh áo hơn người ,mà cố tình uốn lưỡi ,uốn lưng trước cường quyền ,che giấu sự thật ,đổi trắng thay đen ,lừa dối đồng bào ,hại dân hại nước .Chỉ có bọn hạ lưu đê tiện mạt hạng mới đang tâm làm như vậy !Không gì nguy hểm và đáng sợ hơn bọn có học cơ hội nịnh thối .Đất nước khốn khổ khốn nạn cũng một phần do sự "cống hiến " của lũ ngợm này .
    Sao chúng nó đểu giả ,ti tiện thế hả , bác Tuấn ?

    Trả lờiXóa
  7. Ngày trước tôi thích "Vang bóng một thời" lắm,bây giờ vẫn thích .
    Nhưng những "Tùy Bút Sông Đà" với các kiểu "Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi" thì quả thật tôi không thể thích được,ngày đó cũng chẳng dám nói với ai,bây giờ đọc bác Tuấn,thấy ngày xưa mình cũng nghĩ lơ mơ như thế,thì thấy trong lòng sướng âm ỉ,chẳng gì cũng có nhà văn nổi tiếng đồng cảm,mới dám tự phê là mình cũng không đến nỗi quá ngu như lâu nay mình vẫn tự xếp mình như thế.
    Cảm ơn bác Tuấn,tôi cũng đã mạn phép chia sẻ về fb !

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Văn sau 45 của Nguyễn Tuân nhạt như nước ốc, giả dối hơn mọi giả dối. Những năm 70, là học sinh giỏi văn, tôi vẫn thẳng thừng chê Nguyễn Tuân như thế khi trò chuyện cùng thày cô, bạn bè.
      Có gì phải sợ.
      Văn chương đích thực và giá trị cao phải bồi dưỡng tâm hồn, khuyến thiện, trừ ác, cổ vũ nhân văn (như Victor Huygo chẳng hạn).
      Đáng gì cái thứ văn chương chỉ luẩn quẩn với nhâm nhi ẩm thực

      Xóa
  8. Theo tôi,những người càng nổi danh càng bị chế độ cầm quyền
    lợi dụng.Một văn thi sĩ tầm thường,làng nhàng chẳng ai đến
    đặt hàng cả vì tiếng 'quãng cáo' của ông ta không có mấy giá
    trị,thậm chí còn làm mất thiện cảm của người khác !
    Đó là lý do tại sao chế độ này kiểm soát kỹ tài năng để nhắc
    nhở hay ra lệnh cho họ phải...cống hiến hơn kẻ bất tài !
    Chính vì thế nên tài năng không được tự do phát triển mà trở
    thành thợ thơ,thợ vẽ hay cái loa...tuyên truyền !

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Tôi đồng ý với bác. Chính do vậy mà làm người nổi tiếng không hẳn là điều phước lành. Chũ tài liền với chữ tai một vần. Khôn cũng chết, dại cũng chết, nhưng ai dám chết vì tuân theo đúng lương tâm của mình thì đúng là vĩ đại.

      Xóa
  9. "VANG BÓNG..." XỨNG ĐÁNG LÂ KIỆT TÁC
    NHƯNG ÔNG TREO CỔ BỐ NÓ RÙI
    BỎ DẦN TÙY BÚT CHẠY SANG KÝ
    ÔNG XÂY THÀNH ỐC ĐỂ ÔNG... CHUI

    Trả lờiXóa
  10. Nhà nghiên cứu Trương Chính khẳng định :
    ” Chính trong chế độ mới, ông đã tìm ra con người chân thực của ông”.
    - Thế nên, đọc những tác phẩm sau nầy của ông Nguyễn thật là chán ngắt, chẳng để lại một ấn tượng gì ! ( cái sự chán giống như đọc những tác phẩm của nhiều nhà văn, nhà thơ khác vậy ).
    Thật không may cho ông, nếu sống thêm một thời gian nữa, thế nào ông Nguyễn cũng tranh thủ được một suất đi chơi nước Mĩ (có thể là của chế độ hoặc từ con cái )rồi thảnh thơi nhắm mắt .

    Trả lờiXóa
  11. "Đầu cũng chẳng ...cứng mà tính cũng ... nỏ ngông " , hi hi... chỉ toàn là diễn thui à ?? Nhớ tui có đọc đâu đó có nói ... " điếu thuốc không bao giờ tắt trên môi thủ tướng Anh Churchil " cũng chỉ là diễn cho zui . Chết cười ! ( Đương nhiên ông ấy có hút thuốc , nhưng khi chụp bóng , hay ... có người thì ngậm xì gà liên tục để ... hù chơi , he he... )
    Nhớ khi còn học lớp 10 ( Khoảng 77- 78 ) , đọc xong " Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi " của cụ Nguyễn Tuân tui " nóng máu " ,liền xé giấy ... viết bài phê bình , nhưng được vài dòng thì vứt luôn ( vì không biết viết gì nữa , hi hi...), nay đọc bác Nhật Tuấn , như có người nói hộ , thật vui !!!
    Không ai phủ nhận văn tài của Nguyễn Tuân , nhưng giá như ngày xưa ông ... giác ngộ , đi theo dòng văn thơ Phùng Quán , Trần Dần , Hữu Loan ... thì tuy có ... lên bờ xuống ruộng nhưng có lẻ tên tuổi ông ,mọi người nhớ mãi và kính trọng hơn chăng ???

    Tóm lại , theo tui "Vang bóng một thời" đã đủ làm rạng danh Nguyễn Tuân , nếu vứt " Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi " , tùy bút Sông Đà ... vào sọt rác thì danh tiếng ông cũng vậy , chẳng mất mát gì !
    Không cần ông viết , ai cũng biết Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi cả !

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Bốn câu vịnh Nguyễn Tuân của Trần Mạnh Hảo mà có lần Vương Trí Nhàn trích in không nói xuất xứ :

      Một "Chiếc lư đồng", một " Mắt cua"
      "Chém treo ngành" đó, chém a dua
      "Hà Nội đánh mỹ giỏi", thua bác
      Một đời ăn "Phở" chẳng cần mua

      Xóa
    2. Theo tôi, cụ NT không thể nói là không biết, không hiểu, nên không có chuyện cần 'giác ngộ". Vấn đề là nhân cách và bản lĩnh làm người thôi.

      Không phải ai cũng có gan làm được như Phùng Quán, Trần Dần.., mà cũng không nên đòi hỏi.Nhưng cũng còn nhiều cách khác có thể,nếu như người ta không sống vì cái sĩ diện hão, hay cái vỏ. Có lẽ như thế?!

      Xóa
  12. "Có gan" thì phải nói ngay đến Hữu Loan, Nguyên Hồng.
    Trần Dần, thực ra chưa hẳn "có gan".

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Đúng vậy, anh Trần Dần và Phùng Quán ngay trong đợt đánh Nhân Văn đã là hai tên tố Phùng Cung ra trò để chạy tội! Thói Đời

      Xóa
  13. Đi một hơi ba kỳ như thế này thì hoặc là ông NT kỳ thị các ông "văn chương" khác, hoặc là ông NT "kỳ thị" ông NT.( Chớ có suy luận là khi viết tắt hai ông giống "tài" nhau nhé! Hihihi!!!)

    Trả lờiXóa
  14. Cháu đã từng được đọc bài viết về NT trong thời kỳ VNGP ở nhà ông Châm Văn Biếm, rất là thú vị. Mong bác Tuấn gửi cho cháu tiểu luận về Nguyễn Tuân với. Địa chỉ mail của cháu là nauhoai09@gmail.com.
    Cảm ơn bác Tuấn nhiều. Chúc bác sưa khỏe.

    Trả lờiXóa
  15. Đồng ý với nhận xét. Nhưng nhiều người chỉ khen "Vang bóng một thời" vì a dua thôi. Đọc thì không chịu. Điều này cũng giống như người Việt hay ca ngợi cửa miệng về Nguyễn Du, nhưng có mấy người đọc hết "Truyện Kiều" của ông.
    Nguyễn Đăng Mạnh từng thú nhận trên "Văn nghệ" dạo Nguyễn Tuân mất: "Anh NĐM giành rất nhiều thời gian để nghiên cứu tôi, nhưng những gì anh ấy nói về tôi đều sai cả. Chỉ đúng có mỗi câu: Nguyễn Tuân rất phức tạp".
    Và tôi tin rằng Trần Đăng Khoa là người đầu tiên nói đúng về Nguyễn Tuân trong "Chân dung và đối thoại": Nguyễn Tuân chỉ đùa!

    Trả lờiXóa
  16. Phải nói thêm là trong thời ấy, trừ người u mê, ngu đần ra, ai không bán mình thì không thể có tiếng nói. Bây giờ cũng chưa cải thiện được hơn mấy tí!

    Trả lờiXóa